Hoàn thiện nghị định về kinh doanh bất động sản, cải tạo lại chung cư

Chiều 16/7, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp nghe báo cáo hoàn thiện dự thảo 2 Nghị định: Quy định chi tiết một số điều của Luật Kinh doanh bất động sản; quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Về dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Kinh doanh bất động sản, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, bổ sung quy định cho phép chuyển nhượng hợp đồng mua bán bất động sản có sẵn nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng; phân cấp cho UBND cấp tỉnh tổ chức thi sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề; xây dựng các mẫu hợp đồng tại phụ lục ban hành kèm theo Nghị định.

Đáng chú ý, các đại biểu dành nhiều thời gian để làm rõ, thống nhất quy định về cá nhân kinh doanh bất động sản quy mô nhỏ; không nhằm mục đích kinh doanh và dưới mức quy mô nhỏ theo các tiêu chí về giá trị hợp đồng, số lần bán, chuyển nhượng bất động sản trong 1 năm.

Đại diện các hiệp hội, doanh nghiệp bất động sản đã góp ý thêm về quy định xử lý chuyển tiếp đối với trường hợp có dư nợ tín dụng, trái phiếu vượt quá quy định tại Nghị định này; bổ sung chế tài xử lý đối với cơ quan quản lý kinh doanh bất động sản không thực hiện đúng theo thẩm quyền trong thực hiện thủ tục thông báo nhà ở hình thành trong tương lai đủ điều kiện được bán, cho thuê mua…

Cho rằng Bộ Xây dựng đã tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp của các bộ ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, TS. Cấn Văn Lực kiến nghị bổ sung quy định xác định ngưỡng biến động của thị trường bất động sản đến mức phải thực hiện các giải pháp điều tiết thị trường bất động sản.

Trong suốt hơn 20 năm qua, công tác cải tạo, xây dựng lại chung cư, nhà tập thể cũ là vấn đề luôn được các cấp quản lý Nhà nước từ Trung ương đến địa phương đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, trên thực tế, việc triển khai công tác cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ vẫn chậm, chưa đạt được theo yêu cầu đã đề ra.

Theo số liệu thống kê của Bộ Xây dựng, trên địa bàn cả nước hiện có hơn 2.500 khu chung cư, nhà tập thể cũ, trong đó Hà Nội chiếm số lượng lớn nhất với 1.579 khu, tiếp theo sau là TPHCM. Chỉ tính riêng tại địa bàn Thủ đô Hà Nội, trong số 1.579 khu chung cư cũ, nhà tập thể (bao gồm 1.273 nhà thuộc 76 khu và 306 chung cư cũ độc lập, đơn lẻ), thì có đến hàng chục khu nhà đang ở tình trạng nguy điểm.

Đặc biệt, có 6 khu nguy hiểm cấp D (cấp độ nguy hiểm nhất) buộc phải phá dỡ để xây dựng lại như nhà C8 Khu tập thể Giảng Võ, G6A Khu tập thể Thành Công, nhà A Khu tập thể Ngọc Khánh, Khu tập thể Bộ Tư pháp...

Nhưng theo số liệu báo cáo từ Sở Xây dựng Hà Nội, công tác cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ đến hết năm 2023 mới chỉ đạt 1,14% kế hoạch, với 19 khu được triển khai cải tạo, xây dựng lại.

Cụ thể, với việc thực hiện Đề án cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ trên địa bàn TP. Hà Nội, đến nay có 2 dự án hoàn thành và chuẩn bị đưa vào vận hành, khai thác; còn 9 dự án đang tiếp tục đôn đốc triển khai thực hiện. Sở Xây dựng đã tổ chức nhiều cuộc họp với các sở, ngành, UBND các quận huyện rà soát kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao và có các thông báo kết luận cuộc họp, giao nhiệm vụ cho các đơn vị liên quan đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Đáng chú ý, mặc dù thành phố Hà Nội đã có quyết định chấp thuận lựa chọn chủ đầu tư tại nhiều khu nhà như: dự án Nhà A & B Nghĩa Đô (quận Cầu Giấy); khu tập thể Nguyễn Công Trứ (quận Hai Bà Trưng); khu tập thể X1-26 Liễu Giai (quận Đống Đa); khu tập thể Dịch vụ vận tải Đường sắt (quận Hoàng Mai); nhà chung cư số 148 - 150 Sơn Tây (quận Ba Đình); khu tập thể Viện tư liệu phim Việt Nam 22 phố Liễu Giai (quận Đống Đa); nhà chung cư 23 Hàng Bài (quận Hoàn Kiếm)... nhưng nhiều năm qua vẫn giậm chân tại chỗ không thể triển khai thực hiện, do những vướng mắc về quy định tại Luật Nhà ở năm 2014 và một số Nghị định hướng dẫn thi hành.

Đối với việc di dời các hộ dân ra khỏi nhà chung cư cũ nguy hiểm cấp D, đến nay quận Đống Đa đã hoàn thành công tác di dời các hộ dân, tổ chức ra khỏi nhà nguy hiểm cấp D tại nhà 51 Huỳnh Thúc Kháng. Tại quận Ba Đình đã hoàn thành di dời với đơn nguyên 1,3 tập thể Bộ Tư pháp, đơn nguyên 3 Tập thể C8 Giảng Võ và đơn nguyên 1 nhà A Ngọc Khánh. Tổng số hộ di dời là 159/174 hộ dân ra khỏi nhà chung cư nguy hiểm cấp D có nguy cơ sụp đổ (tỉ lệ 91,3%).

Nhiều chuyên gia cho rằng, công tác cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ thời gian qua bẫn còn hạn chế do một một số cơ chế, chính sách trong quy định hiện hành chưa phù hợp với tình hình thực tiễn. Cụ thể, Luật Nhà ở năm 2014 quy định chỉ đối với những chung cư bị hư hỏng nặng, có nguy cơ sập đổ, không còn bảo đảm an toàn cho người sử dụng (thường gọi là "chung cư cấp D") thì chủ sở hữu mới buộc phải phá dỡ để cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư mới hoặc bàn giao cho cơ quan có thẩm quyền để phá dỡ.

Các trường hợp khác không phải "chung cư cấp D" thì phải được 100% chủ sở hữu đồng ý thì mới được phá dỡ. Theo đó, khi chung cư xuống cấp nhưng chưa đến "cấp D" mà hầu hết người dân đồng ý phá dỡ, nhưng chỉ một người không đồng ý cũng không thể thực hiện được.

Bên cạnh đó, các chung cư cũ, đa phần là những khu tập thể cũ lại nằm ở vị trí "đất vàng" ở khu vực nội đô. Do đó, nếu cải tạo lại chung cư, nhà đầu tư phải mở rộng diện tích hoặc chồng cao tầng lên, trong khi khu vực đó đã quá tải về hạ tầng nên Nhà nước khó có thể cấp phép. Điều này làm hạn chế thu hút các nhà đầu tư tham gia vào việc cải tạo, xây dựng lại các chung cư cũ.

Ngoài ra, giữa chủ đầu tư và các chủ sở hữu rất khó đạt được sự đồng thuận về phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Trở ngại nữa đối với việc cải tạo chung cư cũ đó là tại các khu chung cư cũ đang rất phổ biến tình trạng người dân tự ý cơi nới căn hộ, lấn chiếm đất khuôn viên, không gian chung quanh nhà chung cư, gây nhiều khó khăn cho công tác tính toán đền bù, giải phóng mặt bằng…

Trong khi đó, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Mạc Đình Minh cho biết, một trong những vướng mắc nhất trong hệ thống văn bản luật đó là Nghị định 101/2015/NĐ-CP (hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở năm 2014), cho phép người dân và doanh nghiệp tự thỏa thuận với nhau trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Bên cạnh đó, Nghị định cũng không quy định cụ thể về hệ số bồi thường (hệ số K)... nên dẫn đến việc hai bên không tìm được tiếng nói chung, khiến cho công tác cải tạo, xây dựng lại chung cư, nhà tập thể cũ không thể triển khai theo đúng kế hoạch, mục tiêu đề ra.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà yêu cầu Bộ Xây dựng tiếp thu, thể chế hoá thời gian thực hiện các bước, thủ tục điều tiết thị trường bất động sản, bảo đảm tính khả thi, kịp thời, phù hợp.

Liên quan dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình triển khai các dự án cải tạo, xây dựng lại toà nhà chung cư, lãnh đạo UBND TP. Hải Phòng, TP. Đà Nẵng, TPHCM bày tỏ thống nhất cao với nội dung, tính khả thi của dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Nhà ở về cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư.

Đại diện Hiệp hội Bất động sản Việt Nam kiến nghị bổ sung quy định HĐND cấp tỉnh ban hành cơ chế ưu đãi đặc thù của địa phương khi tham gia cải tạo, chỉnh trang chung cư trên địa bàn; bảo đảm quyền lợi của chủ sở hữu căn hộ tại tầng 1 trước khi toà nhà chung cư được cải tạo, xây dựng lại trong trường hợp dự án có hoặc không có diện tích kinh doanh tại tầng 1; nguyên tắc bảo đảm chủ sở hữu căn hộ có diện tích nhỏ hơn quy định được bồi thường, tái định cư.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng nghiêm túc tiếp thu, hoàn thiện các ý kiến đóng góp; phối hợp với Bộ Tư pháp khẩn trương rà soát lại toàn bộ nội dung dự thảo hai nghị định, kỹ thuật soạn thảo văn bản, bảo đảm chất lượng cao nhất trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, ban hành.