Giảm thuế xuất khẩu clanhke xi măng hỗ trợ doanh nghiệp khó khăn

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 108/2025/NĐ-CP ngày 19/5/2025 sửa đổi, bổ sung Nghị định số 26/2023/NĐ-CP ngày 31/5/2023 về Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, Danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan. Nghị định số 108/2025/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (19/5/2025).

Nghị định số 108/2025/NĐ-CP sửa đổi mức thuế xuất khẩu đối với mặt hàng clanhke xi măng quy định tại Phụ lục I - Biểu thuế xuất khẩu theo Danh mục mặt hàng chịu thuế ban hành kèm theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP.  Cụ thể, từ ngày 19/5/2025, mức thuế xuất khẩu đối với mặt hàng clanhke xi măng được giảm từ 10% xuống còn 5%. Từ ngày 1/1/2027, áp dụng mức thuế suất 10%.

Báo cáo của Bộ Xây dựng cho thấy, hiện nay, tổng số dây chuyền sản xuất xi măng đã đầu tư trên toàn quốc là 92 dây chuyền, với tổng công suất 122,34 triệu tấn/năm. Năm 2024, tổng sản lượng xi măng, clanhke tiêu thụ khoảng 95 triệu tấn, tăng khoảng 1% so với năm 2023; trong đó, xi măng tiêu thụ trong nước khoảng 65,3 triệu tấn, tăng khoảng 3% so với năm 2023; xuất khẩu đạt khoảng 29,7 triệu tấn, giảm khoảng 5% về khối lượng so với cùng kỳ năm 2023, giá trị xuất khẩu ước đạt 1,136 tỷ USD, giảm 14,2% về giá trị so với năm 2023.

Hiện nay, các dây chuyền sản xuất xi măng chỉ hoạt động trung bình khoảng 77% tổng công suất thiết kế. Có 34 dây chuyền phải dừng hoạt động sản xuất từ 1 đến 6 tháng, trong đó một số dây chuyền phải dừng cả năm, nhiều doanh nghiệp sản xuất xi măng thua lỗ...

Theo Bộ Tài chính, mặt hàng clanhke và xi măng thuộc nhóm 25.23 tại Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam, có tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2024 là 1,14 tỷ USD. Trong đó, mặt hàng clanhke thuộc 2 mã 2523.10.10 và 2523.10.90 có mức thuế xuất khẩu tại Biểu thuế xuất khẩu ban hành kèm theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP là 10%, kim ngạch xuất khẩu năm 2024 là 301,4 triệu USD.

Việc giảm thuế xuất khẩu đối với mặt hàng clanhke xi măng từ 10% xuống 5% đến hết năm 2026 sẽ giúp doanh nghiệp sản xuất clanhke xi măng có thời gian trên 1 năm để điều chỉnh phương án sản xuất kinh doanh và xử lý hàng tồn kho. Từ ngày 1/1/2027 áp dụng mức thuế xuất khẩu 10%.

Trước đó, tháng 2/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu kiến nghị của Bộ Xây dựng về việc giảm thuế xuất khẩu clanhke xi măng. Bộ Xây dựng cũng phối hợp với UBND tỉnh Hà Nam rà soát quy hoạch thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng đến năm 2050 để xử lý các vấn đề giao thoa, chồng lấn giữa các quy hoạch.

Theo Tổng cục Thống kê, xuất khẩu xi măng, clinker trong tháng 1/2025 đạt hơn 2 triệu tấn, thu về 76 triệu USD, giảm lần lượt 36,7% về lượng và giảm 36% về trị giá so với cùng kỳ năm 2024.

Xi măng, clinker xuất khẩu vẫn đang nối dài đà giảm suốt từ đầu năm 2022 đến nay. Hiện, một số doanh nghiệp đã không thể xuất khẩu hoặc xuất được nhưng sản lượng rất thấp do vướng phòng vệ thương mại tại các thị trường truyền thống như Philippines, Đài Loan.

Năm 2024, ngành xi măng xuất khẩu gần 30 triệu tấn xi măng và clinker, trị giá 1,15 tỷ USD, giảm hơn 4% về lượng và giảm gần 14% về kim ngạch so với năm 2023. 2 năm liền trước là 2022-2023, xuất khẩu cũng đạt quanh mức 31-32 triệu tấn, giảm hơn chục triệu tấn so với mốc 45 triệu tấn thực hiện trong năm 2021.

Giá xuất khẩu xi măng, clinker năm qua cũng xuống thấp. Theo số liệu do Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem) cung cấp, giá xuất khẩu xi măng theo điều kiện FOB sang Philippines cuối năm 2024 chỉ còn 40-40,5 USD/tấn, giảm 2-3 USD/tấn so với đầu năm và giảm 8-9 USD/tấn so với đầu năm 2023.

Còn giá xuất khẩu clinker sang Bangladesh cuối 2024 ở mức 28,5-29 USD/tấn, giảm 2,5 USD/tấn so với đầu năm và giảm 10-10,5 USD/tấn so với đầu năm 2023.

Trước khó khăn của ngành xi măng, trong đó xuất khẩu giảm liên tục 3 năm gần đây, tháng 1/2025, Bộ Xây dựng đã có văn bản số 351/BXD-VLXD gửi Thủ tướng Chính phủ về việc thông tin báo nêu về nội dung "các nhà máy xi măng thua lỗ, có nguy cơ dừng sản xuất".