Giá gạo Nhật Bản tăng cao mở thêm dư địa cho gạo Việt

Nhu cầu nhập khẩu tăng mạnh

Theo thông tin từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản (MAFF) vừa thông báo kế hoạch tìm kiếm nguồn cung khoảng 1.395 tấn gạo thông qua phiên đấu thầu theo cơ chế Mua – bán đồng thời (SBS) trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Phiên đấu thầu dự kiến diễn ra ngày 10/3/2026 và là phiên SBS thứ sáu trong năm tài khóa 2025–2026 của Nhật Bản.

CPTPP là hiệp định thương mại kết nối nhiều nền kinh tế trong khu vực, bao gồm Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam. Việc Nhật Bản tiếp tục tổ chức đấu thầu nhập khẩu gạo theo cơ chế này cho thấy nhu cầu bổ sung nguồn cung đang tăng lên trong bối cảnh thị trường nội địa gặp nhiều khó khăn.

Thực tế, sản lượng gạo nội địa của Nhật Bản đang giảm đáng kể. Theo thông tin từ phía Nhật Bản, sản lượng gạo trong nước đã giảm khoảng 1 triệu tấn, một phần do hiệu quả sản xuất thấp và lực lượng lao động nông nghiệp ngày càng già hóa. Nhiều nông dân Nhật Bản có xu hướng thu hẹp diện tích trồng lúa hoặc chuyển sang các hoạt động khác phù hợp hơn với điều kiện lao động.

Sự sụt giảm nguồn cung nội địa khiến giá gạo tại Nhật Bản tăng mạnh. Có thời điểm giá bán lẻ đã vượt 4.200 yên cho mỗi 5 kg, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Trong bối cảnh đó, Chính phủ Nhật Bản cũng phải sử dụng các biện pháp điều tiết thị trường, trong đó có kế hoạch xả khoảng 100.000 tấn gạo dự trữ mỗi tháng trong mùa hè nhằm bình ổn giá và cải thiện nguồn cung.

Sự gia tăng của giá gạo nội địa đang thúc đẩy các nhà nhập khẩu và nhà bán lẻ Nhật Bản tìm đến nguồn cung nước ngoài với chi phí thấp hơn. Theo dữ liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản, trong năm 2025, lượng gạo nhập khẩu của khu vực tư nhân đạt 95.834 tấn, tăng gấp 95 lần so với năm 2024. Các nguồn cung chính gồm Hoa Kỳ, Đài Loan và Việt Nam.

Riêng lượng gạo nhập khẩu từ Việt Nam trong năm 2025 đạt 4.567 tấn, cho thấy sự hiện diện ngày càng rõ nét của gạo Việt tại thị trường Nhật Bản. Xu hướng nhập khẩu tiếp tục gia tăng trong những tháng đầu năm 2026 khi giá gạo nội địa vẫn duy trì ở mức cao.

Trong tháng 1/2026, nhập khẩu gạo của khu vực tư nhân tại Nhật Bản tăng mạnh lên hơn 4.900 tấn, gần gấp 12 lần so với cùng kỳ năm trước. Phần lớn nguồn cung đến từ Hoa Kỳ, tiếp theo là Thái Lan và Việt Nam.

Điều đáng chú ý là dù phải chịu mức thuế nhập khẩu cao tới 341 yên/kg đối với gạo do tư nhân nhập khẩu ngoài hạn ngạch, gạo nhập khẩu vẫn có giá rẻ hơn so với gạo sản xuất trong nước. Điều này phản ánh mức độ tăng giá đáng kể của thị trường nội địa Nhật Bản, đồng thời cho thấy các doanh nghiệp nhập khẩu sẵn sàng trả thuế để đảm bảo nguồn cung với giá hợp lý.

Theo các chuyên gia thương mại, nếu giá gạo nội địa tại Nhật Bản tiếp tục duy trì ở mức cao, khối lượng nhập khẩu có thể tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Dư địa mở rộng thị phần cho gạo Việt

Dù chưa phải là thị trường xuất khẩu lớn của gạo Việt Nam, Nhật Bản đang nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ các doanh nghiệp trong ngành lúa gạo. Theo ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, trong thời gian qua các doanh nghiệp Việt Nam đã xuất khẩu một số dòng gạo thơm sang thị trường này.

Thực tế cho thấy, dù phải chịu mức thuế nhập khẩu rất cao, thậm chí có thể lên tới 400% trong một số trường hợp, gạo Việt Nam khi được bán tại các hệ thống phân phối ở Nhật Bản vẫn có giá thấp hơn đáng kể so với gạo nội địa. Theo các doanh nghiệp, nhiều lô hàng gạo Việt khi được đưa vào hệ thống bán lẻ tại Nhật thường được tiêu thụ hết chỉ sau vài ngày.

Một yếu tố khác góp phần thúc đẩy nhu cầu gạo Việt Nam tại Nhật Bản là sự gia tăng của cộng đồng người Việt sinh sống và làm việc tại đây. Hiện có khoảng 600.000 người Việt Nam đang sinh sống tại Nhật Bản và con số này có thể tăng lên 1 triệu người trong thời gian tới khi nhiều doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục tuyển dụng lao động từ Việt Nam.

Thống kê cho thấy thị phần gạo Việt Nam tại Nhật Bản đang có xu hướng tăng. Năm 2023, Nhật Bản nhập khoảng 250 tấn gạo từ Việt Nam, tương đương khoảng 0,05% thị phần nhập khẩu. Sang năm 2024, lượng gạo xuất khẩu sang Nhật Bản tăng lên khoảng 2.500 tấn, chiếm khoảng 0,7% thị phần.

Một số loại gạo của Việt Nam đang được người tiêu dùng Nhật Bản quan tâm, trong đó có gạo ST25 – sản phẩm từng được trao giải gạo ngon nhất thế giới. Ngoài ra, do thói quen tiêu dùng, người Nhật cũng ưa chuộng các loại gạo Japonica, trong khi Việt Nam hoàn toàn có khả năng sản xuất dòng gạo này.

Bên cạnh đó, nhu cầu đối với gạo lứt và các loại gạo thơm cũng gia tăng, đặc biệt trong cộng đồng người Việt tại Nhật Bản. Đây được xem là phân khúc thị trường tiềm năng mà doanh nghiệp Việt Nam có thể khai thác trong thời gian tới.

Tuy nhiên, để mở rộng thị phần tại Nhật Bản, gạo Việt Nam vẫn cần đáp ứng nhiều tiêu chuẩn khắt khe về kiểm dịch, an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Các quy định liên quan tới vùng trồng, chất lượng hạt gạo, độ ẩm, độ bóng hay tỷ lệ gạo nguyên hạt đều được kiểm soát chặt chẽ.

Ngoài ra, những yêu cầu mới về sản xuất phát thải thấp cũng đang được đưa ra, đòi hỏi doanh nghiệp và người sản xuất phải nâng cao tiêu chuẩn canh tác. Bên cạnh yếu tố chất lượng, việc xây dựng thương hiệu, cải thiện bao bì và thiết kế sản phẩm phù hợp với thói quen tiêu dùng của người Nhật cũng được xem là yếu tố quan trọng.

Trong bối cảnh giá gạo tại Nhật Bản vẫn duy trì ở mức cao và nguồn cung nội địa chưa có dấu hiệu phục hồi nhanh, thị trường này đang mở ra những cơ hội đáng chú ý cho gạo Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng được cơ hội đó, ngành lúa gạo cần tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện hệ thống bảo quản và tăng cường giá trị thương hiệu nhằm đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường.