Dự thảo luật đề xuất mở cửa dịch vụ kế toán

Mở cửa thị trường kế toán, kiểm toán

Trình bày tờ trình tóm tắt, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết dự án luật nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, tháo gỡ vướng mắc từ thực tiễn, đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đối với dịch vụ kế toán, dự thảo đề xuất đưa hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, qua đó cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính đầu vào, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Theo Dự thảo, cá nhân được phép cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ, thay vì bắt buộc phải hành nghề tại một tổ chức như quy định của Luật Kế toán năm 2015. Người cung cấp dịch vụ chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp tương tự người làm kế toán tại doanh nghiệp, không bắt buộc có chứng chỉ hành nghề.

Dự thảo đồng thời bỏ yêu cầu mỗi doanh nghiệp dịch vụ kế toán phải có ít nhất hai người có chứng chỉ hành nghề kế toán hoặc kiểm toán viên, cũng như không giới hạn loại hình doanh nghiệp. Các thay đổi này giúp giảm rào cản gia nhập thị trường, tạo điều kiện cho cá nhân hành nghề độc lập và doanh nghiệp tổ chức hoạt động linh hoạt hơn.

Việc mở rộng quyền tham gia thị trường có thể tăng nguồn cung, cạnh tranh về giá và giảm chi phí tiếp cận dịch vụ, nhất là với doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, khi chứng chỉ hành nghề không còn là điều kiện bắt buộc, yêu cầu kiểm soát chất lượng dịch vụ sẽ cao hơn, đặc biệt với nhóm khách hàng khó đánh giá năng lực nhà cung cấp.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh phạm vi sửa đổi lần này tập trung vào cắt giảm thủ tục hành chính và đơn giản hóa điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, kiểm toán. Các nội dung khác sẽ tiếp tục được rà soát, nghiên cứu để sửa đổi tổng thể hai luật trong chương trình lập pháp thời gian tới.

Đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, dự thảo cắt giảm một điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục và giảm 50% thời gian giải quyết việc cấp, cấp lại, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán. Thời hạn cấp giấy chứng nhận được đề xuất giảm từ 30 xuống 15 ngày làm việc; cấp lại hoặc điều chỉnh từ 20 xuống 10 ngày.

Doanh nghiệp cũng không phải nộp lại giấy tờ, thông tin mà cơ quan quản lý đã có hoặc có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu dùng chung. Việc rút ngắn thời gian xử lý và loại bỏ yêu cầu cung cấp lại dữ liệu sẵn có giúp giảm chi phí hành chính, tạo điều kiện để doanh nghiệp kiểm toán nhanh chóng triển khai hoạt động.

Dự thảo đề xuất giảm rào cản đầu vào, đơn giản hóa thủ tục và chuyển trọng tâm quản lý sang hậu kiểm. Với dịch vụ kế toán, mức độ mở cửa mạnh hơn khi cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh; trong khi với kiểm toán độc lập, trọng tâm là giảm điều kiện và thời gian xử lý nhưng vẫn duy trì cơ chế quản lý chất lượng.

Hậu kiểm phải theo kịp thị trường

Việc chuyển dịch vụ kế toán từ tiền kiểm sang hậu kiểm đặt ra yêu cầu lớn đối với năng lực quản lý. Theo định hướng trong dự thảo, Bộ Tài chính phối hợp với các địa phương kết nối dữ liệu từ cơ quan thuế, đăng ký kinh doanh để quản lý cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ; đồng thời ứng dụng công nghệ để sàng lọc báo cáo tài chính có dấu hiệu rủi ro và tập trung kiểm tra vào những trường hợp cần thiết.

Thông tin về năng lực và kết quả xử lý vi phạm cũng được định hướng công khai trên cổng thông tin điện tử, tạo thêm cơ sở để khách hàng lựa chọn nhà cung cấp. Các ý kiến thẩm tra đề nghị bổ sung nguyên tắc hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro, yêu cầu nhà cung cấp khai báo, cập nhật thông tin trực tuyến và lưu giữ hồ sơ để phục vụ truy xuất, kiểm tra. Với vi phạm nghiêm trọng, cần có chế tài đủ sức răn đe như đình chỉ có thời hạn quyền cung cấp dịch vụ hoặc công khai thông tin chủ thể vi phạm.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và cho phép cá nhân trực tiếp ký hợp đồng với khách hàng là “sự thay đổi lớn”, cần đánh giá kỹ rủi ro và hoàn thiện công cụ quản lý, nhất là để bảo vệ doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh. Cơ quan thẩm tra nhất trí bãi bỏ điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán, đồng thời đề nghị duy trì chứng chỉ kế toán viên như giấy xác nhận năng lực chuyên môn tự nguyện, không phải điều kiện cung cấp dịch vụ.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành việc sửa đổi hai luật và trình dự án tại Kỳ họp thứ hai, nhưng yêu cầu các nội dung đưa vào dự thảo phải được đánh giá, tổng kết từ thực tiễn và bảo đảm tính cấp thiết. Đối với Luật Kế toán, cần làm rõ tác động của việc chuyển sang hậu kiểm, cơ chế chia sẻ dữ liệu, lưu hồ sơ và chế tài xử lý vi phạm.

Phát biểu tóm lược, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ tác động của việc chuyển phương thức quản lý dịch vụ kế toán sang hậu kiểm và cho phép cá nhân trực tiếp ký hợp đồng với khách hàng; bổ sung đầy đủ cơ chế hậu kiểm rủi ro, khai báo, chia sẻ dữ liệu, lưu hồ sơ và chế tài xử lý vi phạm.

Đối với Luật Kiểm toán độc lập, cần tiếp tục đơn giản hóa thành phần hồ sơ, loại bỏ giấy tờ mà cơ quan nhà nước có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu, thống nhất cách tính thời hạn giải quyết thủ tục và khắc phục tình trạng phê duyệt trùng lặp giữa Bộ Tài chính với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.