Đồng bằng sông Cửu Long tăng tốc thu hút vốn đầu tư

Dòng vốn đầu tư công tăng mạnh

Theo báo cáo của Bộ Tài chính công bố ngày 3/9/2026, giải ngân vốn đầu tư công cả nước tám tháng đầu năm 2026 đạt hơn 509.000 tỷ đồng, tương đương 49,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn cùng kỳ năm 2025 cả về tỷ lệ và giá trị tuyệt đối. Trong bức tranh đó, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là một trong những vùng trọng điểm được ưu tiên phân bổ vốn cho các dự án giao thông chiến lược, đặc biệt là hệ thống cao tốc kết nối liên vùng.

Cụ thể, tại ĐBSCL, dự án cao tốc Cà Mau - Đất Mũi đạt tiến độ giải ngân tốt với 12.915,3 tỷ đồng, tương ứng 54,2% kế hoạch năm. Các dự án cao tốc khác như Cao Lãnh - An Hữu (Đồng Tháp) với tổng mức đầu tư hơn 6.000 tỷ đồng cũng dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trong năm 2026. Đoạn tuyến cao tốc Vĩnh Long - Cần Thơ (dài hơn 71km) có tổng mức đầu tư giai đoạn 1 khoảng 41.436 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách Nhà nước tham gia khoảng 29.000 tỷ đồng (chiếm 70%). Những con số này minh chứng rõ nét cho việc đầu tư công đang đóng vai trò là động lực chủ chốt thúc đẩy kết nối hạ tầng, tạo tiền đề vững chắc để thu hút đầu tư tư nhân và FDI vào vùng.

Về thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), cả nước trong tám tháng đầu năm 2026 ghi nhận tổng vốn đăng ký đạt 40,63 tỷ USD, tăng 55,4% so với cùng kỳ năm 2025. Điểm sáng đáng chú ý là vốn FDI thực hiện tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, ước đạt 17,25 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước và ghi nhận mức thực hiện cao nhất trong 8 tháng của 5 năm qua (năm 2022 đạt 12,94%; 2023 đạt 13,1%; 2024 đạt 14,15%; 2025 đạt 15,4%).

Tuy nhiên, đối chiếu với bức tranh chung, ĐBSCL vẫn là "vùng trũng" về thu hút FDI. Theo báo cáo kinh tế thường niên ĐBSCL năm 2025 (công bố ngày 28/5/2026), toàn vùng trong năm qua chỉ thu hút chưa tới 1 tỷ USD vốn FDI, chiếm 2,45% tổng vốn đăng ký cả nước. Lũy kế đến nay, ĐBSCL có 499 dự án FDI đang hoạt động với tổng vốn trên 24 tỷ USD, nhưng riêng năm 2025 chỉ có 23 dự án mới với tổng vốn đăng ký chưa tới 700 triệu USD, chiếm chưa tới 1% số dự án và khoảng 4% tổng vốn FDI mới của cả nước.

Bước sang tám tháng đầu năm 2026, thực trạng này chưa ghi nhận sự cải thiện đột phá. Các tỉnh ĐBSCL như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ dù duy trì tốc độ tăng trưởng GRDP rất khả quan (An Giang dẫn đầu vùng về tăng trưởng GRDP trong sáu tháng đầu năm 2026), song dòng vốn FDI vẫn hạn chế do cơ cấu dự án chủ yếu thâm dụng lao động, năng lượng đơn lẻ, trong khi khả năng hấp thụ vốn của khu vực sản xuất còn khiêm tốn.

Ở chiều tích cực, ĐBSCL đang đứng trước bước ngoặt lớn khi hệ thống cao tốc vùng được đẩy mạnh triển khai. Theo Công văn số 8069/BXD-KTQLXD công bố ngày 31/5/2026 của Bộ Xây dựng, khoảng 700 km cao tốc còn lại của vùng trong giai đoạn 2026 - 2030 sẽ cần đầu tư bằng phương án cầu cạn để giải quyết dứt điểm bài toán thiếu hụt vật liệu đắp nền, với nhu cầu dự kiến khoảng 191,12 triệu m³ cát và 19,4 triệu m³ đá các loại nếu áp dụng phương án truyền thống. Điều này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn kỹ thuật mà còn mở ra không gian phát triển lớn cho các nhà đầu tư hạ tầng, công nghiệp vật liệu xây dựng và logistics.

Hoàn thiện hạ tầng kết nối vùng, thu hút đầu tư có chọn lọc

Để duy trì đà tăng trưởng và tạo đột phá trong thu hút dòng vốn, ĐBSCL cần ưu tiên hoàn thiện hệ thống hạ tầng kết nối liên vùng, tập trung vào cao tốc, cảng biển và dịch vụ logistics. Việc đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm như Vĩnh Long - Cần Thơ, Cao Lãnh - An Hữu, Cà Mau - Đất Mũi sẽ trực tiếp giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, tiết giảm chi phí logistics và gia tăng sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư chiến lược.

Dưới góc nhìn chuyên gia, TS. Trần Hữu Hiệp nhận định rằng tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ không đơn thuần bổ sung một phương thức vận tải mới, mà đóng vai trò là "trục xương sống" tái cấu trúc không gian kinh tế toàn vùng. Khi hệ thống đường sắt hoàn thiện đồng bộ cùng mạng lưới cao tốc, lợi ích vượt qua bài toán chi phí và thời gian, tạo ra điều kiện thuận lợi để dịch chuyển các trung tâm sản xuất, chế biến sâu, kho vận và hệ thống đô thị về các không gian có lợi thế kết nối tối ưu.

Ông phác thảo mô hình kết nối theo tư duy mới đòi hỏi thiết lập chuỗi vận chuyển liên hoàn cho từng chủng loại hàng hóa, trong đó nông sản được luân chuyển từ đường thủy, đường bộ về các trung tâm gom hàng, sau đó kết nối đường sắt trực tiếp tới hệ thống cảng biển và thị trường quốc tế. Đặc biệt, Cần Thơ cần chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy "đô thị trung tâm" sang tư duy "trung tâm điều phối vùng" - không tập trung thu hút mọi nguồn lực về mình, mà phải tạo ra năng lực lan tỏa và kết nối để tất cả các địa phương trong vùng cùng tham gia, cùng chia sẻ lợi ích.

Ở góc độ thể chế và môi trường đầu tư, bà Đặng Mai Kim Ngân, Phó Tổng Giám đốc Thuế và Pháp lý tại Công ty Tư vấn Deloitte, cho rằng các địa phương cần minh bạch hóa quy hoạch, xây dựng "bản đồ đầu tư" cập nhật thường xuyên và định vị rõ nét ĐBSCL là trung tâm kinh tế nông nghiệp chế biến cùng logistics hàng đầu cả nước. Bên cạnh đó, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi đóng vai trò quyết định. Đáng chú ý, cần tạo động lực để phát triển lực lượng doanh nghiệp quy mô vừa có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng, gắn kết hiệu quả giữa người nông dân, hợp tác xã với thị trường để đưa nông sản địa phương thâm nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song hành với các giải pháp trên, các tỉnh, thành phố trong vùng cũng cần quyết liệt rà soát, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý đầu tư và cung cấp dịch vụ công trực tuyến nhằm cải thiện thực chất Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).

ĐBSCL đang đứng trước thời cơ vàng trong việc khai thác dòng vốn đầu tư công, vốn đầu tư nước ngoài và chuyển đổi xanh. Biến tiềm năng thành hiện thực không chỉ cần nguồn lực tài chính, mà đòi hỏi bản lĩnh kiến tạo thể chế, tư duy điều phối linh hoạt và khát vọng hành động để thực sự vươn lên thành cực tăng trưởng năng động của cả nước.