Đòn bẩy đưa công nghiệp điện gió ngoài khơi cất cánh

Xây dựng chuỗi cung ứng vững mạnh

Trong thời gian qua, các nhà thầu và doanh nghiệp nội địa đã có những bước chuẩn bị tương đối bài bản, tham gia ngày càng sâu vào các công đoạn cấu thành chuỗi cung ứng điện gió toàn cầu. Đây là nền tảng vững chắc để doanh nghiệp Việt Nam chủ động nắm bắt cơ hội, nâng cao năng lực cạnh tranh và trở thành đối tác chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia.

Nhìn từ câu chuyện thực tế, ông Nguyễn Tuấn, Trưởng ban Thương mại Tổng công ty CP dịch vụ kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) chia sẻ, một dự án sản xuất chân đế điện gió ngoài khơi dù quy mô chưa phải là lớn nhất nhưng đã mang lại nguồn doanh thu xuất khẩu rất khả quan. Dự án này tạo ra công ăn việc làm ổn định cho khoảng 3.000 lao động và huy động sức mạnh hợp lực của gần 100 doanh nghiệp phụ trợ trong nước.

Tuy nhiên, dư địa của ngành công nghiệp này còn rất lớn với nhiều công đoạn dịch vụ có giá trị gia tăng cao chưa được khai thác hết. Kinh nghiệm quốc tế chỉ ra rằng, để một ngành công nghiệp non trẻ như điện gió ngoài khơi phát triển, những bước đi đầu tiên luôn cần sự định hướng và hỗ trợ linh hoạt từ phía Chính phủ, có thể thông qua việc bao tiêu sản lượng, áp dụng cơ chế giá FIT hoặc đầu tư hệ thống hạ tầng cảng biển chuyên dụng.

Ở góc độ doanh nghiệp, ngành điện gió ngoài khơi Việt Nam hiện nay không cần các chính sách ưu đãi mang tính ngắn hạn mà cần một cơ chế khuyến khích phát triển mang tính chiến lược. Điều quan trọng nhất là cơ quan quản lý cần đưa ra một danh mục dự án ổn định cùng kế hoạch phát triển nguồn điện gió rõ ràng theo từng năm. Sự minh bạch này sẽ giúp doanh nghiệp tự tin đổ vốn đầu tư dài hạn vào hạ tầng sản xuất và công nghệ.

Đồng quan điểm về năng lực nội địa, ông Nguyễn Ngọc Tú, Giám đốc Phát triển Kinh doanh IPC E&C đánh giá chuỗi cung ứng trong nước đã tương đối vững mạnh, khâu thiếu hụt lớn nhất hiện nay là năng lực sản xuất turbine nội địa. Cơ hội khỏa lấp khoảng trống này đang mở ra khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu tích cực tìm kiếm đối tác nội địa phù hợp.

Do các dự án điện gió ngoài khơi đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đặc biệt lớn, vượt quá khả năng tài chính thông thường của khối doanh nghiệp tư nhân, sự hỗ trợ về nguồn lực tài chính và tín dụng từ phía Chính phủ sẽ là bệ đỡ quyết định giúp doanh nghiệp bứt phá.

Gỡ nút thắt chính sách, đồng bộ hạ tầng truyền tải

Bên cạnh câu chuyện nội lực doanh nghiệp, việc hoàn thiện thể chế pháp lý để thu hút dòng vốn quốc tế là yếu tố then chốt. Ông Alessandro Antonioli, Giám đốc quốc gia tại Việt Nam của Tập đoàn CIP nhận định, Việt Nam đang sở hữu vị thế và tiềm năng rất lớn để thúc đẩy mạnh mẽ các dự án năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, thị trường đang rất cần những chính sách rõ ràng, nhất quán về quy trình cấp phép dự án, khung giá bán điện và đặc biệt là mẫu hợp đồng mua bán điện (PPA).

Hiện tại, mẫu hợp đồng này vẫn thiếu các điều khoản cốt lõi như cơ chế chuyển đổi ngoại tệ, điều này làm giảm khả năng tiếp cận nguồn vốn vay từ các định chế tài chính quốc tế. Đối với những siêu dự án có quy mô lên đến hàng tỷ USD, nếu chính sách không bảo đảm được tính khả thi và an toàn cho dòng vốn vay ngân hàng thì dự án rất khó để triển khai trên thực tế.

Song song với rào cản chính sách, điểm nghẽn về hạ tầng lưới điện nhằm giải tỏa công suất cũng là bài toán hóc búa cần được nhận diện và xử lý triệt để. Thực tế thị trường đã ghi nhận những nghịch lý khi có dự án điện được phê duyệt quy mô lớn nhưng chủ đầu tư chỉ có thể triển khai vận hành được 2/3 công suất thiết kế do hạ tầng lưới truyền tải tại khu vực không đáp ứng đủ nhu cầu giải tỏa. Việc thiếu đồng bộ giữa tốc độ phát triển nguồn điện và hạ tầng truyền tải đang gây ra lãng phí lớn cho xã hội và làm giảm niềm tin của các nhà đầu tư.

Dù Chính phủ đã ban hành định hướng và lộ trình rõ ràng cho việc xây dựng các tuyến đường dây truyền tải trục Bắc - Nam từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, song các doanh nghiệp đều chung kiến nghị cần phải đẩy nhanh hơn nữa tiến độ triển khai thực tế. Việc đầu tư đồng bộ hạ tầng lưới điện, đi đôi với việc cởi trói các nút thắt trong thủ tục cấp phép và hợp đồng mua bán điện, sẽ là chìa khóa tháo gỡ mọi rào cản, biến tiềm năng kinh tế biển của Việt Nam thành nguồn năng lượng xanh bền vững cho quốc gia.