Đòn bẩy chiến lược đưa Việt Nam vào kỷ nguyên xanh

Từ tư duy phòng vệ sang kiến tạo giá trị kinh tế xanh

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ một kỳ đại hội định kỳ thông thường. Đây được xác định là điểm khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, diễn ra đúng vào dịp kỷ niệm 40 năm Đổi mới và hướng tới mốc 100 năm thành lập Đảng.

Trong bối cảnh thế giới đối diện đồng thời với biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và sự tái cấu trúc trật tự kinh tế dựa trên các tiêu chuẩn xanh khắt khe, Việt Nam đã đưa ra một quyết sách mang tính bản lề.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, chúng ta không còn nhìn nhận bảo vệ môi trường như một gánh nặng chi phí hay một lĩnh vực chỉ để xử lý hậu quả. Thay vào đó, tư duy Đại hội XIV xác lập bảo vệ môi trường, cùng với phát triển kinh tế và xã hội, giữ vị trí nhiệm vụ trung tâm.

Đây là sự chuyển dịch khác biệt hoàn toàn so với các kỳ đại hội trước. Nếu như giai đoạn đầu Đổi mới, chúng ta ưu tiên tuyệt đối cho sinh tồn và ổn định kinh tế, hay giai đoạn công nghiệp hóa sau đó chấp nhận đánh đổi sinh thái để tăng trưởng nhanh, thì nay, môi trường đã trở thành điều kiện nền tảng định hình hướng đi phát triển.

Sức ép từ thực tiễn đã không còn cho phép chúng ta trì hoãn. Theo dữ liệu từ Germanwatch, Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia chịu rủi ro khí hậu cao nhất toàn cầu. Chỉ riêng năm 2025, thiên tai đã gây thiệt hại khoảng 100.000 tỷ đồng, tác động trực tiếp tới nông nghiệp, hạ tầng giao thông và các khu công nghiệp trọng điểm, gây gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng.

Những con số biết nói từ Ngân hàng Thế giới cũng chỉ ra rằng, nếu thiếu các biện pháp thích ứng hiệu quả, sản lượng quốc gia có thể giảm 9.1% vào năm 2030 và lên tới 12.5% vào năm 2050 so với kịch bản cơ sở. Tăng trưởng GDP thực giai đoạn 2025-2050 có nguy cơ giảm trung bình 0.33 điểm phần trăm mỗi năm.

Điều này cho thấy chi phí kinh tế tích lũy từ biến đổi khí hậu đã vượt xa lợi ích ngắn hạn của mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên cũ. Chính vì vậy, việc nâng vị thế bảo vệ môi trường lên ngang hàng với kinh tế và xã hội phản ánh sự chín muồi trong tư duy lý luận, giúp Việt Nam vượt qua tư duy nhiệm kỳ và những mục tiêu phát triển ngắn hạn.

Đòn bẩy từ kỷ nguyên sinh thái và sự hội tụ công nghệ

Trong kỷ nguyên sinh thái, chuyển đổi xanh theo tinh thần Đại hội XIV không đơn thuần là phản ứng trước sức ép khí hậu mà trở thành động lực tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển. Điểm đột phá nằm ở việc sử dụng các công cụ kinh tế để điều tiết hành vi thị trường. Các khái niệm như thuế sinh thái, phí phát thải, tín chỉ carbon và định giá chi phí môi trường sẽ trở thành những phương tiện thực thi cốt lõi.

Khi chi phí ô nhiễm được phản ánh đầy đủ vào giá thành sản phẩm, lợi thế cạnh tranh dựa trên việc xả thải giá rẻ sẽ bị triệt tiêu hoàn toàn. Điều này thúc đẩy cộng đồng doanh nghiệp phải tự thân vận động, đầu tư đổi mới công nghệ và nâng cao hiệu suất sử dụng tài nguyên để tồn tại.

Dòng vốn đầu tư vì thế sẽ dịch chuyển tự nhiên sang các ngành công nghệ sạch, năng lượng tái tạo và dịch vụ sinh thái. Một đặc điểm nổi bật khác của giai đoạn này là sự hội tụ giữa chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Việc quản trị môi trường dựa trên dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và hệ thống giám sát số cho phép Nhà nước cũng như xã hội theo dõi việc phát thải và sử dụng tài nguyên theo thời gian thực. Cơ chế lưu vết số đối với các quyết định quy hoạch và cấp phép sẽ tạo ra ràng buộc trách nhiệm rõ ràng cho các bên liên quan, hạn chế tối đa các động cơ đánh đổi môi trường lấy thành tích tăng trưởng ảo.

Việc xác lập môi trường là nhiệm vụ trung tâm còn tạo ra một nền tảng ổn định cho hệ thống quy hoạch quốc gia. Giới hạn sinh thái giờ đây trở thành đường biên đỏ định hướng cho mọi quy hoạch đất đai, năng lượng và đô thị.

Sự nhất quán này mang lại sự an tâm cho các nhà đầu tư khi triển khai các dự án dài hạn, giúp giảm thiểu rủi ro chính sách và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Ở tầm vĩ mô, bảo vệ môi trường gắn chặt với bảo đảm an ninh sinh thái, an ninh lương thực và an ninh năng lượng, đồng thời khẳng định vị thế của Việt Nam trước các tiêu chuẩn xanh của thị trường toàn cầu.

Chuyển đổi xanh là một hành trình kiến tạo giá trị mới khi giới hạn sinh thái được thừa nhận như ranh giới của sự phát triển, nền kinh tế sẽ có điều kiện dịch chuyển sang quỹ đạo tăng trưởng ổn định và bền vững hơn.

Đây chính là bản tuyên ngôn về một Việt Nam trách nhiệm, nơi con đường tăng trưởng hài hòa giữa kinh tế, xã hội và tự nhiên. Định hướng này không chỉ giải quyết những áp lực khí hậu hiện hữu mà còn tạo nền móng vững chắc cho sự thịnh vượng của quốc gia hướng tới mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045, bảo đảm một tương lai tốt đẹp cho các thế hệ mai sau trong một kỷ nguyên phát triển bền vững và nhân văn.