Doanh nghiệp xuất khẩu chanh leo, thanh long chịu áp lực lớn

Nguy cơ bị siết kiểm soát trên toàn thị trường EU

Báo cáo này thuộc chương trình kiểm soát phối hợp của Liên minh châu Âu (EU), và các kết quả kiểm tra được sử dụng làm cơ sở để Ủy ban châu Âu đánh giá rủi ro, xem xét áp dụng các biện pháp kiểm soát phù hợp.

Đáng chú ý, mặt hàng chanh leo có tỷ lệ vi phạm cao. Trong số 47 mẫu được kiểm tra, có 15 mẫu vi phạm giới hạn dư lượng tối đa (MRL), tương đương 32%. Ngoài ra, có trường hợp phát hiện hoạt chất omethoate. Đối với thanh long, tỷ lệ vi phạm là 11% (1/9 mẫu). Hiện nay, thanh long Việt Nam đã nằm trong Phụ lục I của Quy định (EU) 2019/1793 và đang chịu tần suất kiểm tra tại cửa khẩu EU lên tới 50%.

Theo quy định, Ủy ban châu Âu tiến hành rà soát danh mục hàng hóa rủi ro tối đa 6 tháng/lần. Với tỷ lệ vi phạm lên tới 32%, chanh leo Việt Nam có nguy cơ bị đưa vào danh sách kiểm soát tăng cường hoặc áp dụng các điều kiện nhập khẩu nghiêm ngặt hơn.

Nếu bị đưa vào Phụ lục I, sản phẩm sẽ bị tăng tần suất kiểm tra tại cửa khẩu EU, kéo dài thời gian thông quan. Nếu bị đưa vào Phụ lục II, lô hàng phải kèm theo kết quả kiểm nghiệm và chứng thư an toàn thực phẩm trước khi xuất khẩu. Đối với thanh long, việc tiếp tục phát sinh vi phạm sẽ khiến mặt hàng này khó được EU xem xét giảm mức kiểm soát trong các kỳ rà soát tiếp theo.

Đây là rào cản kỹ thuật áp dụng trên phạm vi toàn Liên minh châu Âu, không chỉ riêng một thị trường quốc gia.

Chi phí tăng, doanh nghiệp buộc tái cấu trúc chuỗi sản xuất

Việc bị đưa vào các Phụ lục của Quy định (EU) 2019/1793 đang tạo ra áp lực lớn đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Đối với Phụ lục I, sản phẩm bị tăng tần suất kiểm tra tại cửa khẩu, dẫn đến kéo dài thời gian thông quan; như thanh long hiện đang chịu tần suất kiểm tra lên tới 50%.

Ở mức độ cao hơn, nếu bị đưa vào Phụ lục II, các lô hàng bắt buộc phải có kết quả kiểm nghiệm và chứng thư an toàn thực phẩm trước khi xuất khẩu, làm gia tăng thủ tục và yêu cầu kỹ thuật.

Các biện pháp này kéo theo sự gia tăng đáng kể của chi phí logistics, chi phí kiểm nghiệm và chi phí lưu kho. Đồng thời, rủi ro chậm giao hàng tăng lên, ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh và cam kết với đối tác. Uy tín của doanh nghiệp cũng bị tác động khi lô hàng bị kiểm tra hoặc phát hiện vi phạm.

Để duy trì khả năng xuất khẩu sang EU, doanh nghiệp cần rà soát toàn bộ chuỗi từ sản xuất, thu hái đến sơ chế và đóng gói, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo đảm tuân thủ các quy định về MRL của EU.

Trước áp lực ngày càng gia tăng, bài toán đặt ra không còn là xử lý từng lô hàng, mà là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi sản xuất – từ vùng nguyên liệu đến khâu đóng gói. Nguyên nhân của vi phạm dư lượng thường bắt nguồn từ khâu canh tác, trong khi doanh nghiệp khó kiểm soát chất lượng nếu thiếu liên kết chặt chẽ với nông dân và hợp tác xã.

Do đó, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, áp dụng quy trình canh tác kiểm soát và truy xuất nguồn gốc. Việc tuân thủ quy định về MRL cần được coi là tiêu chuẩn cốt lõi, đòi hỏi cập nhật thường xuyên danh mục hoạt chất và kiểm soát quy trình ngay từ đầu.

Ở góc độ vận hành, doanh nghiệp cần đầu tư hệ thống kiểm nghiệm nội bộ hoặc hợp tác với các đơn vị kiểm định để phát hiện sớm rủi ro trước khi xuất khẩu, giảm nguy cơ bị trả hàng hoặc kiểm tra tăng cường.

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý và hiệp hội ngành hàng cần tăng cường giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ kỹ thuật. Trong bối cảnh EU dự kiến tiếp tục rà soát danh mục hàng hóa rủi ro trong nửa cuối năm 2026, nếu tỷ lệ vi phạm không được cải thiện (32% với chanh leo và 11% với thanh long), các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn có thể được áp dụng, làm gia tăng chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp xuất khẩu trên toàn thị trường EU.