Doanh nghiệp trước cơn lốc giá dầu

Khi mạch máu kinh tế bị thắt nghẽn

Những ngày trung tuần tháng 3/2026, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang sống trong những giờ phút đầy căng thẳng. Việc giá dầu Brent vượt ngưỡng 115 USD/thùng và giá xăng dầu trong nước lập đỉnh mới đã tạo ra một cú sốc dây chuyền lên toàn bộ hệ thống sản xuất. Xăng dầu không chỉ là nhiên liệu mà là mạch máu chi phối trực tiếp giá thành của mọi loại hàng hóa từ mâm cơm gia đình đến những công trình xây dựng đồ sộ.

Ngành xi măng vốn đã chật vật với tình trạng dư cung nay lại đối mặt với gọng kìm chi phí. Tại Tổng công ty Xi măng Việt Nam (Vicem), các cuộc họp khẩn cấp diễn ra liên tục để tính toán mức tăng giá bán. Theo ông Hà Quang Hiện, Chánh Văn phòng Vicem, doanh nghiệp đang cân nhắc mức tăng từ 100.000 đến 150.000 đồng cho mỗi tấn xi măng chỉ để bù đắp chi phí đầu vào.

Khó khăn chồng chất khi không chỉ xăng dầu mà giá than cũng dự kiến tăng thêm 10%. Ông Lương Đức Long, Tổng Thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, lý giải rằng ảnh hưởng của xăng dầu lan tỏa theo dây chuyền từ khâu khai thác nguyên liệu đến vận chuyển thành phẩm, khiến các doanh nghiệp không thể tiếp tục ghìm giá nhỏ giọt như trước.

Khốc liệt hơn cả là lĩnh vực vận tải, nơi nhiên liệu chiếm đến 35-40% chi phí cấu thành. Ông Đặng Văn Chung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, chia sẻ một con số xót xa cứ mỗi 100 km lăn bánh, doanh nghiệp vận tải tại Hải Phòng đang phải chịu lỗ khoảng 500.000 đồng.

Với mức tăng giá dầu diesel lên trên 30.000 đồng/lít, các hợp đồng vận tải dài hạn ký từ đầu năm trở thành gánh nặng nợ nần. Tình trạng các đầu mối cung cấp nhiên liệu yêu cầu thanh toán ngay thay vì trả chậm một tháng như trước càng khiến dòng tiền của doanh nghiệp vận tải rơi vào trạng thái cạn kiệt.

Nỗ lực bình ổn và kỳ vọng gỡ khó từ chính sách

Trước bối cảnh rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng hiện hữu, Chính phủ đã có những động thái can thiệp kịp thời để hạ nhiệt thị trường. Việc ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP, đưa thuế suất nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với nhiều mặt hàng xăng dầu về 0% từ ngày 9/3, được xem là một liều thuốc trợ lực quan trọng. Giải pháp này giúp các doanh nghiệp đầu mối đa dạng hóa nguồn cung từ các thị trường ngoài FTA, giảm bớt sự lệ thuộc vào các tuyến hàng hải đang bất ổn như eo biển Hormuz.

Bên cạnh đó, các giải pháp ngoại giao năng lượng cũng được đẩy mạnh. Việc Thủ tướng Chính phủ điện đàm với lãnh đạo Nhà nước Kuwait và huy động dự trữ khoảng 4 triệu thùng dầu từ các đối tác cho thấy sự quyết liệt trong việc đảm bảo không để xảy ra tình trạng thiếu hụt cục bộ.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương vẫn đưa ra khuyến nghị cần thiết về việc tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng, bởi Việt Nam vẫn phải nhập khẩu khoảng 9-10 triệu tấn xăng dầu thành phẩm mỗi năm để phục vụ nhu cầu trong nước.

Đối với doanh nghiệp, việc tăng giá sản phẩm lúc này là quyết định cực chẳng đã vì lo ngại sức mua sụt giảm. Nhưng như một lãnh đạo ngành xi măng chia sẻ, nếu không điều chỉnh, doanh nghiệp sẽ không còn chi phí khấu hao để tái đầu tư, dẫn đến tình trạng thua lỗ kéo dài và nguy cơ phá sản. Sự chia sẻ rủi ro giữa chủ hàng và nhà xe, giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng là điều cần thiết để nền kinh tế cùng vượt qua giai đoạn biến động này.

Dù các giải pháp tình thế về thuế và nguồn cung đã phần nào giải tỏa áp lực, nhưng về lâu dài, thị trường vẫn đang nín thở chờ đợi những tín hiệu hạ nhiệt từ xung đột quốc tế. Chỉ khi giá năng lượng thế giới bình ổn, các doanh nghiệp mới có thể thoát khỏi trạng thái cân não để tập trung vào mục tiêu tăng trưởng bền vững.

Nghị định 72/2026/NĐ-CP sửa đổi thuế suất nhập khẩu ưu đãi (MFN) với một số mặt hàng xăng dầu và nguyên liệu đầu vào vừa được ban hành, mức thuế suất MFN được giảm từ 10% xuống 0% với xăng động cơ không pha chì (như RON 95) và các nguyên liệu pha chế xăng. Thuế này cũng hạ từ 7% xuống 0% với dầu diesel, nhiên liệu máy bay. Ngoài ra, một số nguyên liệu pha chế xăng, hóa dầu như naphtha, reformate, condensate... cũng được giảm thuế về 0%. Việc điều chỉnh thuế nhập khẩu MFN là giải pháp giúp doanh nghiệp đầu mối có thêm động lực tìm kiếm, nhập khẩu xăng dầu từ các thị trường chưa có FTA với Việt Nam. Đây cũng là giải pháp nhằm ổn định nguồn cung, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.