Doanh nghiệp tiên phong thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn

Thách thức không nhỏ

Mỗi năm, nền kinh tế thải ra khoảng 1,83 triệu tấn chất thải nhựa, chất thải rắn sinh hoạt khoảng hơn 61.000 tấn/ngày, trong đó, 71% tổng lượng chất thải đang được chôn lấp, nhiều tài nguyên đang suy giảm nghiêm trọng, tiêu biểu là than đá, đã phải nhập khẩu từ năm 2015 và năm 2030 dự báo sẽ phải nhập khoảng 100 triệu tấn.

Mặt khác, Việt Nam đang là một quốc gia có tốc độ cao trong việc hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, đặc biệt là với các hiệp định thương mại tự do song phương, đa phương, các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Hầu hết, các hiệp định này đều có các quy định, thỏa thuận về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phải tuân thủ các tiêu chuẩn phát thải, chất thải, khí thải. 

Biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên cũng tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp, làm gián đoạn sản xuất kinh doanh, giảm năng suất lao động và doanh thu, đình trệ vận tải và phân phối hàng hóa, tăng chi phí và giá thành sản phẩm.

Đó chính là những vấn đề thúc đẩy Việt Nam phải tăng tốc chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn. Việc ứng dụng kinh tế tuần hoàn gắn với phát triển bền vững đã được Đại hội XIII của Đảng xác định là một trong những định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030 để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Đề án "Phát triển kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam" được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 687/QĐ-TTg đã xác định, cần tập trung ban hành các chính sách dài hạn nhằm khuyến khích, tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế tuần hoàn trên cơ sở nâng cao nhận thức, sự chủ động, phát huy đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, khuyến khích lối sống có trách nhiệm của từng cá nhân và cộng đồng xã hội.

Doanh nghiệp là lực lượng tiên phong

Việt Nam đang chứng kiến xu hướng thúc đẩy khởi nghiệp và kinh doanh theo hướng kinh tế tuần hoàn, có nhiều thuận lợi và cũng không kém phần thách thức. Kinh tế tuần hoàn gặp các thách thức khi triển khai vì lợi ích về kinh tế đang bị áp đặt trong quá trình áp dụng kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, kinh tế tuần hoàn mang tới nhiều lợi ích cho cộng đồng: nhiệt độ tăng trên toàn cầu tạo khó khăn đối với cuộc sống hiện tại, nên chúng ta đều thấy phải thay đổi.

Phát triển xanh góp phần tăng độ hài lòng trong cuộc sống hàng ngày. Mỗi sự thay đổi đều bắt đầu bằng những hành động nhỏ, chúng ta cần tin vào nó và làm cho các bên liên quan, ủng hộ cùng tin theo. Kinh tế tuần hoàn còn khó hơn đổi mới sáng tạo vì đổi mới sáng tạo chỉ mới tập trung vào phát triển kinh tế còn kinh tế tuần hoàn vừa cân bằng kinh doanh vừa bảo vệ, cải tạo môi trường, chính vì vậy đó không chỉ là quá trình kinh doanh, huy động đầu tư mà còn là quá trình chiến lược và đỏi hỏi sự tham gia của tất cả các bên liên quan.

Hiện nay, Việt Nam đã có một số mô hình tiếp cận kinh tế tuần hoàn như mô hình thu gom tái chế sắt vụn, giấy, rác thải nhựa, mô hình sản xuất sạch hơn. Tuy nhiên, những mô hình này mới chỉ được triển khai ở quy mô vừa, nhỏ và siêu nhỏ.

Trong khi đó, Việt Nam đang tạo ra khoảng 3,2 triệu tấn rác thải nhựa. Lượng rác thải nhựa này đang gia tăng với tốc độ khoảng trên 10%/năm. 75% số rác thải này chưa được thu gom, tái chế và hiện đang bị chôn lấp, đốt bỏ hoặc xả thải ra môi trường. 

Theo một báo cáo gần đây của World Bank, lượng rác thải nhựa không được tái chế này có giá trị khoảng 2,2-2,7 tỷ USD. Trong khi đó, Việt Nam hàng năm đang phải chi ra khoảng 8,6 tỷ USD để nhập khẩu hạt nhựa nguyên sinh và rác thải nhụa phục vụ cho hoạt động sản xuất trong nước. Vì vậy, có thể nói là rác thải nhựa được đánh giá là một nguồn tài nguyên chưa được khai thác sử dụng tối ưu ở Việt Nam.

Với cách tiếp cận cho rằng rác thải nhựa là một nguồn tài nguyên, đề án Phát triển Kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam được Thủ tướng thông qua vào giữa năm 2022, đã đặt ra một mục tiêu quan trọng là đến năm 2025 sẽ tái chế, xử lý 85% lượng chất thải nhựa phát sinh, giảm thiểu 50% rác thải nhựa trên biển. Mục tiêu năm 2030 là tỷ lệ thu gom, tái chế chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 50%, rác hữu cơ ở đô thị là 100% và ở nông thôn là 70%. 

Tuy nhiên, lộ trình xây dựng còn rất dài và cần nhiều bên cùng tham gia. Việc giảm rác thải nhựa nói chung cần sự triển khai đồng bộ và nhất quán từ cả phía Chính phủ, các công ty sử dụng bao bì và cả người tiêu dùng.

Trong khi đó, doanh nghiệp là đối tượng nòng cốt, trọng tâm trong mọi hoạt động phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, và trong kinh tế tuần hoàn cũng không ngoại lệ. 

Doanh nghiệp vừa là chủ thể chịu tác động của biến đổi khí hậu, vừa là đối tượng trực tiếp tham gia, chuyển đổi các thách thức thành cơ hội từ tác động của biến đổi khí hậu. Chính vì vậy, việc thực hiện kinh tế tuần hoàn không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp, mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đảm bảo phát triển bền vững.

Nhưng ngược lại, áp dụng mô hình này, doanh nghiệp cũng phải chấp nhận nhiều thử thách, đòi hỏi quá trình nỗ lực bền bỉ. Kinh tế tuần hoàn đòi hỏi doanh nghiệp có những bước đột phá về công nghệ, đặc biệt là công nghệ cho việc tái sử dụng và tái chế chất thải. Doanh nghiệp sẽ phải tập trung đầu tư máy móc, công nghệ cao, hiện đại, phù hợp với quy trình sản xuất hướng theo mô hình kinh tế tuần hoàn.