Doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân bắt tay trên đường băng thịnh vượng

Chuyển đổi tư duy từ vai trò chủ đạo sang vị thế dẫn dắt

Bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2026 đang chứng kiến một bước ngoặt quan trọng khi Bộ Tài chính tích cực lấy ý kiến dự thảo nghị quyết về cơ chế đặc thù phát triển kinh tế Nhà nước. Đây không chỉ là một văn bản quy phạm pháp luật thông thường mà là bước cụ thể hóa Nghị quyết 79-NQ/TW, một văn kiện được coi là mảnh ghép hoàn thiện bức tranh động lực kinh tế cùng với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Sự xuất hiện đồng thời của hai trục chính sách này cho thấy tầm nhìn nhất quán của Đảng và Nhà nước trong việc khơi thông mọi nguồn lực xã hội để phục vụ tăng trưởng.

Điểm cốt lõi của sự thay đổi này nằm ở cách định vị lại vai trò của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định rằng, nếu trước đây khu vực này được xem là giữ vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay đã có sự chuyển hướng mang tính chiến lược tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, mang tính nền tảng mà khu vực tư nhân chưa thể hoặc chưa muốn tham gia. Đây là sự chuyển đổi từ số lượng sang chất lượng, từ can thiệp trực tiếp sang dẫn dắt và mở đường.

Sự chuyển hướng này đặt ra yêu cầu DNNN phải đóng vai trò tiên phong ở những lĩnh vực khó, đòi hỏi vốn lớn và rủi ro cao. Việc ban hành Nghị quyết 79 giúp làm rõ một khái niệm quan trọng là quản trị tài sản thuộc sở hữu toàn dân.

Tài sản này không phải là đặc quyền của riêng khu vực Nhà nước mà phải được phân bổ, sử dụng hiệu quả cho toàn xã hội. Theo bà Phạm Chi Lan, phát triển kinh tế không nên là một cuộc cạnh tranh giữa các ông lớn để giành giật thị phần, mà phải là sự phối hợp và phân công hợp lý để tối ưu hóa nguồn lực quốc gia.

Trong thực tế, sự phối hợp này giúp tránh tình trạng đầu tư dàn trải, chồng chéo. Khi Nhà nước và tư nhân cùng ngồi lại để xác định ai làm tốt khâu nào thì tập trung làm khâu đó, nền kinh tế sẽ vận hành trơn tru hơn.

DNNN sẽ lo phần hạ tầng, công nghệ lõi và những mảng mang tính an ninh quốc gia, trong khi doanh nghiệp tư nhân với lợi thế về sự linh hoạt, nhạy bén sẽ đảm nhận khâu thương mại hóa và tiếp cận thị trường. Đây chính là cách để Việt Nam không bỏ lỡ các cơ hội vàng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ.

Hợp tác cùng thắng theo nguyên tắc thị trường và mô hình quản trị mới

Một trong những vấn đề gây tranh luận nhiều nhất là làm sao để tránh sự cạnh tranh tiêu cực, gây tổn hại lẫn nhau giữa hai khu vực kinh tế này. Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Cường, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội nhấn mạnh sự cạnh tranh là tất yếu trong kinh tế thị trường, nhưng nó cần được hướng lái để tạo ra động lực cùng đi lên.

Khu vực Nhà nước phải vận hành theo nguyên tắc hạch toán đầy đủ của thị trường, có sự cạnh tranh sòng phẳng để tự làm mới mình. Nếu không đủ sức vươn lên và khẳng định vị thế dẫn dắt bằng năng lực thực tế, DNNN sẽ khó lòng thực hiện được sứ mệnh mở đường cho các thành phần kinh tế khác.

Để hiện thực hóa tư duy này, một mô hình quản trị mới đang được kỳ vọng sẽ tạo ra đột phá là biến các tổng công ty Nhà nước thành những nhà đầu tư quốc gia thực thụ. Ông Lê Thanh Tuấn, Phó tổng Giám đốc Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), cho biết đơn vị đang nghiên cứu sâu kinh nghiệm từ mô hình Temasek của Singapore.

Đây là mô hình một quỹ đầu tư quốc gia hoạt động hoàn toàn theo nguyên tắc thị trường, tập trung vào việc gia tăng giá trị tài sản ròng và đầu tư chiến lược cả trong lẫn ngoài nước.

Nếu SCIC hay các tập đoàn lớn của Nhà nước thực sự được định vị là nhà đầu tư quốc gia, cách đánh giá hiệu quả hoạt động cũng sẽ thay đổi căn bản. Thay vì chỉ nhìn vào doanh thu hay lợi nhuận ngắn hạn hàng năm vốn dễ bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường, thước đo chính xác hơn sẽ là sự gia tăng giá trị tài sản và tác động lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế.

Cách tiếp cận này cho phép Nhà nước tiên phong đầu tư vào các công nghệ mới, những lĩnh vực tương lai như bán dẫn hay năng lượng xanh, sau đó từng bước nhường lại thị trường khi khu vực tư nhân đã đủ năng lực tiếp quản.

Thực tế lịch sử kinh tế của nhiều quốc gia phát triển đã chứng minh, kinh tế Nhà nước và tư nhân không phải là một cuộc chơi có tổng bằng không, nơi thắng lợi của bên này là thất bại của bên kia. Ngược lại, đây là mối quan hệ cộng sinh.

Khi Nhà nước tạo ra nền tảng hạ tầng vững chắc và cơ chế minh bạch, khu vực tư nhân sẽ có niềm tin và động lực để sáng tạo, bứt phá. Ngược lại, một khu vực tư nhân mạnh mẽ sẽ cung cấp nguồn lực tài chính dồi dào thông qua thuế và cổ tức để Nhà nước tiếp tục tái đầu tư vào các mục tiêu an sinh xã hội và chiến lược dài hạn.

Bà Phạm Chi Lan khẳng định, mục tiêu cuối cùng không phải là lợi ích cục bộ của bất kỳ khu vực nào, mà là sự thịnh vượng của đất nước và người dân Việt Nam. Cái bắt tay giữa DNNN và doanh nghiệp tư nhân trên cùng một đường băng phát triển sẽ tạo ra sức mạnh tổng lực, giúp con tàu kinh tế Việt Nam cất cánh mạnh mẽ hơn trong kỷ nguyên số.

Sự sát cánh này chính là chìa khóa để chúng ta không chỉ vượt qua những thách thức ngắn hạn mà còn xây dựng được một nền kinh tế tự chủ, bền vững và có sức cạnh tranh toàn cầu cao.