Doanh nghiệp chuyển mình ứng phó biến đổi khí hậu

Báo cáo “Tăng trưởng xanh hơn: con đường hướng tới tương lai bền vững” do Ngân hàng thế giới (WB) công bố đã nhấn mạnh: ứng phó với biến đổi khí hậu là vấn đề trọng yếu của nền kinh tế hiện nay. Đầu tư cho các biện pháp thích ứng tuy đòi hỏi chi phí cao nhưng có thể làm giảm đáng kể những tổn thất kinh tế và tác động xã hội.

Theo tính toán của WB, nhu cầu đầu tư tăng thêm để thích ứng về nông nghiệp, hạ tầng và bảo vệ vốn nhân lực trong các năm từ 2025-2050 ước khoảng 233 tỷ USD, tương đương bình quân 0,75% GDP/năm.

Thời gian qua, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách, pháp luật chung về biến đổi khí hậu, như: Luật Bảo vệ môi trường 2014; Nghị quyết 24-NQ/TW; Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu; Chiến lược quốc gia về bảo vệ môi trường; Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu; Kế hoạch hành động quốc gia về biến đổi khí hậu...

Thực hiện các chính sách trên, nhiều địa phương đã triển khai các dự án để ứng phó với biến đổi khí hậu, như: TP Hồ Chí Minh đã đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng chống ngập úng và đề án chống ngập cho Cần Thơ, Cà Mau, các thành phố ven biển khác, nhất là ở vùng châu thổ sông Cửu Long.

Nghiên cứu mới của Deloitte cho thấy mức đầu tư bền vững đang gia tăng với nhiều con số ấn tượng như 85% các tổ chức đã tăng cường đầu tư bền vững trong năm qua, tăng so với tỷ lệ 75% trong năm 2023; 70% lãnh đạo các doanh nghiệp cho rằng biến đổi khí hậu sẽ tác động ở mức cao hoặc rất cao đến chiến lược và hoạt động của họ trong ba năm tới.

Bên cạnh đó, gần một nửa số lãnh đạo các doanh nghiệp cấp cao (CxO) (45%) tham gia khảo sát cho biết họ đang chuyển đổi mô hình kinh doanh để đối phó với biến đổi khí hậu và đưa phát triển bền vững trở thành trọng tâm trong chiến lược của tổ chức. 50% CxO đã bắt đầu triển khai các giải pháp công nghệ nhằm đạt được các mục tiêu về khí hậu hoặc môi trường, và 42% khác dự định sẽ triển khai công tác tương tự trong hai năm tới.

Mặc dù, Chính phủ đóng vai trò then chốt nhưng khoảng 2/3 đầu tư cho thích ứng dự kiến sẽ đến từ khu vực tư nhân và các hộ gia đình. Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp và cá nhân tại Việt Nam đang chủ động ứng phó với rủi ro khí hậu.

Điển hình như tại đồng bằng sông Cửu Long, canh tác lúa bền vững và sử dụng thiết bị bay để bón phân chính xác đang được triển khai. Phương thức này không chỉ nâng cao khả năng chống chịu, giảm khí thải mê tan mà còn giảm chi phí sản xuất, mở hướng tiếp cận thị trường hữu cơ cao cấp. Tại TP Hồ Chí Minh, các doanh nghiệp SME ngành chế biến chế tạo đã đầu tư thiết bị chống ngập, giảm thiệt hại tải sản, giảm thời gian ngừng việc.

Tuy nhiên, hoạt động thích ứng của doanh nghiệp đang bị hạn chế bởi một số rào cản đến từ việc thiếu thông tin đầy đủ về tác động của biến đổi khí hậu, hạn chế tín dụng. Dù khu vực tư nhân đã chủ động đầu tư cho các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu song mức đầu tư ban đầu này khá lớn, nhất là với doanh nghiệp SME, hộ gia đình thu nhập thấp vốn không có đủ tài sản thế chấp hoặc dòng tiền đảm bảo đủ đầu tư.

Trong bối cảnh đó, theo WB, Chính phủ cần tạo môi trường thuận lợi, tạo động lực cho khu vực tư nhân triển khai các hành động, đầu tư thích ứng. Bên cạnh đó, Chính phủ cần hành động kiên quyết trong vai trò là nhà đầu tư các công trình hạ tầng thích ứng trọng yếu và hỗ trợ quá trình chuyển đổi; thiết lập luật lệ qua tạo lập các công cụ tài chính, ban hành quy định mới dẫn dắt quá trình chuyển đổi.

Ở cấp độ địa phương, quan trọng nhất là thiết lập hành động phối hợp giữa các cấp chính quyền. Bởi, có những thách thức phát triển nằm ngoài ranh giới địa phương, liên quan đến nhiều địa phương có tần suất, mức độ nghiêm trọng do tác động của biến đổi khí hậu ngày càng tăng.

Trong giai đoạn tới (từ năm 2026-2030), WB khuyến nghị cần thiết kế các sản phẩm tài chính kết hợp nguồn lực nhà nước, tư nhân, tài trợ để đầu tư kết cấu hạ tầng chống chịu và thích ứng; phát triển thị trường bảo hiểm và áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro. Đồng thời, quản lý rủi ro hiệu quả thông qua triển khai công cụ huy động tài chính dự phòng nhanh để hỗ trợ doanh nghiệp.

Đặc biệt, xây dựng chương trình đầu tư công thích ứng với rủi ro khí hậu. Trong đó, xác định và ưu tiên đầu tư dự án hạ tầng vào các lĩnh vực có nguy cơ dễ tổn thương với các cú sốc khí hậu như giao thông, cấp nước, đô thị, nông nghiệp. Ngoài ra, cần đảm bảo phối hợp giữa các địa phương nhằm thực hiện dự án hạ tầng đồng bộ, tối đa hiệu suất và tránh chồng chéo.