Định hình hệ sinh thái chính sách để nâng tầm kinh tế tư nhân

Sức ép từ các định chế thương mại và dòng vốn toàn cầu

Nền kinh tế vĩ mô đang đứng trước một bước ngoặt mang tính lịch sử khi tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác lập một mô hình tăng trưởng mới, lấy kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn làm động lực cốt lõi.

Sự dịch chuyển này đồng nhất với mục tiêu của Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, đặt kỳ vọng đến năm 2030 cả nước sẽ có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, đóng góp khoảng 55 - 58% GDP với tốc độ tăng trưởng bình quân từ 10 - 12%/năm.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số này, cộng đồng doanh nghiệp tư nhân không thể tiếp tục vận hành dựa trên những công nghệ, năng lượng hay các tiêu chuẩn cũ kỹ của quá khứ.

Sức ép chuyển đổi xanh lúc này không còn là một lựa chọn mang tính tự nguyện hay câu chuyện riêng của những tập đoàn quy mô lớn, mà đã trở thành điều kiện sinh tồn bắt buộc đối với toàn bộ hệ sinh thái doanh nghiệp.

Tại hội nghị vừa diễn ra ở Hà Nội do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phối hợp với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức, bà Lưu Thị Thanh Mẫu, Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam kiêm Tổng Giám đốc Công ty Phúc Khang, nhấn mạnh rằng áp lực thị trường đang hiện hữu ngày một rõ nét.

Cụ thể, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM) đã chính thức áp dụng từ năm 2026 sau khi kết thúc giai đoạn chuyển tiếp. Bộ lọc này đánh trực tiếp vào các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như xi măng, sắt thép, nhôm hay phân bón. Những doanh nghiệp thiếu năng lực đo lường phát thải và quản trị dữ liệu carbon sẽ ngay lập tức bị loại khỏi chuỗi đơn hàng toàn cầu.

Bên cạnh đó, một dòng hải lưu tài chính mới đang hình thành khi Cơ quan Năng lượng quốc tế ước tính tổng đầu tư vào năng lượng toàn cầu đạt khoảng 3.300 tỷ USD, trong đó có tới 2.200 tỷ USD được phân bổ cho năng lượng sạch và các giải pháp tiết kiệm hiệu quả, cao gấp đôi mức đầu tư vào nhiên liệu hóa thạch. Nếu không nhanh chóng thích ứng với cuộc dịch chuyển dòng vốn này, doanh nghiệp nội địa sẽ tự đánh mất đi cơ hội tiếp cận nguồn lực phát triển quốc tế.

Khơi thông nguồn lực nội tại từ một chương trình hành động quốc gia

Đối chiếu với bối cảnh trong nước, áp lực an ninh năng lượng được nêu rõ tại Nghị quyết 70 đã chỉ ra nguy cơ thiếu hụt nguồn điện phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao. Nhằm đáp ứng mục tiêu đến năm 2030 tổng công suất các nguồn điện đạt từ 183 - 236 GW, tổng sản lượng đạt từ 560 - 624 tỷ kWh và tỷ lệ năng lượng tái tạo chiếm 25 - 30%, việc kéo khối doanh nghiệp tư nhân tham gia vào các mô hình tự sản tự tiêu hay mua bán điện trực tiếp là yêu cầu cấp bách.

Kinh nghiệm từ các quốc gia đi trước cho thấy tầm quan trọng của các công cụ điều tiết vĩ mô. Singapore đã tăng mức thuế carbon lên 45 đô la Singapore/tấn trong giai đoạn 2026 - 2027 để tái đầu tư cho kinh tế xanh. Nhật Bản kích hoạt chiến lược dịch chuyển xanh bằng việc phát hành 20.000 tỷ yên trái phiếu công để làm vốn mồi thu hút hơn 150.000 tỷ yên đầu tư tư nhân. Trong khi đó, Thái Lan gặt hái nhiều thành công nhờ cụ thể hóa mô hình kinh tế tuần hoàn gắn liền với các ngành thế mạnh vĩ mô.

Tại Việt Nam, rào cản lớn nhất hiện nay của khu vực doanh nghiệp tư nhân, nơi khối doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới gần 98% tổng số và đang sử dụng 5,5 triệu lao động, không nằm ở mặt nhận thức mà ở năng lực thực thi. Phần lớn doanh nghiệp đang rơi vào trạng thái lúng túng vì thiếu vốn đầu tư công nghệ, thiếu nhân sự am hiểu tiêu chuẩn ESG, thiếu dữ liệu đo lường phát thải và gặp quy trình phức tạp khi tiếp cận tín dụng xanh.

Để giải quyết triệt để bài toán này, kiến nghị xây dựng Chương trình quốc gia xanh hóa doanh nghiệp tư nhân giai đoạn 2026 - 2030 được xem là một giải pháp đột phá, thực chất thay vì các phong trào tuyên truyền chung chung. Chương trình cần tích hợp các hợp phần mang tính hành động cao là triển khai công cụ kiểm toán xanh bắt buộc mềm để giúp doanh nghiệp tự định vị bản đồ chuyển đổi; thiết kế các gói tín dụng xanh quy mô vừa và nhỏ từ vài trăm triệu đến vài chục tỷ đồng để đổi mới dây chuỗi sản xuất; và hình thành hộ chiếu xanh doanh nghiệp trên nền tảng số để liên thông dữ liệu.

Khi các hiệp hội doanh nghiệp được đặt hàng để vận hành như những trạm chuyển đổi xanh, đưa chính sách tiếp cận sát sườn các hội viên, các rào cản kỹ thuật sẽ sớm được hóa giải. Sự đồng hành toàn diện của Chính phủ thông qua một hệ sinh thái chính sách mạnh mẽ sẽ biến áp lực xanh hóa thành một lợi thế cạnh tranh vượt trội, giúp kinh tế tư nhân thực sự trở thành lực lượng tiên phong dẫn dắt nền kinh tế cất cánh vững chắc.