Dịch chuyển tiêu dùng bền vững tạo niềm tin

Kết quả này tạo ra một nền tảng kinh tế ổn định giữa bối cảnh thế giới còn nhiều biến động và bất định. Tuy nhiên, đằng sau những con số vĩ mô tích cực này là một sự dịch chuyển sâu sắc, mang tính cấu trúc trong hành vi tiêu dùng của người Việt, phản ánh sự thận trọng tài chính ngày càng cao và nhu cầu định nghĩa lại khái niệm giá trị thực sự giao thoa phức tạp giữa chi phí, sức khỏe và tính bền vững.

Mức tăng CPI 3,27% cho thấy, Chính phủ đã thành công trong việc giữ lạm phát tổng thể trong tầm kiểm soát, đặc biệt là khi lạm phát cơ bản chỉ ở mức 3,19%.

Điều này chứng tỏ chính sách tiền tệ và tài khóa đã kiểm soát tốt các yếu tố lạm phát mang tính nội tại, không bị chi phối bởi các cú sốc cung hoặc điều chỉnh hành chính. Việc mức tăng CPI dao động quanh ngưỡng 3,1% - 3,5% từ tháng 3 đến tháng 9 đã củng cố niềm tin vào khả năng quản lý kỳ vọng lạm phát của cơ quan điều hành.

Tuy nhiên, khi phân tích sâu hơn cấu trúc giá, áp lực chi phí sinh hoạt lên người dân vẫn rất đáng kể. Áp lực giá không đến từ cầu kéo mà chủ yếu tập trung vào các nhóm hàng thiết yếu và dịch vụ công.

Sự tăng giá mạnh của dịch vụ y tế (+13,48%), nhóm nhà ở, điện nước (+6,14%) do nhu cầu sử dụng điện tăng và việc EVN điều chỉnh giá bán lẻ bình quân hai lần trong năm, cũng như nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống (+3,3%) với giá thịt lợn tăng tới 10,1%, cho thấy chi phí sinh hoạt cơ bản đang gia tăng đáng kể. Đây là những yếu tố cấu thành lạm phát chi phí đẩy, ảnh hưởng trực tiếp đến tầng lớp có thu nhập trung bình và thấp.

Đặc biệt, sự giảm giá của các nhóm hàng hóa không thiết yếu như giao thông (-2,9%), văn hóa giải trí du lịch (-0,13%) và bưu chính viễn thông (-0,47%) là một chỉ báo quan trọng. Nó gợi ý rằng, trong khi người dân buộc phải chi trả nhiều hơn cho các nhu cầu sống cơ bản như điện, nước và y tế, họ đang cắt giảm hoặc trì hoãn các khoản chi tiêu không bắt buộc. Đây là một dấu hiệu rõ ràng của việc cầu tiêu dùng chung đang bị nén lại, phản ánh tâm lý thận trọng và lo lắng về tài chính của người dân.

Sự ổn định của CPI tổng thể không xoa dịu được mối lo ngại tài chính cá nhân của người dân. Khảo sát của PwC cho thấy 48% người tiêu dùng Việt Nam coi bất ổn kinh tế là mối đe dọa lớn nhất trong 12 tháng tới, tỷ lệ cao nhất trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Mối lo này biến thành một hành vi tiêu dùng mang tính thực dụng và thận trọng.

Bằng chứng rõ ràng nhất là việc 47% người tiêu dùng Việt xếp giá cả là yếu tố hàng đầu khi mua thực phẩm. Đây không chỉ là phản ứng với lạm phát mà là sự dịch chuyển sâu hơn về việc ưu tiên "Value-for-Money" (Giá trị so với Chi phí).

Với việc hơn 1/3 người tiêu dùng cho biết họ đang gặp khó khăn tài chính hoặc không thể thanh toán hóa đơn hàng tháng, hành vi thắt lưng buộc bụng trở nên phổ biến. Việc 59% chọn thực phẩm giá rẻ nhập khẩu thay vì sản phẩm nội địa là minh chứng rõ rệt cho sự ưu tiên giảm chi phí hàng ngày một cách tối đa.

Tuy nhiên, sự dịch chuyển này không đồng nghĩa với việc người tiêu dùng chỉ theo đuổi giá rẻ. Khảo sát cũng chỉ ra 41% sẵn sàng trả thêm tiền cho thực phẩm sản xuất tại địa phương.

Sự đối lập này là điểm mấu chốt: người tiêu dùng Việt Nam ngày càng phân biệt rõ ràng giữa chi tiêu cho nhu cầu cơ bản và chi tiêu cho sức khỏe, dinh dưỡng. Họ sẵn sàng cắt giảm chi tiêu giải trí nhưng vẫn đầu tư vào những yếu tố mang lại giá trị thực và niềm tin, đặc biệt là nguồn gốc sản phẩm và sức khỏe.

Khái niệm "giá trị thực" hiện đại không chỉ gói gọn trong giá cả. Người tiêu dùng ngày nay yêu cầu sự minh bạch, sức khỏe và tính bền vững từ các thương hiệu mà họ lựa chọn.

Sự quan tâm đến sức khỏe và nguồn gốc sản phẩm địa phương là một phần của sự tìm kiếm niềm tin. Trong một môi trường kinh tế đầy biến động và thông tin phức tạp, tính minh bạch, nhất quán và đáng tin cậy của thương hiệu trở thành một loại "tiền tệ" mới.

Tính bền vững thực chất, được xác nhận bởi các chứng nhận từ bên thứ ba, cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng. Điều này đặt ra một thách thức lớn hơn cho doanh nghiệp so với việc chỉ đơn thuần cạnh tranh về giá. Họ phải chứng minh được giá trị đạo đức, xã hội và môi trường của sản phẩm.

Sự dịch chuyển trong tiêu dùng Việt Nam là một phản hồi hợp lý và sâu sắc trước sự ổn định tương đối của mặt bằng giá nhưng chịu áp lực chi phí sinh hoạt từ các yếu tố thiết yếu.

Mục tiêu kiểm soát lạm phát 4,5% cả năm 2025 là khả thi nhờ vào công tác điều hành giá linh hoạt, phối hợp đồng bộ và minh bạch. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của nền kinh tế là chuyển đổi sự thận trọng tài chính của người dân thành động lực mua sắm thông qua việc cung cấp giá trị, sức khỏe và niềm tin những yếu tố cốt lõi đang định hình lại thị trường bán lẻ và tiêu dùng Việt Nam.