Dệt may Việt Nam tìm động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc nâng cao giá trị gia tăng, hoàn thiện chuỗi cung ứng và thúc đẩy chuyển đổi xanh được xem là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của ngành trong giai đoạn tới.

Tháo gỡ điểm nghẽn để nâng cao năng lực cạnh tranh

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức, đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, dệt may vẫn là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam là ngành có mức xuất siêu lớn.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt gần 46,2 tỷ USD, tăng 6% so với năm trước, đưa mức xuất siêu của toàn ngành lên hơn 20,75 tỷ USD. Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu đạt khoảng 17,8 tỷ USD và ngành đặt mục tiêu cả năm đạt 48-49 tỷ USD.

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng theo chiều rộng đang dần thu hẹp. Sau hơn 25 năm, kim ngạch xuất khẩu của ngành đã tăng hơn 23 lần, cùng lúc đó áp lực về chi phí sản xuất, yêu cầu phát triển bền vững và các hàng rào thương mại ngày càng lớn. Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ tăng trưởng dựa trên quy mô sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.

Một trong những hạn chế lớn nhất của ngành hiện nay là sự phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu. Theo VITAS, khoảng 60-70% nguyên phụ liệu vẫn phải nhập từ nước ngoài, đặc biệt ở các khâu dệt, nhuộm và hoàn tất. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp khó đáp ứng quy tắc xuất xứ của các hiệp định thương mại tự do như CPTPP hay EVFTA, từ đó chưa tận dụng được tối đa các ưu đãi thuế quan.

Để khắc phục điểm nghẽn này, ngành kiến nghị đẩy mạnh thu hút đầu tư vào các dự án dệt, nhuộm công nghệ cao, thân thiện với môi trường; đồng thời phát triển các khu công nghiệp chuyên ngành có hạ tầng đồng bộ và hệ thống xử lý môi trường hoàn chỉnh nhằm hình thành chuỗi cung ứng nội địa khép kín.

Bên cạnh đó, bài toán nhân lực cũng trở thành thách thức đáng kể. Nhiều doanh nghiệp đầu tư nhà máy quy mô lớn nhưng vẫn phải thuê chuyên gia nước ngoài do thiếu kỹ sư và lao động kỹ thuật chuyên sâu trong lĩnh vực dệt, nhuộm. Các cơ sở đào tạo cũng gặp khó khăn trong việc đầu tư trang thiết bị thực hành khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính.

Ông Trương Văn Cẩm dẫn chứng, trước năm 2019, ngành dệt may có khoảng 1,91 triệu lao động trong khu vực doanh nghiệp công nghiệp. Đến năm 2025, con số này giảm còn khoảng 1,86 triệu người, tức giảm khoảng 50.000 lao động, nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng thêm khoảng 7 tỷ USD.

"Đó là minh chứng cho thấy khi tập trung vào chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và đổi mới quản trị thì năng suất lao động được cải thiện rõ rệt. Đây sẽ là hướng phát triển lâu dài của ngành dệt may", ông nhấn mạnh.

VITAS đề xuất Nhà nước có cơ chế hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng đầu tư cho các ngành đào tạo dệt may, đồng thời xây dựng chính sách đưa giảng viên và kỹ sư đi đào tạo ở nước ngoài nhằm từng bước làm chủ công nghệ và giảm phụ thuộc vào chuyên gia quốc tế.

Chuyển đổi xanh trở thành yêu cầu bắt buộc

Ngoài những hạn chế nội tại, doanh nghiệp dệt may còn gặp nhiều rào cản về thủ tục đầu tư, môi trường, phòng cháy chữa cháy, thủ tục hải quan và chính sách thuế. Theo VITAS, việc cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, hạn chế thanh tra chồng chéo, hoàn thiện chính sách thuế và tạo thuận lợi trong hoạt động xuất nhập khẩu sẽ góp phần giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc và phát thải carbon, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà trở thành điều kiện để duy trì đơn hàng.

Theo VITAS, doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng nhà máy thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa nhằm nâng cao năng suất lao động, đồng thời chuyển dịch từ gia công sang các phương thức sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn như FOB và ODM. Song song với đó là phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG đang được các đối tác quốc tế áp dụng ngày càng rộng rãi.

Việc thích ứng với xu hướng sản xuất xanh không chỉ giúp doanh nghiệp giữ vững thị phần tại các thị trường truyền thống mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong dài hạn, cùng với việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, mở rộng thị trường xuất khẩu và phát triển thị trường nội địa, ngành dệt may được kỳ vọng sẽ chuyển từ lợi thế chi phí sang lợi thế về công nghệ, chất lượng và phát triển bền vững. Đây được xem là nền tảng để ngành tiếp tục giữ vai trò là một trong những trụ cột xuất khẩu của nền kinh tế, đồng thời nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.