Ngành dệt may trong cuộc đua chuyển mình xanh và số hóa

Thích ứng với chuẩn mực đa quốc gia

Năm 2025 là một năm đầy thách thức nhưng cũng chứng kiến sự phục hồi ấn tượng của ngành dệt may Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu ước đạt 46 tỷ USD tăng 5 6% so với năm 2024.

Thành tích này khẳng định ngành dệt may là trụ cột quan trọng trong cán cân thương mại quốc gia với xuất siêu ước đạt 21 tỷ USD. Tỷ lệ giá trị nội địa tăng thêm đạt khoảng 52% cho thấy bước tiến lớn trong việc chủ động nguồn cung nguyên phụ liệu một yếu tố then chốt giúp ngành duy trì đà tăng trưởng.

Tuy nhiên, con đường phía trước vẫn còn nhiều rào cản lớn khi ngành dệt may đang đối diện với áp lực từ xung đột địa chính trị sự gia tăng của chính sách bảo hộ điển hình là thuế đối ứng của Hoa Kỳ và đặc biệt là sự thay đổi căn bản trong tâm lý và cách thức mua hàng của người tiêu dùng quốc tế.

Các đối tác lớn yêu cầu giao hàng nhanh hơn chấp nhận đơn hàng nhỏ và đòi hỏi khắt khe về giá và chi phí. Sự thay đổi này buộc doanh nghiệp dệt may phải thúc đẩy điều chỉnh cập nhật và hướng đến mô hình doanh nghiệp đa quốc gia một áp lực lớn nhưng đồng thời là cơ hội để thúc đẩy đầu tư ra nước ngoài và nâng cấp năng lực nội tại.

Nhờ sự chủ động linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp và vai trò kết nối hiệu quả của Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) ngành dệt may đã kịp thời cập nhật và thích ứng với các phương thức bán hàng mới như áp lực giao hàng nhanh và tiêu chuẩn phát triển xanh. Sự linh hoạt này đã giúp ngành giữ vững vị thế trong Top 3 cường quốc xuất khẩu dệt may thế giới.

Tăng tốc để cạnh tranh bền vững

Bên cạnh những thành quả đạt được, VITAS nhận định hàng rào kỹ thuật về xanh và số hóa là những khó khăn lớn nhất trong bối cảnh hội nhập hiện nay. Do đó, để nâng cao năng lực cạnh tranh và tiến tới mục tiêu ngành thời trang bền vững doanh nghiệp Việt Nam buộc phải tăng cường thúc đẩy phương pháp sản xuất đầu tư tự động hóa và xanh hóa.

Khoa học công nghệ đã và đang làm thay đổi rất nhanh nền công nghiệp dệt may. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống robot áp dụng nhanh chóng công nghệ AI vào các khâu vận chuyển cắt may. Việc đầu tư công nghệ đã đóng góp vai trò quan trọng vào kết quả xuất khẩu ấn tượng 46 tỷ USD trong năm 2025.

Với mục tiêu đầy tham vọng đạt kim ngạch xuất khẩu 64 5 tỷ USD vào năm 2030 và tốc độ tăng trưởng bình quân 6,5 - 7%/năm, VITAS đã đưa ra ba trụ cột chiến lược phát triển gồm xanh và số hóa là trọng tâm chiến lược nhằm tăng cường phương pháp sản xuất bền vững và ứng dụng công nghệ hiện đại; tăng tỷ lệ nội địa hóa với mục tiêu tăng tỷ lệ này lên trên 60% nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Cuối cùng là đa dạng hóa thị trường khách hàng và đối tác để mở rộng kênh phân phối và giảm thiểu rủi ro khi phụ thuộc vào thị trường lớn.

Để hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa ngành dệt may đang đối mặt với một nút thắt lớn về năng lượng. Nhiều doanh nghiệp đã sử dụng năng lượng tái tạo từ hệ thống điện mặt trời mái nhà nhưng sản lượng này không đủ cho nhu cầu sản xuất.

Ngành dệt may rất mong Nhà nước sớm hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) để doanh nghiệp có thể mua được điện năng lượng tái tạo. Hiện tại một số nhà máy đã phải mua tín chỉ carbon để bù đắp lượng phát thải khí nhà kính ra môi trường một chi phí không nhỏ.

Ngoài ra, những khó khăn thiệt hại nặng nề do bão lũ tại Thái Nguyên và các tỉnh miền Trung Nam Bộ trong những tháng cuối năm, cũng ảnh hưởng đến tình hình xuất khẩu của toàn ngành.

Bất chấp những thách thức kép từ thị trường toàn cầu và thiên tai trong nước chiến lược xanh và số hóa cùng với nỗ lực hoàn thiện cơ chế DPPA (mua bán điện trực tiếp) sẽ là chìa khóa vàng giúp ngành dệt may tăng tốc để cạnh tranh bền vững và giữ vững vị thế là một cường quốc xuất khẩu trên bản đồ thế giới.