Cuộc đua lãi suất huy động và nỗi lo bão giá vốn năm 2026

Cơn khát thanh khoản

Thị trường tài chính những tuần cuối năm 2025 đang chứng kiến những diễn biến kịch tính khi cơn khát thanh khoản trở nên gay gắt. Một chỉ dấu không thể ngó lơ chính là lãi suất liên ngân hàng có thời điểm đã vọt lên mức 7,5%, buộc Ngân hàng Nhà nước phải bơm ròng một lượng tiền kỷ lục qua kênh nghiệp vụ thị trường mở (OMO). Trong bối cảnh đó, việc nhóm 4 ngân hàng thương mại nhà nước (Big 4) đồng loạt tăng lãi suất huy động thêm 0,5%/năm đã chính thức xác nhận một chu kỳ lãi suất mới đang hình thành.

Nguyên nhân của đợt sóng này đến từ sự lệch pha sâu sắc giữa tốc độ bơm vốn và hút vốn. Trong khi tín dụng năm 2025 dự kiến tăng trưởng mạnh mẽ tới 20% để phục vụ nền kinh tế đang phục hồi, thì huy động vốn từ dân cư chỉ lẹt đẹt ở mức 15%. Sự chênh lệch này đẩy tỷ lệ dư nợ trên tổng tiền gửi (LDR) tại nhiều nhà băng lên mức cao kỷ lục, tạo ra một áp lực thanh khoản thường trực.

Đáng chú ý, dòng tiền trong dân cư không còn mặn mà với các sảnh chờ ngân hàng như trước. Ông Nguyễn Hoàng Linh, Giám đốc Nghiên cứu tại VCBF, đã chỉ ra một thực tế đầy trăn trở khi lãi suất tiền gửi duy trì ở vùng thấp quá lâu, người dân đã tìm đến vàng như một hầm trú ẩn.

 Khác với chứng khoán hay bất động sản tiền vẫn luân chuyển trong hệ thống, dòng tiền chảy vào vàng gần như bị hút ra khỏi lưu thông, khiến thanh khoản hệ thống vốn đã căng thẳng lại càng thêm hụt hơi. Khi các kênh bổ trợ như trái phiếu hay vay mượn lẫn nhau giữa các ngân hàng đã cạn dư địa, việc tăng lãi suất huy động để "kéo" dòng tiền trở lại tiết kiệm là lựa chọn chẳng đặng đừng của các nhà quản trị.

Lãi suất cho vay giữ chân hay thuận chiều tăng

Câu hỏi lớn nhất lúc này là liệu lãi suất cho vay có sớm thuận chiều tăng theo lãi suất đầu vào hay không. Theo quy luật kinh tế, chi phí vốn tăng sẽ tác động đến lãi suất cho vay với độ trễ từ 3 đến 6 tháng. Suốt năm 2025, dù lãi suất đầu vào nhích dần lên, nhiều ngân hàng vẫn nỗ lực giữ ổn định lãi suất cho vay bằng cách chấp nhận hy sinh biên lãi ròng (NIM). Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng dư địa cho sự hy sinh này đã chạm đáy.

Ông Trần Ngọc Báu, CEO WiGroup, nhận định rằng, áp lực sẽ thực sự rõ nét vào năm 2026 với mức tăng dự báo từ 0,5% đến 1%. Nếu biên lãi ròng tiếp tục bị thu hẹp, khả năng sinh lời và hệ số an toàn vốn của ngân hàng sẽ bị đe dọa. Do đó, một mặt bằng lãi suất cho vay mới là điều khó tránh khỏi nếu chu kỳ tăng lãi suất huy động kéo dài qua Tết Nguyên đán.

Dẫu vậy, vẫn có những tín hiệu lạc quan từ góc độ điều hành từ Ngân hàng Nhà nước được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ hỗ trợ tăng trưởng, sử dụng linh hoạt các công cụ để giữ nhịp thị trường, tránh những cú sốc lãi suất quá lớn gây ảnh hưởng đến đà phục hồi của doanh nghiệp.

Ở góc độ đầu tư, sự gia tăng của lãi suất đang buộc các nhà giao dịch phải thay đổi chiến thuật. Khi vàng, chứng khoán và bất động sản đều đã neo ở vùng giá cao, kênh tiết kiệm ngân hàng bắt đầu lấy lại sức hấp dẫn nhờ tính an toàn và lợi suất đang cải thiện. Đây là thời điểm để các nhà đầu tư gia tăng yếu tố "phòng thủ", ưu tiên quản trị rủi ro hơn là săn tìm lợi nhuận nóng.

Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với khát vọng nâng hạng thị trường và thu hút vốn quốc tế. Tuy nhiên, để hiện thực hóa những mục tiêu dài hạn đó, nền kinh tế cần một hệ thống ngân hàng khỏe mạnh và một mặt bằng lãi suất thực sự dễ thở. Cuộc chiến chống lại áp lực lãi suất năm 2026 sẽ là bài kiểm tra bản lĩnh cho cả cơ quan điều hành lẫn năng lực chống chịu của doanh nghiệp nội địa.