Công nghiệp ô tô Việt đón cơ hội lớn kèm nỗi lo xe nhập khẩu

TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, chính sách công thương (Bộ Công Thương), cho biết tổng tiêu thụ ô tô năm 2024 đã đạt 580.000 xe các loại (bao gồm cả nhập khẩu và sản xuất lắp ráp). Với tốc độ tăng trưởng từ 12-15%/năm, dự báo tổng tiêu thụ ô tô năm 2025 sẽ chính thức chạm mốc 600.000 xe và hướng tới quy mô khoảng 1 triệu xe trong giai đoạn 2030-2035.

Giới chuyên môn đánh giá, quy mô 600.000 xe/năm là bước vào ngưỡng lớn và 1 triệu xe/năm trở lên là rất lớn, mở ra cơ hội vàng cho ngành công nghiệp ô tô trong nước phát triển.

Sản lượng sản xuất trong nước đã ghi nhận những con số đầy hứa hẹn. Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng cộng trong 9 tháng đầu năm 2025, các nhà sản xuất ô tô nội địa đã xuất xưởng khoảng 338.400 xe các loại, tăng 52,7% so với cùng kỳ năm 2024, ước tính cả năm 2025 đạt khoảng 450.000 xe.

Bà Trương Chí Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, khẳng định với sản lượng tăng trưởng như vậy, đủ để các nhà sản xuất yên tâm đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ, kéo theo sự gia tăng về số lượng nhà cung ứng cấp 1 nội địa trong thời gian tới.

Động thái mới đây của Vingroup (Tập đoàn mẹ của VinFast) với việc thành lập công ty VinMetal để gia nhập lĩnh vực công nghiệp luyện kim, tập trung sản xuất thép phục vụ sản xuất ô tô, đánh dấu một bước chuyển biến lớn.

Cho dù đến nay đã có doanh nghiệp ô tô Việt Nam sản xuất được khung xe hoàn chỉnh, nguyên liệu là thép tấm đặc chủng vẫn phải nhập khẩu. Vì vậy, việc VinMetal đầu tư sản xuất thép tấm đặc chủng, đi từ hạ nguồn, sẽ tạo nền móng vững chắc hơn cho sự tự chủ của toàn ngành ô tô Việt Nam.

Mặc dù quy mô thị trường ô tô đạt 600.000 xe/năm là một tín hiệu tốt lành, nhưng không phải tất cả đều thuận lợi. Ngành sản xuất lắp ráp trong nước đang phải đối diện với nỗi lo lớn từ xe nhập khẩu nguyên chiếc. Ô tô nguyên chiếc từ ASEAN với thuế nhập khẩu ưu đãi 0% đang tràn vào Việt Nam ngày càng nhiều.

Không những thế, các cam kết tại EVFTA, UKVFTA và CPTPP cũng đang khiến thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ EU, Nhật Bản, Canada, Mexico… giảm dần và sẽ về 0% vào năm 2030. Điều này khiến việc nhập khẩu xe nguyên chiếc để phân phối ngày càng dễ dàng, rủi ro thấp hơn so với việc đầu tư tốn kém cho sản xuất trong nước.

Ngược lại, sản xuất ô tô trong nước chưa thể đáp ứng được yếu tố cạnh tranh về giá do chưa tối ưu được sản lượng. Đại diện một Công ty cổ phần Dụng cụ cơ khí xuất khẩu chia sẻ, dù đã trở thành nhà cung cấp linh kiện ô tô cho một số doanh nghiệp tại Việt Nam, nhưng việc mở rộng thị phần và tăng sản lượng gặp khó khăn bởi xu hướng tăng nhập khẩu xe nguyên chiếc về bán.

Các doanh nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô cũng cho biết thời gian qua họ phải đối mặt với áp lực rất lớn trong việc bù đắp chi phí cho các đối tác cung ứng linh phụ kiện để đảm bảo hoạt động đầu tư của họ không bị ảnh hưởng trong hoàn cảnh sản lượng sản xuất thấp. Nếu xe nhập khẩu nguyên chiếc tràn vào nhiều, điều này có thể làm giảm sâu sản lượng xe sản xuất lắp ráp trong nước.

Các số liệu thực tế đang phản ánh rõ ràng mối lo ngại này, theo Cục Hải quan, số lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu về Việt Nam 9 tháng  năm 2025 đạt 155.047 xe, tăng 24% so với cùng kỳ 2024. Đáng chú ý hơn, số liệu của VAMA cho thấy, tháng 9/2025, doanh số bán ô tô nhập khẩu nguyên chiếc đã vượt xe sản xuất lắp ráp trong nước (16.261 xe so với 14.427 xe).

Đây là tháng thứ 7 liên tiếp doanh số bán ô tô nhập khẩu của các thành viên VAMA vượt xe sản xuất lắp ráp trong nước. Rõ ràng, để tạo dựng thị trường cho công nghiệp hỗ trợ, cần phải có sản lượng đủ lớn.

Quy mô thị trường ô tô đang tăng lên, nhưng nếu thiếu những chính sách hợp lý, sản lượng gia tăng sẽ rơi vào tay xe nhập khẩu, đe dọa trực tiếp đến sự phát triển và nội địa hóa của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.