Chuyển đổi phương thức quản lý để bứt phá tăng trưởng

Động lực từ việc đơn giản hóa điều kiện đầu tư

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ cộng đồng doanh nghiệp tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội. Việc điều chỉnh danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được đánh giá là bước đi chiến lược nhằm triệt tiêu các rào cản gia nhập thị trường, tạo lập môi trường kinh doanh thông thoáng và minh bạch. Đây không chỉ đơn thuần là việc cắt giảm thủ tục hành chính mà là sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý nhà nước từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm.

Thực tiễn thi hành Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 cho thấy, dù đã có những bước tiến đáng ghi nhận, môi trường đầu tư vẫn còn đối mặt với nhiều vướng mắc. Trình bày Tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, điều kiện kinh doanh ở một số ngành, nghề hiện còn phân tán và chồng chéo tại nhiều văn bản, gây gia tăng chi phí cho các chủ thể kinh doanh. Vẫn tồn tại những quy định chưa thực sự cần thiết, hoàn toàn có thể thay thế bằng phương thức quản lý linh hoạt hơn.

Dự thảo mới đề xuất thay thế Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng cắt giảm thêm 58 ngành, nghề và thu hẹp phạm vi của 16 ngành, nghề khác. Động thái này dự kiến giúp loại bỏ khoảng 786 điều kiện kinh doanh và 232 thủ tục hành chính.

Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, sự thay đổi trên sẽ tiết kiệm khoảng 175 tỷ đồng chi phí tuân thủ và giải phóng khoảng 7.500 giờ thực hiện thủ tục mỗi năm. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giải tỏa nguồn lực để tập trung cho hoạt động sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Thách thức cân bằng giữa cởi trói và quản lý

Dù đồng tình với định hướng tháo gỡ khó khăn, nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng việc cắt giảm cần được rà soát kỹ lưỡng để không làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước. Đại biểu Vũ Ngọc Lâm thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh lưu ý, sự cẩn trọng đối với những lĩnh vực đặc thù như sản xuất nước sạch, thiết bị bay không người lái hay vận tải. Những ngành nghề này nếu xảy ra sự cố sẽ gây ảnh hưởng trên diện rộng, đòi hỏi phải có ngay cơ chế kiểm soát thay thế hiệu quả trước khi chính thức đưa ra khỏi danh mục điều kiện.

Phân tích ở góc độ toàn diện hơn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhận định, không thể áp dụng một nguyên tắc chung cho tất cả 58 nhóm ngành, nghề dự kiến bãi bỏ. Việc chuyển sang tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc hậu kiểm cần căn cứ vào mức độ rủi ro và sự sẵn sàng của hệ thống giám sát. Các lĩnh vực có rủi ro thấp nên được loại bỏ ngay, nhưng với các mảng thiết yếu như hóa chất diệt côn trùng hay an toàn xây dựng, việc thay đổi công cụ quản lý tuyệt đối không đồng nghĩa với việc hạ thấp tiêu chuẩn an toàn đối với sức khỏe cộng đồng và môi trường sống của người dân.

Góc nhìn này cũng nhận được sự đồng thuận từ đại biểu Phan Thị Thùy Linh thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa. Đại biểu cho rằng việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm chỉ thực sự phát huy tác dụng khi các điều kiện bảo đảm được chuẩn bị đồng bộ. Bỏ kiểm soát đầu vào khi chưa đủ năng lực kiểm soát đầu ra sẽ vô tình chuyển rủi ro từ doanh nghiệp sang cộng đồng.

Do đó, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh bắt buộc phải đi kèm lộ trình ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng cùng bộ máy hậu kiểm sẵn sàng. Việc tinh gọn bộ máy pháp lý không chỉ dừng ở những con số cắt giảm trên giấy tờ, mà đòi hỏi năng lực thực thi chuẩn xác từ các cơ quan quản lý. Đổi mới thể chế chỉ thực sự thành công khi vừa cởi trói tối đa cho doanh nghiệp, vừa thiết lập được tấm lưới an toàn vững chắc cho sự phát triển bền vững của xã hội.