Chứng khoán Việt Nam tăng tốc nâng hạng, mở rộng không gian vốn dài hạn

Trong bối cảnh nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế ngày càng lớn, ngành chứng khoán đang được định vị như một kênh dẫn vốn chiến lược, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Hàng loạt giải pháp từ sửa đổi pháp lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát, triển khai mô hình bù trừ trung tâm đến phát triển tài chính xanh và tín chỉ carbon đang được thúc đẩy đồng thời.

Hiện đại hóa hạ tầng để đáp ứng chuẩn thị trường mới nổi

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại hội nghị là yêu cầu tăng tốc hiện đại hóa hạ tầng công nghệ của thị trường chứng khoán. Trong đó, hệ thống công nghệ thông tin KRX được xem là nền tảng kỹ thuật quan trọng cho giai đoạn phát triển mới.

Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương cho biết, ngành chứng khoán hiện đang đang tăng tốc đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành phục vụ công tác quản lý, giám sát thị trường theo thời gian thực. Đến nay, UBCKNN đã vận hành nhiều hệ thống ứng dụng và cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý nghiệp vụ, giám sát giao dịch, quản lý nhà đầu tư và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Việc vận hành ổn định hệ thống KRX không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giao dịch mà còn tạo điều kiện để cải thiện thanh khoản, tăng khả năng xử lý dữ liệu theo thời gian thực và hỗ trợ công tác giám sát thị trường. Đây được coi là “xương sống” công nghệ mới của ngành chứng khoán trong tiến trình tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Song song với KRX, mô hình bù trừ đối tác trung tâm CCP cũng đang được chuẩn bị để đưa vào vận hành. Đây là giải pháp kỹ thuật then chốt nhằm nâng cao tính an toàn và minh bạch cho hoạt động thanh toán giao dịch chứng khoán.

Mô hình CCP cho phép một tổ chức trung gian đứng ra làm đối tác bù trừ cho cả bên mua và bên bán, từ đó giảm thiểu rủi ro thanh toán và nâng cao độ tin cậy của toàn hệ thống. Việc triển khai mô hình này được xem là yêu cầu quan trọng để đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của FTSE Russell và MSCI.

Cùng với đó, các cơ quan quản lý đang rà soát nhiều yếu tố kỹ thuật như chu kỳ thanh toán, thời gian giao dịch và biên độ dao động giá nhằm tăng sức hấp dẫn cho thị trường. Những điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ cải thiện thanh khoản, giúp thị trường vận hành linh hoạt hơn và tiệm cận với thông lệ quốc tế.

Đáng chú ý, ngành chứng khoán cũng đặt trọng tâm vào việc xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành và tăng cường giám sát bằng công nghệ cao. Trí tuệ nhân tạo AI và dữ liệu lớn Big Data sẽ được ứng dụng để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường trong giao dịch, hỗ trợ cơ quan quản lý duy trì kỷ cương và hạn chế các hành vi thao túng thị trường.

Theo định hướng được đưa ra tại hội nghị, việc số hóa toàn diện công tác quản lý không chỉ phục vụ giám sát mà còn giúp nâng cao năng lực điều hành, tăng tốc độ phản ứng trước biến động thị trường và cải thiện niềm tin của nhà đầu tư.

Ông Nguyễn Sơn- Chủ tịch Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết, đơn vị này hiện đang chủ động phối hợp triển khai các giải pháp kỹ thuật phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường theo tiêu chí của FTSE Russell và MSCI; đồng thời chuẩn bị đưa vào vận hành mô hình bù trừ đối tác trung tâm (CCP) nhằm nâng cao mức độ an toàn, minh bạch và hiệu quả vận hành của thị trường.

Mở rộng nguồn hàng, phát triển tài chính xanh và hút vốn quốc tế

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, vấn đề hoàn thiện thể chế và mở rộng quy mô thị trường cũng được đặt ra như nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.

Các cơ quan quản lý đang khẩn trương rà soát Luật Chứng khoán và hệ thống văn bản hướng dẫn theo hướng đồng bộ, ổn định và tiệm cận chuẩn quốc tế. Nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh được định hướng cắt giảm nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia thị trường.

Một trong những mục tiêu lớn của ngành chứng khoán hiện nay là mở rộng quy mô “hàng hóa” niêm yết. Theo kế hoạch, gần 3.000 doanh nghiệp đủ điều kiện công ty đại chúng sẽ được hỗ trợ tham gia thị trường chứng khoán trong thời gian tới.

Hiện cả nước có khoảng 7.300 doanh nghiệp có vốn trên 30 tỷ đồng cùng khoảng 3.300 công ty cổ phần có tiềm năng tham gia thị trường vốn. Đây được xem là nguồn cung doanh nghiệp rất lớn cho giai đoạn phát triển tiếp theo của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Các chương trình hỗ trợ sẽ tập trung vào chi phí niêm yết lần đầu, tư vấn pháp lý, hoàn thiện hồ sơ và triển khai các chương trình chuyên sâu dành cho doanh nghiệp chuẩn bị lên sàn. Định hướng này không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dài hạn mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống tín dụng ngân hàng.

Song song với mở rộng quy mô niêm yết, cơ quan quản lý cũng thúc đẩy nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp. Các doanh nghiệp niêm yết được yêu cầu tăng cường trách nhiệm công bố thông tin và áp dụng các bộ tiêu chí quản trị theo chuẩn ASEAN và OECD.

Mục tiêu của quá trình này là cải thiện vị trí của Việt Nam về chất lượng quản trị doanh nghiệp trong khu vực, đồng thời tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch và ổn định hơn cho nhà đầu tư nước ngoài.

Một điểm đáng chú ý khác là định hướng phát triển các sản phẩm tài chính mới, đặc biệt là tài chính xanh và tín chỉ carbon. Theo kế hoạch, sàn giao dịch carbon trong nước dự kiến vận hành từ tháng 6/2026 sau khi các cơ quan chức năng hoàn tất khung pháp lý và công tác chuẩn bị kỹ thuật.

Chính phủ đã ban hành Quyết định số 29/2026, trong khi Bộ Tài chính cũng ban hành Thông tư số 48 về giám sát giao dịch trên sàn carbon. Các cơ quan liên quan hiện đang hoàn thiện quy định hướng dẫn, chế độ báo cáo và cơ chế vận hành thị trường.

Việc hình thành sàn giao dịch carbon được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược phát triển tài chính xanh, đồng thời mở ra một không gian hàng hóa mới cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Đây cũng là yếu tố giúp tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế đang ngày càng quan tâm đến các tiêu chí phát triển bền vững.

Ngoài ra, ngành chứng khoán cũng đặt mục tiêu phát triển mạnh các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và các định chế trung gian nhằm gia tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức. Điều này được kỳ vọng sẽ giúp thị trường vận hành ổn định hơn, giảm tính đầu cơ ngắn hạn và nâng cao tính chuyên nghiệp của hệ sinh thái đầu tư.

Nếu các mục tiêu về hạ tầng, quản trị và chất lượng hàng hóa được triển khai đúng tiến độ, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ có cơ hội cải thiện mạnh vị thế cạnh tranh trong ASEAN, đồng thời trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.