Chuẩn hóa thị trường tài sản mã hóa

Nghị quyết đánh dấu bước đi đầu tiên đưa loại tài sản này ra khỏi "vùng xám" pháp lý không chỉ là tấm vé hợp pháp đón nhận dòng vốn được ước tính lên đến hàng nghìn tỷ USD đang chuyển dịch trên toàn cầu, mà còn là cơ hội để chuẩn hóa dữ liệu, tăng thu ngân sách, bảo vệ nhà đầu tư và nâng cấp năng lực quản trị rủi ro tài chính theo thời gian thực.

Tuy nhiên, để thực sự biến loại tài sản đầy tiềm năng này thành động lực tăng trưởng hai con số cho nền kinh tế, các chuyên gia khẳng định, Việt Nam cần gấp rút ban hành các thiết chế quản lý chuyên trách, cụ thể hóa khung pháp lý.

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đã thiết lập những chuẩn mực ban đầu, như quy định doanh nghiệp phát hành phải là pháp nhân tại Việt Nam và token phải dựa trên tài sản thực, đồng thời, thiết lập các chuẩn mực chặt chẽ đối với tổ chức cung cấp dịch vụ.

Việc chính thức cho phép thí điểm sàn giao dịch tài sản mã hóa được kỳ vọng sẽ giúp hợp pháp hóa và quản lý chặt chẽ tài sản này, đảm bảo nghĩa vụ thuế được thực hiện đầy đủ, qua đó mở ra kênh huy động nguồn lực mới cho ngân sách.

Nếu xét theo kinh nghiệm quốc tế, việc hợp pháp hóa có thể giúp một quốc gia thu hút từ 5% đến 10% tổng vốn hóa thị trường tài sản mã hóa toàn cầu, một con số đáng kể.

Mặc dù, Nghị quyết là một tiền đề quan trọng, nhưng theo các chuyên gia, quy định pháp luật hiện hành mới chỉ dừng lại ở mức nguyên tắc. Theo GS, TS Phan Trung Lý - nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, nhấn mạnh sự cần thiết phải cụ thể hoá khung pháp lý, làm rõ các định nghĩa liên quan đến tài sản số, quyền sở hữu, xử lý tranh chấp, nghĩa vụ thuế, bảo vệ người tiêu dùng và tiêu chuẩn an ninh mạng. Chính sách phải vừa đủ để bảo vệ, vừa linh hoạt để tạo điều kiện cho đổi mới, từ đó biến tài sản mã hóa từ tiềm năng thành động lực tăng trưởng.

Liên quan đến vấn đề này, nhiều ý kiến cho rằng, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP hiện nay mới chỉ dừng lại ở những quy định về thành lập và quản lý sàn giao dịch. Những quy định này cần nhưng chưa đủ cho một thị trường tài sản mã hóa thật sự.

Ông Trịnh Hà, chuyên gia chiến lược thị trường tại Exness Investment Bank, phân tích, nếu được quản lý chặt chẽ, tài sản mã hóa sẽ là công cụ huy động vốn hiệu quả. Tuy nhiên, nếu lỏng lẻo, đây có thể trở thành cửa ngõ cho các hoạt động bất hợp pháp, đặc biệt là rửa tiền, với ước tính hàng tỷ USD giao dịch bất hợp pháp trên các thị trường không được kiểm soát mỗi năm, điểm này cần hết sức lưu ý.

Để Nghị quyết 05/2025/NQ-CP triển khai thành công, đòi hỏi sự chung tay của nhiều bên tham gia. TS Trần Quý - Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam, bày tỏ quan điểm cơ quan quản lý cần hoàn thiện sớm các Thông tư hướng dẫn, nghị định xử phạt, bộ tiêu chí an ninh thông tin, quy trình báo cáo/sao lưu chuẩn hóa.

Đồng thời, việc đối thoại thường xuyên với thị trường để điều chỉnh linh hoạt theo thực tiễn là yếu tố then chốt, bởi tốc độ thay đổi công nghệ blockchain thường gấp 3 đến 5 lần so với tốc độ ban hành chính sách truyền thống.

Việc phát triển thị trường tài sản mã hóa cần bảo đảm an ninh, quyền con người và dữ liệu, phát triển sản phẩm số đi đôi với luật về dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, chống rửa tiền, những yêu cầu phù hợp với tinh thần hoàn thiện Nhà nước pháp quyền theo Nghị quyết 27-NQ/TW.

Đặc biệt, việc nâng cao năng lực quản trị và nguồn nhân lực số để tận dụng blockchain và nền tảng số là vô cùng quan trọng. Nhà nước cần đầu tư đào tạo, đổi mới cơ chế hành chính (quy trình số hóa), đồng thời tạo sân chơi công bằng cho tư nhân theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

Các tổ chức xin phép cung cấp dịch vụ nên chủ động liên danh ngân hàng - chứng khoán - công nghệ để đáp ứng chuẩn vốn, công nghệ và nhân sự, xây dựng văn hóa tuân thủ - an toàn - minh bạch ngay từ thiết kế sản phẩm. Doanh nghiệp phát hành chỉ nên chọn mô hình token gắn tài sản thực, chuẩn bị bản cáo bạch kỹ lưỡng, quản trị dòng tiền và dữ liệu xuyên suốt vòng đời tài sản.

Đối với nhà đầu tư, họ được khuyến nghị ưu tiên lưu ký/giao dịch qua sàn được cấp phép. Với nhà đầu tư trong nước, theo dõi mốc 6 tháng sau khi có sàn đầu tiên là quan trọng để chuyển dịch thói quen, tránh rủi ro pháp lý.

Đối với nhà đầu tư nước ngoài, việc sớm mở tài khoản VND chuyên dùng, tổ chức lưu trữ chứng từ và luồng tiền chuẩn mực là cần thiết để tận dụng lợi thế của đơn vị tiên phong.

Rõ ràng, con đường biến tài sản mã hóa thành động lực tăng trưởng đang đòi hỏi sự quyết liệt trong việc hoàn thiện các thiết chế quản lý chuyên trách để đảm bảo tính minh bạch, an toàn và phát huy tối đa tiềm năng của thị trường này.