Chủ động ứng phó biến động địa chính trị, giảm thiểu rủi ro cho hoạt động xuất nhập khẩu

Trong bối cảnh tình hình địa chính trị thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt sau khi căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran tại khu vực Trung Đông leo thang, Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương đã ban hành Văn bản số 229/XNK-TLH đưa ra các khuyến nghị nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp chủ động thích ứng, giảm thiểu tác động tiêu cực đối với hoạt động thương mại quốc tế, logistics và chuỗi cung ứng hàng hóa của Việt Nam.

Tăng cường năng lực thích ứng của doanh nghiệp trước biến động quốc tế

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, từ ngày 28/02/2026, các cuộc không kích quy mô lớn do Mỹ và Israel tiến hành nhằm vào Iran đã đẩy tình hình khu vực Trung Đông bước sang giai đoạn căng thẳng mới với nguy cơ xung đột kéo dài, kéo theo hàng loạt hệ lụy đối với vận tải quốc tế, thương mại toàn cầu và sự ổn định của thị trường năng lượng. Chỉ trong vòng 24 đến 48 giờ sau các đợt tấn công, nhiều bên liên quan đã phát đi thông điệp chuẩn bị cho kịch bản chiến sự kéo dài, khiến môi trường giao thương quốc tế gia tăng mức độ rủi ro, đặc biệt đối với các tuyến vận tải chiến lược và khu vực cung ứng năng lượng trọng yếu của thế giới.

Những biến động này được dự báo sẽ tạo áp lực tăng đối với giá nhiên liệu, giá dầu và nhiều mặt hàng tiêu dùng thiết yếu, từ đó gây tác động lan tỏa đến hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu cũng như chi phí logistics của doanh nghiệp Việt Nam. Giá nhiên liệu tăng không chỉ làm chi phí vận tải biển và vận tải hàng không leo thang mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến các tuyến vận chuyển hàng hóa đi qua khu vực vùng Vịnh, nơi nhiều quốc gia đã áp dụng biện pháp hạn chế hoặc đóng cửa không phận nhằm đảm bảo an ninh, buộc các hãng vận tải phải thay đổi hành trình, kéo dài thời gian vận chuyển và làm suy giảm hiệu quả logistics.

Đáng chú ý, việc vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như rơi vào tình trạng đình trệ sau các diễn biến quân sự mới, khi Iran cảnh báo nguy cơ mất an toàn đối với tàu thuyền đi qua khu vực này, khiến nhiều hãng tàu buộc phải chuyển hướng hoặc tránh xa vùng chiến sự, làm gia tăng đáng kể chi phí nhiên liệu, thời gian vận chuyển và rủi ro trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trước bối cảnh đó, Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị các hiệp hội ngành hàng, hiệp hội logistics và cộng đồng doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến tình hình, chủ động trao đổi thông tin với các cơ quan quản lý nhà nước nhằm cập nhật kịp thời các thay đổi của thị trường quốc tế, từ đó xây dựng kế hoạch sản xuất, xuất nhập khẩu và tổ chức vận tải linh hoạt, hạn chế nguy cơ ùn tắc hàng hóa cũng như giảm thiểu thiệt hại phát sinh.

Một trong những giải pháp được nhấn mạnh là đa dạng hóa nguồn cung ứng và thị trường tiêu thụ, giảm mức độ phụ thuộc vào các thị trường chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột tại Trung Đông. Việc chủ động tìm kiếm các khu vực có nhu cầu tương đồng được xem là bước đi quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì dòng chảy thương mại ổn định, đồng thời hình thành năng lực thích ứng dài hạn trước các cú sốc địa chính trị có thể tiếp tục xuất hiện trong tương lai.

Song song với đó, cơ quan quản lý lưu ý doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm tới các điều khoản logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm trong quá trình đàm phán, ký kết hợp đồng thương mại quốc tế. Việc bổ sung các điều khoản về tình huống bất khả kháng, cơ chế bồi thường và phân chia chi phí khi phát sinh rủi ro được coi là yếu tố then chốt giúp bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, giảm thiểu tổn thất khi chuỗi vận chuyển bị gián đoạn hoặc thị trường nhập khẩu xảy ra biến động ngoài dự kiến.

Bên cạnh giải pháp về hợp đồng thương mại, việc chủ động mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa cũng được khuyến nghị nhằm tăng khả năng phòng ngừa rủi ro trong bối cảnh môi trường kinh doanh quốc tế ngày càng khó lường, đặc biệt đối với các tuyến vận tải đi qua khu vực có nguy cơ xung đột hoặc bất ổn an ninh.

Hình thành cơ chế phối hợp thông tin và phòng ngừa rủi ro dài hạn

Cục Xuất nhập khẩu đồng thời đề nghị các hiệp hội và doanh nghiệp tăng cường phối hợp trao đổi dữ liệu với các bộ, ngành liên quan về tình hình xuất nhập khẩu, biến động địa chính trị, giá cước vận tải, phụ phí logistics và chi phí vận hành nhằm tạo cơ sở thống nhất phương án ứng phó trong các tình huống khẩn cấp. Việc xây dựng cơ chế chia sẻ thông tin thường xuyên được xem là nền tảng quan trọng giúp nâng cao năng lực dự báo và giảm thiểu độ trễ trong phản ứng chính sách cũng như điều hành sản xuất kinh doanh.

Các doanh nghiệp cũng được khuyến nghị chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa và kịch bản ứng phó rủi ro đối với hoạt động thương mại và vận chuyển quốc tế, bao gồm phương án thay đổi tuyến vận tải, điều chỉnh lịch giao hàng, kiểm soát tồn kho và tối ưu hóa chuỗi cung ứng nhằm hạn chế tác động dây chuyền khi xảy ra sự cố ngoài tầm kiểm soát.

Một giải pháp khác được nhấn mạnh là tăng cường kết nối với hệ thống cơ quan quản lý nhà nước và mạng lưới thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để tìm kiếm đơn hàng mới, mở rộng thị trường tiềm năng và khai thác các cơ hội thay thế trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh. Đây được xem là hướng đi giúp doanh nghiệp không chỉ giảm thiểu rủi ro trước mắt mà còn tạo dư địa tăng trưởng mới trong trung và dài hạn.

Về phía các đơn vị trực thuộc Bộ Công Thương, nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến tại khu vực Trung Đông, cập nhật thông tin kịp thời cho hiệp hội ngành hàng và tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế cũng được xác định là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao khả năng chủ động ứng phó của Việt Nam trước những biến động địa chính trị ngày càng khó dự báo của kinh tế toàn cầu.