Chấm điểm giải ngân đầu tư công, khơi thông nguồn lực

Cùng với yêu cầu đẩy nhanh giải ngân 100% kế hoạch vốn, việc xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu và hoàn thiện thể chế đang được xem là những nhiệm vụ cấp thiết để đưa nguồn lực đang bị “đóng băng” trở lại nền kinh tế.

Chấm điểm để nhận diện điểm nghẽn

Trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, yêu cầu nâng cao hiệu quả giải ngân đang đặt ra ngày càng cấp thiết đối với các bộ, ngành và địa phương.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã tiến hành chấm điểm thử tình hình thực hiện giải ngân vốn đầu tư công trong kỳ tháng 7 và tháng 8. Đây là bước chuẩn bị trước khi triển khai chấm điểm chính thức từ kỳ tháng 10.

Kết quả chấm điểm kỳ tháng 8 cho thấy sự phân hóa khá rõ giữa các đơn vị. Với chỉ tiêu giải ngân kế hoạch vốn kéo dài, trên thang điểm tối đa 100, có 5 bộ, ngành và 15 địa phương đạt từ 90 điểm trở lên, được xếp ở mức “Rất tốt”. Ngược lại, 11 bộ, ngành và 7 địa phương đạt dưới 60 điểm, thuộc nhóm “Giải ngân chưa tốt”.

Điểm đáng chú ý của cách làm này không chỉ nằm ở việc xếp hạng kết quả giải ngân, mà quan trọng hơn là tạo ra một cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý. Thông qua Hệ thống cơ sở dữ liệu tài chính, tình hình giải ngân của từng bộ, ngành, địa phương được phân loại theo các mức độ, đồng thời hình thành dữ liệu về kế hoạch vốn đăng ký giải ngân cũng như những khó khăn, vướng mắc của từng đơn vị.

Theo Bộ Tài chính, kết quả chấm điểm tháng 7 và tháng 8 mới chỉ là kết quả thử nghiệm, được sử dụng để rà soát, hoàn thiện phương án và hệ thống cơ sở dữ liệu trước khi triển khai chính thức từ kỳ tháng 10. Các kết quả này chưa được sử dụng để đánh giá, xếp loại chính thức các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương.

Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu quản lý đầu tư công đang chuyển mạnh từ việc chỉ theo dõi con số giải ngân sang theo dõi cả tiến độ, khả năng thực hiện và nguyên nhân gây chậm giải ngân. Đây là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý nhận diện đúng “nút thắt”, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ giải ngân cuối kỳ.

Trong thực tế, một dự án chậm giải ngân có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, thiếu nguyên vật liệu, năng lực tổ chức thực hiện hoặc những vướng mắc liên quan đến quy định pháp luật. Vì vậy, việc lượng hóa kết quả và cập nhật nguyên nhân trên cùng một hệ thống dữ liệu có thể giúp quá trình điều hành đi vào thực chất hơn.

Khơi thông những nguồn lực đang bị “đóng băng”

Cùng với việc thúc đẩy giải ngân, xử lý các dự án tồn đọng, kéo dài đang được Chính phủ xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Đến hết tháng 8, Chính phủ đã xử lý dứt điểm gần 2.700 dự án, qua đó góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, đất đai, tài sản và các nguồn lực liên quan. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quyết liệt thúc đẩy tăng trưởng, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và không để các nguồn lực tiếp tục bị ách tắc, lãng phí.

Mục tiêu được đặt ra là phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn được giao; tập trung tháo gỡ khó khăn trong giải phóng mặt bằng, nguyên vật liệu, thủ tục đầu tư và các dự án trọng điểm. Đồng thời, tiếp tục rà soát, phân loại, xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng, kéo dài.

Tuy nhiên, một vấn đề đang đặt ra là số liệu về các dự án tồn đọng giữa các nguồn chưa hoàn toàn thống nhất.

Theo thông tin từ Ủy ban Kiểm tra Trung ương, đến ngày 20/7, cả nước có 8.002 dự án tồn đọng, kéo dài; trong đó 4.938 dự án đã hoàn thành việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đồng nghĩa vẫn còn hơn 3.000 dự án chưa được xử lý dứt điểm. Trong khi đó, cập nhật đến ngày 28/8, Hệ thống 751 ghi nhận 4.899 dự án tồn đọng, gặp khó khăn, vướng mắc.

Sự khác biệt về số liệu cho thấy việc thống nhất dữ liệu không đơn thuần là yêu cầu về mặt hành chính, mà còn có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Một dự án tồn đọng kéo dài đồng nghĩa với nguồn vốn, đất đai, tài sản và cơ hội phát triển có thể tiếp tục bị “đóng băng”. Khi thông tin về dự án chưa đầy đủ hoặc chưa thống nhất, cơ quan quản lý sẽ khó xác định chính xác dự án đang vướng ở đâu, cần tháo gỡ bằng cơ chế nào và nguồn lực nào cần được ưu tiên.

Do đó, việc các bộ, ngành, địa phương cập nhật đầy đủ tình hình phân loại, xử lý dự án trên Hệ thống 751 là yêu cầu quan trọng. Các trường hợp còn khó khăn, vướng mắc phải được tổng hợp đầy đủ, tránh tình trạng dự án tồn đọng nhưng không được cập nhật hoặc hồ sơ chưa phản ánh rõ bản chất vấn đề.

Đặc biệt, đối với những dự án kéo dài qua nhiều giai đoạn pháp luật, việc mô tả đầy đủ tình huống, căn cứ pháp lý và phương án tháo gỡ có ý nghĩa quyết định. Chuẩn hóa dữ liệu sẽ giúp xác định rõ hơn quy mô nguồn lực đang bị ách tắc, đồng thời tạo cơ sở để lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

Với doanh nghiệp, đây cũng là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp. Khi thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng và các dự án hạ tầng được tháo gỡ, không chỉ vốn ngân sách được giải ngân mà còn tạo thêm dư địa cho dòng vốn tư nhân tham gia. Hạ tầng được triển khai đúng tiến độ sẽ mở rộng không gian phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo thêm việc làm và thúc đẩy các ngành, lĩnh vực liên quan.

Cùng với đẩy nhanh đầu tư công, Chính phủ yêu cầu thúc đẩy xuất khẩu, mở rộng và đa dạng hóa thị trường, tăng kết nối doanh nghiệp trong nước với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối và chuỗi bán lẻ quốc tế, đồng thời bảo đảm đủ điện, năng lượng cho sản xuất, kinh doanh và đời sống.

Hiệu quả đầu tư công phải được đo bằng khả năng đưa vốn vào nền kinh tế và tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp. Dự án chậm tiến độ, vốn chậm giải ngân và các công trình tồn đọng kéo dài sẽ làm chậm quá trình hoàn thiện hạ tầng, hạn chế cơ hội đầu tư, kinh doanh và giảm tác động lan tỏa của nguồn lực công.

Cùng với nguồn lực, thể chế phải được tháo gỡ kịp thời. Các bộ, ngành cần hoàn tất văn bản hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết mới, xử lý dứt điểm các văn bản còn chậm để không tạo khoảng trống pháp lý khiến dự án đình trệ hoặc doanh nghiệp phải chờ đợi.

Việc vận hành chính quyền địa phương hai cấp cũng cần tiếp tục rà soát và xử lý các điểm nghẽn, đồng thời phân cấp, phân quyền đi cùng nguồn lực và trách nhiệm. Cấp cơ sở có đủ thẩm quyền, nguồn lực và năng lực thực thi sẽ rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, xử lý nhanh hơn các vướng mắc của doanh nghiệp và đẩy nhanh tiến độ dự án.