Thị trường tín chỉ Carbon là “chìa khoá” góp phần giúp Việt Nam thực hiện mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 và đạt các mục tiêu phát triển bền vững khác.
Việt Nam đứng thứ 5 trong các nước tạo tín chỉ Carbon
Theo thống kê của Công ước khung Liên Hợp quốc về biến đổi khí hậu, Việt Nam đang đứng thứ 5 trong các nước tạo tín chỉ carbon. Nhiều chuyên gia đánh giá, không chỉ rừng mà điện gió, điện mặt trời, các dự án chuyển đổi năng lượng, thu gom và tái chế rác, nông nghiệp, lâm nghiệp, giao thông, vận tải... đều trở thành những ngành tiềm năng, tạo ra nguồn thu lớn cho Việt Nam nhờ việc bán tín chỉ các bon.
Việt Nam đứng thứ 5 trong các nước tạo tín chỉ các bon
Đến nay, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đã chi trả khoản tiền đầu tiên là 51,5 triệu USD (tương đương 1.200 tỷ đồng) để mua tín chỉ carbon cho các chủ rừng khu vực Bắc Trung Bộ.
Ngoài ra, hiện nay, có hơn 100 doanh nghiệp Việt Nam đã được cấp tín chỉ carbon với số lượng khoảng trên 41 triệu tín chỉ carbon. Với con số này, Việt Nam đứng thứ 5 trong số các quốc gia cung cấp tín chỉ carbon trên thế giới.
❝Theo thống kê, Việt Nam đã có 262 dự án bán tín chỉ carbon theo cơ chế CDM (Cơ chế phát triển sạch), trong đó chủ yếu là các dự án thủy điện. Còn với ngành lâm nghiệp, đã có một số dự án bán tín chỉ. Ở 6 tỉnh Bắc Trung Bộ bán giá 5 USD/ tấn CO2 cho Ngân hàng Thế giới. Dự án tại Quảng Nam đã có đối tác tìm mua. Cũng có một vài dự án lâm nghiệp khác bán với giá 17 USD/ tấn CO2.❞
Theo chỉ đạo của Thủ tướng, năm 2025 dự kiến thị trường tín chỉ carbon được vận hành. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường, gần 2.000 doanh nghiệp thuộc đối tượng phải kiểm kê carbon và số lượng này sẽ tăng lên trong thời gian tới.
Thị trường tín chỉ carbon nhận được nhiều sự quan tâm của các doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài. Việt Nam được đánh giá cao bởi tiềm năng tạo tín chỉ carbon, nhất là ngành lâm nghiệp với khoảng 14 triệu ha rừng, trong số đó gần một nửa là rừng sản xuất. Do cây có tính năng hấp thụ carbon trong khí quyển và lưu trữ trong gỗ nên nguồn thu của doanh nghiệp không chỉ đến từ các hoạt động chế biến gỗ và lâm sản mà còn từ tín chỉ carbon.
Theo lộ trình của Chính phủ, thị trường tín chỉ các bon trong nước sẽ thí điểm từ năm 2025 và vận hành chính thức từ năm 2028. Điều 139 của Luật Bảo vệ Môi trường (sửa đổi) giao Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Tài chính thiết kế thị trường tín chỉ các bon. Như vậy, thời gian từ nay đến năm 2025 để vận hành thí điểm thị trường tín chỉ các bon không còn nhiều. Do đó, Bộ Tài chính với nhiệm vụ được giao đang khẩn trương triển khai các công việc quan trọng, đặc biệt là đẩy mạnh tham vấn kinh nghiệm quốc tế về vấn đề này.
Hiến kế để phát triển thị trường tín chỉ các bon
Tại Hội thảo tham vấn về trái phiếu xanh, thuế môi trường và thị trường tín chỉ các bon do Bộ Tài chính phối hợp với Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) tổ chức ngày 26/3, các chuyên gia quốc tế đã chia sẻ những đánh giá ban đầu về việc thiết lập thị trường tín chỉ các bon tại Việt Nam.
Năm 2023, lần đầu tiên Việt Nam đã bán thành công 10,3 triệu tín chỉ các-bon rừng và thu về 51,5 triệu USD
Theo ông Quentin Dumouilla - Giám đốc Chương trình tại RE(SET), việc đổi mới và điều chỉnh các công cụ tài khóa, tài chính mang đến cơ hội kép cho Việt Nam, một mặt góp phần giảm lượng phát thải khí nhà kính thông qua áp dụng giá các bon, mặt khác đảm bảo hỗ trợ tài chính và vận hành các dự án khử các bon thông qua các nguồn thu mới. Đưa ra khuyến nghị trong xây dựng thị trường tín chỉ các bon, ông Quentin Dumouilla cho biết, các quy định ban đầu cho hoạt động của thị trường tín chỉ các bon đã được thiết lập, đặc biệt ở Điều 139 của Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi.
Tuy nhiên, vẫn cần thực hiện một số bước quan trọng để đảm bảo sự phát triển của thị trường tín chỉ các bon như: làm rõ sự khác biệt giữa hệ thống thị trường hạn ngạch và thị trường tài chính liên quan; chuẩn bị ngay các hệ thống giám sát cần thiết (ví dụ: cổng đăng ký phát thải)…
Về phía Bộ Tài chính, đại diện Vụ Pháp chế chia sẻ, trên thực tế, nhiều nước đã thành lập sàn giao dịch tín chỉ các bon, Bộ Tài chính đề xuất thực hiện mô hình này tại Việt Nam nhằm bảo đảm thị trường tín chỉ các bon trong nước hoạt động công bằng, công khai, minh bạch, an toàn, hiệu quả, phù hợp với điều kiện quốc gia và thông lệ quốc tế; hài hòa lợi ích của các chủ thể trên thị trường tín chỉ các bon, tăng sức cạnh tranh của quốc gia theo hướng phát triển kinh tế phát thải ít carbon và tăng trưởng xanh gắn liền với phát triển bền vững.
❝Năm 2023, lần đầu tiên Việt Nam đã bán thành công 10,3 triệu tín chỉ các-bon rừng và thu về 51,5 triệu USD. Đầu tháng 8/2023, Ngân hàng Thế giới đã thanh toán tiền hỏa thuận chi trả phát thải nhà kính (ERPA) đợt 1 cho Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn là 41,2 triệu USD, đạt 80% kết quả giảm phát thải theo ERPA đã ký. Số tiền còn lại sẽ thanh toán sau khi hoàn thành chuyển giao 10,3 triệu tấn CO2.❞
Theo đại diện Vụ Pháp chế, thị trường tín chỉ các bon tại Việt Nam được xây dựng phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng phát triển của quốc gia, cam kết giảm nhẹ phát thải khí nhà kính với quốc tế và xu hướng phát triển thị trường tín chỉ carbon toàn cầu, góp phần tận dụng tối đa nguồn lực của các thành phần kinh tế trong nước trong việc tham gia hoạt động giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.
Chủ thể tham gia thị trường bao gồm: Cơ sở thuộc danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải kiểm kê khí nhà kính; các tổ chức thực hiện chương trình, dự án tạo tín chỉ carbon; tổ chức và cá nhân đủ điều kiện tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh theo quy định của pháp luật; tổ chức hỗ trợ giao dịch. Hàng hóa trên thị trường tín chỉ carbon tại Việt Nam gồm 2 loại: Hạn ngạch phát thải khí nhà kính; tín chỉ carbon do Bộ Tài nguyên và Môi trường xác nhận được giao dịch trên sàn giao dịch của thị trường trong nước.
Thị trường các bon được kỳ vọng sẽ giúp giảm 50% lượng phát thải khí nhà kính trên toàn thế giới. Việc áp dụng định giá các bon cũng tạo động lực cho doanh nghiệp tư nhân chung tay vì mục tiêu các bon thấp của Việt Nam.
