Bảo đảm ổn định pháp lý, không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp

Chọn dự án theo giá trị tạo ra

Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra một thay đổi rõ về tư duy, gồm nguồn lực quốc tế phải được sử dụng để nâng nội lực, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế.

Nghị quyết số 10-NQ/TW được ban hành trên cơ sở tổng kết 40 năm thực hiện chủ trương mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài. Mục tiêu đến năm 2030 là đưa Việt Nam vào nhóm dẫn đầu ASEAN về môi trường đầu tư kinh doanh, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chất lượng dịch vụ công và khả năng tiếp nhận các dự án FDI chất lượng cao.

Điểm thay đổi nằm ở tiêu chí lựa chọn dự án. Các dự án cốt lõi được định hướng hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ vượt trội và quy trình thủ tục đặc biệt khi gắn với các cam kết cụ thể về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo lao động, giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Cách tiếp cận này đặt hiệu quả lan tỏa vào trung tâm của chính sách FDI. Một dự án được xem xét không chỉ ở quy mô vốn, mà còn ở khả năng tạo ra năng lực sản xuất mới, kéo doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng và hình thành hệ sinh thái công nghiệp - dịch vụ.

Các địa phương được yêu cầu chủ động xây dựng danh mục dự án ưu tiên thu hút phù hợp với tiềm năng, lợi thế và định hướng phát triển của từng vùng, từng địa phương. Những dự án chất lượng cao, có khả năng kết nối với doanh nghiệp nội địa và thúc đẩy các cụm liên kết ngành được đặt vào nhóm ưu tiên.

Điều này cũng thay đổi cách xúc tiến đầu tư. Thay vì quảng bá rộng để tìm kiếm mọi dòng vốn, địa phương cần xác định trước mình cần dự án nào, doanh nghiệp trong nước có thể tham gia ở khâu nào và dự án đó tạo thêm giá trị gì cho nền kinh tế địa phương.

Thể chế, nhân lực phải chạy cùng dòng vốn

Muốn chọn được dự án chất lượng, môi trường đầu tư phải thay đổi tương ứng. Kế hoạch hành động yêu cầu rà soát hệ thống pháp luật liên quan đến đầu tư, đất đai, thuế, hải quan, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, lao động... nhằm loại bỏ quy định chồng chéo và điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Chuyển đổi số được đặt trực tiếp vào quản trị đầu tư. Mục tiêu là sử dụng nền tảng số, dữ liệu số và AI để rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, tăng liên thông giữa các cơ quan và nâng tính minh bạch.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là nguyên tắc không áp dụng hồi tố các quy định pháp luật gây bất lợi cho doanh nghiệp, trừ những trường hợp được xác định vì lý do quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng hoặc bảo vệ môi trường.

Cùng với cải cách thể chế là bài toán nhân lực. Chính phủ yêu cầu nghiên cứu cơ chế cho phép địa phương sử dụng ngân sách hỗ trợ chi phí đào tạo lao động cho doanh nghiệp FDI tại cơ sở đào tạo của doanh nghiệp ở trong và ngoài nước.

Nguồn nhân lực cũng được định hướng theo nhu cầu của các ngành công nghệ, kỹ thuật, dữ liệu, tự động hóa, quản trị sản xuất, logistics, tài chính và các kỹ năng xanh, kỹ năng số. Hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập được rà soát để hình thành các trường trọng điểm tại các vùng kinh tế trọng điểm, phục vụ yêu cầu thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới.

Đối với doanh nghiệp trong nước, thay đổi lớn nhất có thể nằm ở yêu cầu nâng chuẩn để tham gia chuỗi cung ứng FDI. Khi chính sách ưu tiên những dự án có cam kết phát triển nhà cung ứng nội địa, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận chuỗi giá trị, nhưng đồng thời phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về công nghệ, quản trị, chất lượng và nhân lực.

Cùng với ưu đãi, cơ chế hậu kiểm cũng được tăng cường. Nhà đầu tư phải thực hiện đúng cam kết. Các dự án không thực hiện đúng cam kết, sử dụng lãng phí đất đai, tài nguyên, năng lượng hoặc gây ảnh hưởng xấu đến môi trường có thể bị thu hồi ưu đãi hoặc xử lý theo quy định.

Như vậy, chính sách FDI đang được thiết kế theo hai chiều. Một chiều là tạo môi trường thuận lợi hơn để thu hút dòng vốn chất lượng cao. Chiều còn lại là tăng yêu cầu đối với chính dự án được hưởng ưu đãi.

Với doanh nghiệp FDI, tiêu chí cạnh tranh sẽ ngày càng gắn với khả năng tạo giá trị tại Việt Nam, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển nhà cung ứng. Với doanh nghiệp trong nước, cơ hội lớn hơn sẽ đi cùng yêu cầu nâng năng lực để tham gia chuỗi cung ứng.

Nếu thực hiện đúng hướng này, FDI sẽ được đặt trong một vai trò rộng hơn: tạo thêm năng lực sản xuất, công nghệ và hệ sinh thái doanh nghiệp thay vì dừng ở việc bổ sung nguồn vốn cho nền kinh tế.

6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam thu hút 34,65 tỷ USD vốn FDI đăng ký, tăng 61% so với cùng kỳ, mức cao trong nhiều năm. Vốn FDI thực hiện đạt khoảng 13 tỷ USD, tăng 11,2%, cao nhất trong 6 tháng đầu năm của 5 năm qua. Cùng kỳ, Việt Nam đầu tư ra nước ngoài khoảng 1,21 tỷ USD. Trong tổng vốn FDI đăng ký, hơn 2.000 dự án cấp mới thu hút khoảng 17,3 tỷ USD, tăng 87,2%; 541 lượt dự án đăng ký tăng vốn với khoảng 11 tỷ USD; vốn góp, mua cổ phần đạt hơn 6,2 tỷ USD, tăng 89,5%. Xét theo các đối tác cấp mới, Singapore dẫn đầu với khoảng 7,3 tỷ USD, chiếm 42,1%; tiếp đến là Hàn Quốc hơn 5,4 tỷ USD, Nhật Bản 1,2 tỷ USD, Trung Quốc 977 triệu USD, Hong Kong 665,6 triệu USD và Hà Lan 420 triệu USD.