Bảo đảm cung ứng điện gắn với điều tiết nguồn nước hạ du sông Mã

Trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng và nguồn nước

Những năm gần đây, việc thực hiện nghiêm quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã theo Quyết định 214/QĐ-TTg đã trở thành “khung xương sống” trong điều tiết nguồn nước và phát điện. Theo các cơ quan chức năng, các nhà máy thủy điện trên địa bàn Thanh Hóa đã tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, chủ động điều hành hồ chứa nhằm bảo đảm an toàn công trình và cấp nước ổn định cho hạ du.

Trong hệ thống đó, Công ty TNHH MTV Thủy điện Trung Sơn là một trong những đơn vị giữ vai trò quan trọng. Công trình thủy điện Trung Sơn có công suất lắp máy 260MW, điện lượng trung bình khoảng 1 tỷ kWh/năm, đồng thời đảm nhiệm nhiều chức năng như phát điện, cắt lũ và cấp nước cho khu vực hạ lưu.

Đặc biệt, trong điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan, việc điều tiết nước không chỉ nhằm tối ưu hóa sản lượng điện mà còn góp phần duy trì dòng chảy tối thiểu, phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội vùng hạ du. Các quy định hiện hành cũng yêu cầu các nhà máy phải thường xuyên giám sát, cập nhật dự báo khí tượng thủy văn và thông báo kịp thời cho người dân để giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Theo đánh giá của ngành tài nguyên nước, các hồ chứa lớn trên lưu vực sông Mã, trong đó có Trung Sơn, đã và đang phát huy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu tác động hạn hán mùa khô, đồng thời hỗ trợ kiểm soát lũ trong mùa mưa. Đây là yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm phát triển bền vững khu vực Bắc Trung Bộ.

Hiện nay, mực nước hồ Trung Sơn đạt khoảng 159,15m, tiệm cận mực nước dâng bình thường 160m. Dù lượng nước về hồ thấp hơn kế hoạch do lượng mưa đầu năm hạn chế, nhà máy vẫn duy trì vận hành linh hoạt, xả nước qua tuabin không dưới 17 giờ/ngày với lưu lượng tối thiểu 66,7 m³/s, qua đó bảo đảm nhu cầu nước cho hạ du trong cao điểm mùa khô.

Kết quả sản xuất năm 2025 ghi nhận sản lượng điện gần 1,2 tỷ kWh, vượt 18% kế hoạch - mức cao nhất kể từ khi vận hành. Đồng thời, hệ số khả dụng đạt gần 96%, không để xảy ra sự cố tổ máy, cho thấy độ tin cậy cao trong vận hành.

Bước sang năm 2026, sản lượng điện 2 tháng đầu năm đạt 87,2 triệu kWh, tương đương 134,3% kế hoạch và tăng 12% so với cùng kỳ. Kết quả này phản ánh hiệu quả của việc chủ động xây dựng phương án vận hành linh hoạt, tận dụng tối đa nguồn nước trong điều kiện thủy văn không thuận lợi.

Cùng với đó, Trung Sơn đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý vận hành, nâng cao độ chính xác dự báo khí tượng - thủy văn và tối ưu hóa điều tiết hồ chứa. Đây là xu hướng tất yếu của ngành điện trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu vận hành ngày càng cao.

Hướng tới hệ thống điện linh hoạt, phát triển bền vững

Vai trò của các nhà máy thủy điện như Trung Sơn không chỉ nằm ở sản lượng điện mà còn ở khả năng điều tiết hệ thống. Trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời) ngày càng tăng, thủy điện tiếp tục giữ vai trò nguồn điện nền và nguồn điều chỉnh công suất.

Thực tế cho thấy, các đơn vị thuộc hệ thống Tổng công ty Phát điện 2 đã liên tục nâng cao hiệu quả vận hành, cải tiến kỹ thuật và hoàn thành sớm các chỉ tiêu sản xuất điện, góp phần bảo đảm cung ứng điện ổn định cho nền kinh tế.

Định hướng thời gian tới, việc phát triển các dự án thủy điện mở rộng, thủy điện tích năng và kết hợp điện mặt trời sẽ giúp nâng cao khả năng điều tiết của hệ thống điện quốc gia. Đồng thời, việc tận dụng hạ tầng hiện hữu để phát triển năng lượng sạch cũng phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải.

Trong tổng thể chiến lược phát triển năng lượng quốc gia, việc vận hành hiệu quả các hồ thủy điện trên lưu vực sông Mã đang tạo ra “giá trị kép”: vừa bảo đảm cung ứng điện ổn định, vừa điều tiết nguồn nước cho hạ du. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực tăng trưởng kinh tế, đây chính là nền tảng quan trọng để hướng tới phát triển bền vững, hài hòa giữa năng lượng - tài nguyên - môi trường.