Bài toán cân đối nguồn cung cho hạ tầng chiến lược

Bài toán cân đối nguồn cung cho hạ tầng chiến lược

Giai đoạn 2026 - 2030 đang bước vào chu kỳ đầu tư công trung hạn cao điểm với hàng loạt dự án đại công trình từ cao tốc, sân bay đến các tuyến vành đai đô thị và hạ tầng logistics được triển khai đồng loạt. Sự hội tụ của các dự án quy mô lớn này vô hình trung tạo ra một áp lực khổng lồ lên thị trường vật liệu xây dựng, đẩy mặt bằng giá cả bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới.

Theo số liệu từ Bộ Xây dựng, việc giá nhiên liệu tăng mạnh đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền, trực tiếp đẩy chi phí sản xuất và vận tải lên một mặt bằng mới nguy hiểm hơn. Các chỉ dấu định lượng tính đến cuối tháng 3 năm 2026 đã phác họa rõ nét quy mô của cơn bão giá lần này. Thị trường ghi nhận giá xi măng tăng hơn 7%, thép tăng hơn 2%, trong khi các loại cát, đá và gạch xây dựng thông thường có mức tăng mạnh từ 13,5% đến 23,3%.

Đáng ngại nhất là mặt hàng nhựa đường khi chứng kiến mức tăng kỷ lục gần 32%. Sự cộng hưởng này trực tiếp đẩy tổng mức đầu tư của các công trình giao thông trọng điểm tăng thêm từ 1,91% đến 8,09% so với giai đoạn trước, làm thay đổi toàn bộ các tính toán dòng tiền ban đầu của cả chủ đầu tư lẫn đơn vị thi công.

Tuy nhiên, các phân tích sâu sắc chỉ ra rằng nghịch lý lớn nhất của thị trường lúc này không nằm ở sự thiếu hụt nguồn cung tuyệt đối, mà là sự mất cân đối cục bộ theo từng khu vực. Trong khi nhu cầu san lấp tăng vọt, quy trình cấp phép các mỏ tài nguyên tại nhiều địa phương vẫn kéo dài, rườm rà.

Tư duy quản trị điều phối vật liệu xây dựng đang bị đóng khung theo địa giới hành chính cục bộ, khiến nhiều công trình rơi vào cảnh đói cát, đá ngay cả khi tổng nguồn cung toàn quốc không hề cạn kiệt. Hệ quả là đại diện các doanh nghiệp thi công hạ tầng tại phía Nam phải liên tục cảnh báo về tình trạng biến động giá quá nhanh, làm xói mòn biên lợi nhuận và khiến nhà thầu hoàn toàn mất kiểm soát dòng tiền đối với các dự án kéo dài nhiều năm.

Yêu cầu về một tư duy quản trị dài hạn

Cơn bão giá vật liệu xây dựng không còn là câu chuyện riêng của các công trường hạ tầng mà đang tạo ra hiệu ứng domino lan rộng sang toàn bộ thị trường bất động sản. Khi chi phí xây dựng chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng vốn đầu tư, các doanh nghiệp địa ốc buộc phải tính toán lại bài toán giá thành.

Áp lực này đè nặng lên phân khúc nhà ở trung cấp và bình dân, nơi vốn có biên lợi nhuận mỏng. Việc chi phí đầu vào duy trì ở mức cao kéo dài sẽ trực tiếp triệt tiêu cơ hội mở rộng nguồn cung nhà ở giá rẻ, đẩy giá bán sản phẩm vượt quá khả năng chi trả của phần đông người dân và làm gia tăng chi phí đầu tư của toàn xã hội.

Dưới góc nhìn của các đơn vị thực thi, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam, cảnh báo rủi ro là cực kỳ lớn đối với các hợp đồng xây dựng trọn gói. Trong bối cảnh giá cả biến động liên tục, nếu cơ chế điều chỉnh giá và chia sẻ rủi ro giữa chủ đầu tư với đơn vị thi công không được cập nhật kịp thời, thị trường sẽ phải chứng kiến làn sóng đứt gãy tiến độ hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý phức tạp. Do đó, việc hoàn thiện cơ chế bù giá, cập nhật chỉ số giá sát thực tế là việc cần làm ngay để bảo vệ hệ sinh thái ngành xây dựng.

Ở góc độ sản xuất, thị trường nội địa cũng đang chịu áp lực cộng hưởng từ các yếu tố vĩ mô toàn cầu. Đại diện Tập đoàn Hòa Phát từng lưu ý giá thép trong nước phụ thuộc chặt chẽ vào biến động của thị trường quặng sắt, than cốc và chi phí logistics quốc tế. Tương tự, khối doanh nghiệp xi măng cũng đang điêu đứng khi giá điện và nhiên liệu đầu vào tăng cao, dù sức tiêu thụ của thị trường chưa phục hồi đồng đều giữa các khu vực.

Để giải quyết triệt dứt điểm bài toán này, các biện pháp hành chính ngắn hạn như tăng cường kiểm tra, công bố giá của Bộ Xây dựng là chưa đủ. Nền kinh tế cần một chiến lược dài hạn mang tính tổng thể. Việt Nam phải đẩy nhanh quy hoạch và cấp phép các nguồn tài nguyên khoáng sản gắn liền với hạ tầng giao thông, đồng thời mở đường cho việc phát triển các dòng vật liệu thay thế, vật liệu tái chế xanh để giảm sự phụ thuộc vào tài nguyên tự nhiên.

Chỉ khi tư duy cục bộ được xóa bỏ và hệ thống logistics liên vùng được tối ưu, áp lực chi phí mới thực sự được giải tỏa, đưa đầu tư công trở lại đúng vị thế đầu kéo phát triển kinh tế.