An ninh năng lượng đối mặt áp lực lớn trong năm 2027

Hệ thống điện vẫn đáp ứng nhu cầu tiêu thụ, nguồn cung xăng dầu được bảo đảm. Tuy nhiên, nhu cầu điện dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trong năm 2027, trong khi nhiều nguồn điện nền chưa kịp vận hành. Áp lực cung ứng năng lượng vì thế sẽ gia tăng trong hai năm tới.

Năm 2026 giữ được nguồn cung trước nhiều cú sốc

Theo Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, trong số 177 quốc gia được khảo sát đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng. Việt Nam thuộc nhóm 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định.

Năm 2026, hệ thống năng lượng chịu tác động đồng thời từ biến động địa chính trị, gián đoạn vận tải biển và thời tiết cực đoan. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, có thời điểm đẩy giá dầu Brent lên 118,35 USD/thùng. Hiện tượng El Niño và nắng nóng lịch sử khiến sản lượng thủy điện dự kiến giảm khoảng 18,5 tỷ kWh so với năm 2025.

Trong bối cảnh đó, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% và cao hơn kịch bản cơ sở 6,2 tỷ kWh. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW ngày 24/6/2026, riêng miền Bắc đạt 30.248 MW. Dù phụ tải lập kỷ lục, cả nước không xảy ra tình trạng cắt điện luân phiên.

Điện thương phẩm trong 10 tháng đầu năm tăng 9,84%. Để đáp ứng nhu cầu, ngành điện đã khởi công 136 công trình và đóng điện 131 công trình lưới điện trong 9 tháng đầu năm.

Nguồn cung xăng dầu trong nước cũng được duy trì ổn định. Hai nhà máy lọc dầu Dung Quất và Nghi Sơn sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn xăng dầu trong 9 tháng. Công suất vận hành quy đổi của Dung Quất đạt 123%, Nghi Sơn đạt 112% công suất thiết kế.

Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đạt 115% kế hoạch khai thác dầu và condensate trong 9 tháng, sản lượng khí về bờ đạt 120%. Đáng chú ý, nguồn dầu thô phục vụ sản xuất được đa dạng hóa từ một loại lên hơn 10 loại, giúp các nhà máy lọc dầu chủ động hơn trong lựa chọn nguồn nguyên liệu. Việt Nam chưa phải sử dụng đến xăng dầu dự trữ quốc gia.

Các chính sách tài khóa cũng được triển khai để kiểm soát chi phí năng lượng. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tính đến ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới, thấp nhất trong nhóm 16 nền kinh tế được so sánh.

Từ ngày 1/11/2026, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, xuống còn 2.159,9037 đồng/kWh, chưa bao gồm VAT.

Một thay đổi đáng chú ý trong quản lý nhu cầu là việc lượng hóa chỉ tiêu tiết kiệm điện. Theo đó, mức tiết kiệm phải đạt tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng. Đây là yêu cầu đặt ra đối với cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người sử dụng điện.

Nhu cầu điện tăng cao, áp lực cung ứng dồn vào năm 2027-2028

Kết quả năm 2026 cho thấy năng lực ứng phó của hệ thống năng lượng, nhưng chưa thể loại bỏ những rủi ro trong các năm tiếp theo. Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026 đánh giá năm 2027 tiếp tục gặp nhiều khó khăn, trong khi rủi ro năm 2028 còn lớn hơn.

Ba yếu tố chính gây áp lực lên cân đối cung - cầu điện gồm nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh, tiến độ nguồn điện nền và tác động của thời tiết cực đoan.

Nhu cầu điện được dự báo tăng khoảng 10% trên nền phụ tải đã ở mức cao. Riêng miền Bắc, công suất cực đại năm 2027 có thể đạt 32.693-34.865 MW, cao hơn đáng kể so với mức kỷ lục 30.248 MW của năm 2026.

Trong khi đó, một số công trình nguồn điện nền mới chưa kịp hoàn thành và vận hành thương mại để bổ sung công suất cho hệ thống. Hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, tiếp tục gây thiếu hụt nước tại các hồ thủy điện và hạn chế khả năng huy động nguồn điện này.

Tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu: "Trong mọi trường hợp phải cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, cho phát triển kinh tế và đời sống nhân dân".

Bộ trưởng yêu cầu các công trình nguồn điện và lưới điện bắt buộc vận hành trong năm 2027 phải hoàn thành bằng được. Công tác điều hành phải xác định rõ tiến độ, trách nhiệm của từng đơn vị và phương án xử lý các tình huống phát sinh.

Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc: "ma trận công việc phải đi liền với ma trận trách nhiệm, ma trận rủi ro". Theo đó, phương án triển khai phải tập trung phòng ngừa rủi ro ảnh hưởng đến tăng trưởng, không dựa vào khả năng lùi tiến độ công trình.

Trong năm 2026, Chính phủ và các bộ, ngành đã triển khai nhiều văn bản nhằm hoàn thiện thể chế năng lượng, gồm 9 văn kiện của Đảng, 3 luật, 2 nghị quyết của Quốc hội, 4 nghị định, 4 nghị quyết của Chính phủ, 3 chỉ thị, 1 công điện của Thủ tướng Chính phủ và 3 thông tư của Bộ Công Thương. Tổ công tác về an ninh năng lượng được thành lập ngày 4/3/2026 để phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh từ gián đoạn vận tải biển chiến lược.

Giai đoạn tới, ngành năng lượng tập trung vào sáu nhóm giải pháp: giảm phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng; phát triển đồng bộ hạ tầng năng lượng; chủ động ứng phó với các nguy cơ an ninh phi truyền thống; hoàn thiện thể chế, chính sách; phát triển khoa học công nghệ và nhân lực chất lượng cao; tăng cường hợp tác quốc tế.

Các kiến nghị chính sách tập trung vào hoàn thiện thể chế năng lượng sơ cấp, áp dụng cơ chế đặc thù cho dự án cấp bách, tăng nguồn lực dự trữ quốc gia, tối ưu hóa cơ cấu nguồn điện và điều chỉnh chính sách tài khóa linh hoạt.

Cùng với đầu tư nguồn và lưới điện, tiết kiệm năng lượng cần trở thành yêu cầu trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt. Chuyên trang An ninh năng lượng được triển khai với 20 chuyên mục và 63 chuyên mục con theo tinh thần Nghị quyết số 70-NQ/TW, góp phần cung cấp thông tin và nâng cao nhận thức về sử dụng năng lượng hiệu quả.

Năm 2027-2028 sẽ là giai đoạn thử thách năng lực cung ứng và điều hành hệ thống năng lượng. Tiến độ các công trình nguồn điện, lưới điện, khả năng dự phòng nhiên liệu và hiệu quả quản trị nhu cầu sẽ quyết định mức độ an toàn của hệ thống trước áp lực phụ tải tăng cao.