Giá phân bón thế giới duy trì ở mức cao cùng nhu cầu gia tăng tại nhiều thị trường đã thúc đẩy xuất khẩu phân bón của Việt Nam tăng trưởng mạnh trong những tháng đầu năm 2026, song những bất cập về chính sách thuế và áp lực chi phí đầu vào vẫn là thách thức lớn đối với ngành.
Xuất khẩu bứt phá, nhập khẩu giảm sâu
Theo số liệu 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 1,18 triệu tấn phân bón, đạt kim ngạch 589,58 triệu USD, tăng 56,26% về lượng và 100,56% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Giá xuất khẩu bình quân đạt 496 USD/tấn, tăng 28,35%.
Riêng tháng 4/2026, xuất khẩu phân bón ghi nhận mức tăng đột biến khi đạt hơn 379 nghìn tấn, tương đương gần 230 triệu USD. Giá xuất khẩu bình quân lên tới 605,87 USD/tấn, phản ánh xu hướng tăng mạnh của mặt bằng giá thế giới.
4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu 1,18 triệu tấn phân bón, đạt kim ngạch 589,58 triệu USD, tăng 56,26% về lượng và 100,56% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Ảnh: IT
Campuchia tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của phân bón Việt Nam với hơn 202 nghìn tấn, chiếm khoảng 17% tổng lượng xuất khẩu. Hàn Quốc nổi lên là thị trường tăng trưởng nhanh khi lượng nhập khẩu từ Việt Nam trong tháng 4 tăng hơn 204% so với tháng trước. Philippines và Malaysia cũng duy trì vai trò là những thị trường xuất khẩu quan trọng.
Ở chiều ngược lại, nhập khẩu phân bón giảm đáng kể. Trong 4 tháng đầu năm, Việt Nam nhập khẩu 1,37 triệu tấn phân bón với kim ngạch 454,3 triệu USD, giảm lần lượt 25,32% về lượng và 22,54% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.
Dù lượng nhập khẩu giảm mạnh, giá nhập khẩu bình quân vẫn tăng 3,72%, lên 330,61 USD/tấn, cho thấy áp lực giá trên thị trường quốc tế vẫn chưa hạ nhiệt.
Trung Quốc tiếp tục là nhà cung cấp lớn nhất cho Việt Nam với hơn 700 nghìn tấn, chiếm gần 51% tổng lượng nhập khẩu. Lợi thế về giá, nguồn cung dồi dào và chính sách thuế xuất khẩu 0% giúp phân bón Trung Quốc duy trì vị thế áp đảo trên thị trường.
Trong khi đó, nhập khẩu từ Nga giảm mạnh 41,63% về lượng và gần 40% về kim ngạch. Giá nhập khẩu bình quân từ Nga lên tới hơn 531 USD/tấn, cao gần gấp đôi so với nguồn hàng từ Trung Quốc, khiến sức cạnh tranh suy giảm đáng kể. Lào đứng thứ ba với khoảng 111 nghìn tấn, chiếm hơn 8% tổng lượng nhập khẩu.
Áp lực cạnh tranh từ chính sách thuế
Đà tăng trưởng xuất khẩu diễn ra trong bối cảnh thị trường phân bón thế giới bước vào chu kỳ giá cao mới dưới tác động của bất ổn địa chính trị, gián đoạn chuỗi cung ứng và chi phí năng lượng leo thang.
Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp cho rằng ngành phân bón Việt Nam đang chịu bất lợi cạnh tranh khi thuế xuất khẩu đối với một số mặt hàng chủ lực như urê và super lân vẫn ở mức 5%.
Trong khi đó, nhiều quốc gia xuất khẩu lớn như Trung Quốc, Indonesia, Malaysia và các nước Trung Đông đã đưa thuế xuất khẩu về 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Phân bón Việt Nam đang chịu bất lợi cạnh tranh khi thuế xuất khẩu đối với một số mặt hàng chủ lực như urê và super lân vẫn ở mức 5%. Ảnh minh hoạ. Nguồn: IT
Theo các chuyên gia, thuế xuất khẩu vốn được thiết kế như một công cụ điều tiết nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường nội địa trong trường hợp thiếu hụt. Tuy nhiên, trong bối cảnh năng lực sản xuất hiện nay đã vượt nhu cầu đối với một số dòng sản phẩm, chính sách này đang bộc lộ những hạn chế nhất định.
Đối với phân urê, nhu cầu tiêu thụ trong nước hiện khoảng 1,8 triệu tấn mỗi năm, trong khi tổng công suất sản xuất đạt khoảng 2,6 triệu tấn. Nguồn cung dư thừa tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu, đặc biệt trong giai đoạn thấp vụ từ tháng 6 đến tháng 11.
Đây cũng là thời điểm doanh nghiệp cần đẩy mạnh xuất khẩu để giải phóng tồn kho, duy trì công suất vận hành và tối ưu chi phí sản xuất. Việc phải chịu thêm thuế xuất khẩu khiến giá thành sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với các đối thủ trong khu vực.
Một trong những thị trường được đánh giá giàu tiềm năng là Ấn Độ với nhu cầu tiêu thụ khoảng 18-20 triệu tấn phân bón mỗi năm. Đáng chú ý, mùa vụ tại Ấn Độ có độ lệch pha với Việt Nam, tạo cơ hội tiêu thụ lượng hàng dư thừa trong giai đoạn thấp điểm của thị trường trong nước.
Bên cạnh rào cản về thuế, ngành phân bón vẫn đối mặt với thách thức từ sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Việt Nam hiện phải nhập khẩu toàn bộ nhu cầu phân kali cùng lượng lớn amoniac và lưu huỳnh phục vụ sản xuất. Điều này khiến chi phí đầu vào chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động giá nguyên liệu và năng lượng toàn cầu.
Trong bối cảnh thị trường thế giới còn nhiều biến động, giới chuyên gia cho rằng cần nghiên cứu cơ chế điều hành thuế linh hoạt hơn theo diễn biến cung - cầu từng giai đoạn. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt các cơ hội xuất khẩu khi nguồn cung trong nước dồi dào mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của toàn ngành phân bón trong dài hạn.
Trong hệ sinh thái nông nghiệp Việt Nam, phân bón giữ vai trò then chốt trong việc bảo đảm năng suất, chất lượng nông sản và an ninh lương thực quốc gia. Tuy nhiên, ngành này đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề – từ gian lận thương mại, áp lực cạnh tranh, sự phụ thuộc vào nhập khẩu, cho đến các yêu cầu ngày càng cấp bách về sản xuất xan
Ngày 01/11/2024, Chính phủ ban hành Nghị định số 144/2024/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2023/NĐ-CP ngày 31/5/2023 của Chính phủ về Biểu thuế xuất khẩu, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi, Danh mục hàng hóa và mức thuế tuyệt đối, thuế hỗn hợp, thuế nhập khẩu ngoài hạn ngạch thuế quan.
Tại tọa đàm "Tham vấn ảnh hưởng của việc áp thuế suất thuế GTGT 5% đến ngành phân bón” do Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam tổ chức vừa qua, nhiều vấn đề liên quan đến nội dung này đã được các chuyên gia đưa ra và phân tích thấu đáo.
Theo các chuyên gia, việc chuyển mặt hàng phân bón sang đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng để được khấu trừ thuế VAT đầu vào, qua đó, sẽ tăng sức cạnh tranh của hàng sản xuất trong nước.
Cục Thuế tỉnh Long An vừa ra quyết định cưỡng chế thuế đối với Chi nhánh Nhà máy phân bón Năm Sao (thuộc Tập đoàn Quốc tế Năm Sao do ông Trần Văn Mười làm Chủ tịch HĐQT), lý do phân bón Năm Sao có số tiền nợ thuế quá hạn 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp thuế.
