Xuất khẩu nông sản Việt Nam: Tiềm năng vươn cao và giải pháp giữ vững

Xuất khẩu nông sản tăng hơn 11%

Thông tin của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Bộ NN&PTNT) chỉ ra, kim ngạch xuất khẩu nông sản tháng 5/2024 đạt 5,06 tỷ USD (tăng 11,2% so với cùng kỳ năm trước). Gạo, rau quả, cà phê, gỗ và sản phẩm gỗ... giữ đà tăng trưởng ổn định, giúp kim ngạch toàn ngành đạt hơn 24 tỷ USD.

Cụ thể, tính chung 5 tháng, hầu hết các nhóm hàng đều tăng nên kim ngạch xuất khẩu tăng, đạt 24,14 tỷ USD. Trong đó, nông sản đạt 13,11 tỷ USD (tăng 27,7%); lâm sản đạt 6,58 tỷ USD  (tăng 22,7%); thủy sản đạt 3,5 tỷ USD (tăng 3,6%); chăn nuôi đạt 199 triệu USD (tăng 5,6%).

Các mặt hàng chủ lực đều có tín hiệu tích cực: gỗ và sản phẩm gỗ 6,14 tỷ USD (tăng 23,6%); cà phê 2,9 tỷ USD (tăng 44,1%); gạo 2,65 tỷ USD (tăng 38,2%); điều 1,55 tỷ USD (tăng 19,3%); rau quả 2,59 tỷ USD (tăng 28,1%); tôm 1,3 tỷ USD (tăng 7,5%).

Một trong những nhóm hàng xuất khẩu ấn tượng 5 tháng qua là gỗ và sản phẩm gỗ. Riêng tháng 5, kim ngạch tăng 22,8% so với cùng kỳ năm 2023. 

Bộ NN&PTNT nhận định, do nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn phục hồi, kỳ vọng xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ có cơ hội tăng trưởng khả quan và nhiều khả năng đạt mục tiêu đề ra là 17,5 tỷ USD trong năm 2024.

Ba thị trường xuất khẩu lớn nhất là Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nhật Bản tiếp tục được duy trì và giữ vững, với giá trị xuất khẩu sang Hoa Kỳ chiếm 20,6%; Trung Quốc chiếm 19,2% và Nhật Bản chiếm 6,7%.

Ngoài ra, nhờ những chỉ đạo nhất quán, chủ động của Bộ NN&PTNT trong việc khai thác tín hiệu thị trường, giá xuất khẩu bình quân của nhiều mặt hàng nông sản tăng. Có thể kể đến giá gạo 638 USD/tấn (tăng 20,5%); cà phê 3.482 USD/tấn (tăng 49,9%); cao su 1.504 USD/tấn (tăng 8,8%); hạt tiêu 4.308 USD/tấn (tăng 39,3%).

Nếu từ nay đến cuối năm không có diễn biến bất thường của thời tiết, thiên tai, dịch bệnh thì sản xuất lúa, rau, quả đảm bảo kế hoạch đề ra về diện tích, năng suất, sản lượng. Trong đó, lượng gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu đạt khoảng 7,6 triệu tấn.

Về kết quả sản xuất, Bộ NN&PTNT cho biết, sau 5 tháng, cả nước gieo cấy 4,22 triệu ha, giảm 1% so với cùng kỳ năm trước, nhưng năng suất bình quân đạt 67,6 tạ/ha, tăng 1,2 tạ/ha. Sản lượng trên diện tích thu hoạch 17,8 triệu tấn, tăng 2%.

Hiện, Bộ NN&PTNT cũng đã phối hợp chặt chẽ với địa phương, các tổ chức quốc tế và doanh nghiệp triển khai đồng bộ Đề án Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Công tác phòng chống cháy rừng được chú trọng, đặc biệt tại các vùng trọng điểm có nguy cơ cao, như Tây Bắc, Tây Nguyên và Nam bộ. Diện tích rừng bị thiệt hại tháng 5 là 204,9 ha, giảm 42% và lũy kế 5 tháng đầu năm 652,3 ha, giảm 27% so cùng kỳ năm trước.

Bộ NN&PTNT cũng chỉ đạo, đôn đốc các địa phương thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 10/4/2024 của Ban Bí thư và Chương trình hành động, Kế hoạch của Chính phủ về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thuỷ sản. Quy hoạch quốc gia thời kỳ 2021 - 2030 về Bảo vệ và khai thác nguồn lợi thủy sản đã được Thủ tướng phê duyệt.

Giải pháp giữ đà tăng trưởng

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song tại cuộc họp ngày 28/5 giữa Bộ trưởng Bộ Công Thương - Nguyễn Hồng Diên và Bộ trưởng Bộ NN&PTNT - Lê Minh Hoan về tình hình sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu mặt hàng nông sản cũng đã chỉ ra những tồn tại có thể kéo lùi kết quả xuất khẩu của lĩnh vực nông nghiệp.

Có thể nói đến như việc xây dựng chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp và người nông dân còn lỏng lẻo, hay xa hơn nữa chính là việc xây dựng được thương hiệu đối với sản phẩm nông nghiệp.

Trong bối cảnh có những thuận lợi và khó khăn đan xen, để tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu gạo, rau quả theo hướng bền vững, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị, các Hiệp hội ngành hàng chú trọng làm tốt công tác tuyên truyền về các chủ trương, cơ chế chính sách của Đảng, Nhà nước trong lĩnh vực này để các doanh nghiệp hiểu và tận dụng được.

Trong đó, tập trung tuyên truyền, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin, khai thác tối đa những ưu đãi từ các FTA và những yêu cầu của từng thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó hiệu quả với các vụ kiện phòng vệ và tranh chấp thương mại (nếu phát sinh).

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị Bộ NN&PTNT tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành lúa, gạo, rau quả theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả. Làm tốt công tác định hướng quy hoạch vùng trồng, tổ chức sản xuất, cơ cấu giống, kỹ thuật canh tác, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, thu hoạch, bảo quản…. 

Đồng thời, chú trọng xây dựng các tiêu chuẩn về sản xuất, chế biến và chất lượng sản phẩm phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế để nâng cao khả năng cạnh tranh và giá trị sản phẩm gạo, rau quả Việt Nam nhằm khẳng định thương hiệu ở các thị trường truyền thống và mở rộng thị phần tại các thị trường tiềm năng.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đề nghị Bộ NN&PTNT tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành lúa, gạo, rau quả theo hướng nâng cao chất lượng - Ảnh: VGP

"Đề nghị Bộ NN&PTNT tiếp tục tăng cường phối hợp với Bộ Công Thương theo dõi, đàm phán, tháo gỡ các rào cản về kỹ thuật và kiểm dịch thực vật của các đối tác áp dụng với hàng gạo, rau quả xuất khẩu của Việt Nam; Tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý các vi phạm trong quy trình sản xuất, nhất là sử dụng các vật tư, nguyên liệu bảo đảm an toàn, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói…", Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh.

Đối với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương, Bộ trưởng yêu cầu cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu để phát triển thị trường sản phẩm nông sản một cách trọng tâm, trọng điểm; tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu, sử dụng chỉ dẫn địa lý, thương hiệu quốc gia... nhằm gia tăng thị phần tại các thị trường truyền thống, khai mở và sử dụng hiệu quả những hiệp định tại các thị trường mới còn nhiều tiềm năng.

Phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương và Hiệp hội ngành hàng hỗ trợ doanh nghiệp khai thác tốt cơ chế ưu đãi của các FTA đã ký kết, tận dụng tối đa lượng hạn ngạch thuế quan dành cho Việt Nam; đồng thời, chủ động hướng dẫn, hỗ trợ thương nhân nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh, khả năng đàm phán, ký kết, thực hiện hợp đồng xuất khẩu và xử lý có hiệu quả các vụ kiện phòng vệ và tranh chấp thương mại quốc tế (nếu phát sinh).

Đối với những ý kiến, kiến nghị của các Hiệp hội, và các đại biểu tham dự cuộc họp hôm nay, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị chức năng của Bộ nghiêm túc tiếp thu để kịp thời đề xuất, sửa đổi bổ sung vào Nghị định của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu gạo cũng như một số Quy định của nhà nước trong lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu nông sản nói chung, đặc biệt gạo và rau quả nói riêng.