Xuất khẩu gạo chờ cú hích từ thị trường cuối năm

Giá gạo bắt đầu phục hồi

Theo tổng hợp của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, đến ngày 15/8, Việt Nam ước xuất khẩu 5,726 triệu tấn gạo. Cả năm dự kiến đạt khoảng 7,738 triệu tấn, trong đó hơn 2 triệu tấn cần được xuất khẩu trong những tháng còn lại.

Tổng kim ngạch năm 2026 được dự báo khoảng 3,94 tỷ USD, giảm khoảng 4% so với năm 2025 do giá xuất khẩu bình quân những tháng đầu năm ở mức thấp. Tuy nhiên, diễn biến giá từ giữa năm đang mở ra khả năng cải thiện kết quả kinh doanh trong những tháng cuối năm.

Tháng 7/2026, giá xuất khẩu gạo của Việt Nam tăng 5,8% so với cùng kỳ năm trước và đạt mức cao nhất kể từ tháng 6/2025. Nếu mặt bằng giá tiếp tục duy trì, phần sản lượng xuất khẩu còn lại của năm có thể đóng góp tích cực hơn vào kim ngạch.

Thị trường thế giới cũng đang xuất hiện những yếu tố thuận lợi. Cân đối cung - cầu gạo niên vụ 2026/2027 được dự báo chuyển sang trạng thái thiếu hụt khoảng 4-5,5 triệu tấn. Sản lượng toàn cầu ước khoảng 537,3-537,8 triệu tấn quy xay xát, giảm khoảng 2% so với mức kỷ lục của niên vụ trước, trong khi thương mại gạo toàn cầu có thể đạt 62,8-62,9 triệu tấn, mức cao kỷ lục năm thứ hai liên tiếp.

Nhu cầu dự trữ lương thực đang là một trong những yếu tố hỗ trợ thị trường. Philippines, thị trường nhập khẩu gạo lớn nhất của Việt Nam, tiếp tục nhập khẩu trong năm 2026 và dự kiến mua khoảng 5,6 triệu tấn trong niên vụ 2026/2027. Trong 7 tháng đầu năm, lượng gạo nhập khẩu của nước này tăng khoảng 27% so với cùng kỳ.

Trung Quốc cũng đang trở thành thị trường đáng chú ý khi tăng mạnh nhập khẩu gạo tấm làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Đây là dư địa cho các sản phẩm gạo tấm, gạo nguyên liệu và gạo nếp của Việt Nam. Một số thị trường khác như Nigeria, Kenya cũng có nhu cầu hoặc chính sách nhập khẩu thuận lợi hơn trong những tháng cuối năm.

Cơ hội nằm ở gạo chất lượng cao

Thực tế cho thấy phân khúc gạo chất lượng cao, phát thải thấp và có chứng nhận đang có khả năng đạt giá trên 1.000 USD/tấn tại một số thị trường như Nhật Bản, EU và Australia. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và môi trường tại các thị trường phát triển.

Nguồn cung trong nước hiện cũng không còn quá dồi dào, giúp giảm áp lực bán tháo và tạo thêm dư địa để doanh nghiệp đàm phán giá. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp kiểm soát tốt chất lượng và chủ động được nguồn hàng.

Tại các thị trường châu Phi, gạo Việt Nam đang gặp bất lợi về giá so với sản phẩm của Ấn Độ và Pakistan ở phân khúc phổ thông. Thái Lan tiếp tục mở rộng hiện diện tại Trung Quốc thông qua các hợp đồng Chính phủ, trong khi Campuchia gia tăng xuất khẩu gạo thơm. Indonesia cũng chưa có kế hoạch nhập khẩu gạo trong năm 2026 do sản lượng và lượng dự trữ trong nước cao. Philippines đang xem xét áp dụng thuế tự vệ bổ sung đối với gạo nhập khẩu từ một số nước, trong đó có Việt Nam. Nếu chính sách này được thông qua, tổng mức thuế có thể vượt 35%, tạo sức ép trực tiếp lên doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường lớn nhất.

Chi phí phân bón, vận tải và năng lượng vẫn ở mức cao, tiếp tục bào mòn biên lợi nhuận. Trong khi đó, nguy cơ El Nino có thể ảnh hưởng đến vụ Đông Xuân 2026-2027, làm gia tăng rủi ro hạn hán và xâm nhập mặn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp xuất khẩu gạo cần tính lại chiến lược theo hướng giảm phụ thuộc vào một vài thị trường, theo sát chính sách thuế và nhập khẩu, đồng thời nâng tỷ trọng sản phẩm chất lượng cao. Thị trường thế giới vẫn có nhu cầu lớn, nhưng cơ hội sẽ thuộc về những doanh nghiệp kiểm soát được nguồn nguyên liệu, chất lượng, chi phí và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới.

Với ngành gạo Việt Nam, mục tiêu 7,738 triệu tấn xuất khẩu trong năm 2026 là khả thi. Bài toán khó hơn nằm ở việc biến sản lượng đó thành kim ngạch và lợi nhuận cao hơn. Muốn vậy, doanh nghiệp phải chuyển trọng tâm từ bán nhiều sang bán đúng phân khúc, đúng thị trường và tạo được giá trị cao hơn trên mỗi tấn gạo.