Xuất khẩu cà phê 2026: Tăng lượng, giảm giá trị và bài toán tái định vị chuỗi giá trị 

Áp lực dư cung và biến động giá toàn cầu

Ba tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu khoảng 590,5 nghìn tấn cà phê, tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, kim ngạch chỉ đạt 2,75 tỷ USD, giảm 7,1%. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở việc giá xuất khẩu bình quân giảm sâu xuống còn 4.657 USD/tấn, thấp hơn 17,6% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy tăng trưởng về lượng không còn đồng nghĩa với tăng trưởng về giá trị, đặc biệt khi thị trường chịu tác động mạnh từ yếu tố cung – cầu toàn cầu.

Sự suy giảm giá cà phê trong quý I/2026 không phải là hiện tượng cục bộ, mà là hệ quả của bức tranh cung – cầu toàn cầu đang mất cân đối. Sản lượng cà phê thế giới được dự báo vượt nhu cầu tiêu thụ, tạo ra trạng thái dư cung đáng kể. Khi nguồn cung dồi dào hơn nhu cầu, áp lực giảm giá là điều khó tránh khỏi.

Đáng chú ý, các quốc gia sản xuất lớn như Brazil và Indonesia bước vào vụ thu hoạch với điều kiện thời tiết thuận lợi, kéo theo kỳ vọng sản lượng tăng mạnh. Riêng Brazil được dự báo có thể tăng sản lượng hơn 17% trong niên vụ mới. Điều này khiến thị trường trở nên cạnh tranh hơn về giá, đặc biệt ở phân khúc cà phê nguyên liệu.

Bên cạnh đó, tồn kho cà phê trên các sàn giao dịch quốc tế ở mức cao cũng góp phần làm suy yếu nhu cầu mua vào từ các nhà rang xay. Khi lượng dự trữ đủ lớn, các doanh nghiệp có xu hướng trì hoãn giao dịch, chờ đợi mức giá thấp hơn, từ đó kéo dài xu hướng giảm giá trên thị trường.

Diễn biến này nhanh chóng lan sang thị trường nội địa. Trong đầu tháng 4/2026, giá cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên giảm mạnh so với đầu tháng, phản ánh sự phụ thuộc ngày càng lớn của thị trường trong nước vào biến động quốc tế. Không chỉ doanh nghiệp xuất khẩu chịu ảnh hưởng, mà cả người nông dân cũng đối mặt với rủi ro thu nhập khi giá bán giảm trong khi chi phí sản xuất khó giảm tương ứng.

Dù vậy, trong ngắn hạn, thị trường vẫn ghi nhận những nhịp phục hồi mang tính kỹ thuật. Riêng tháng 3/2026, xuất khẩu tăng mạnh so với tháng trước nhờ nguồn cung sau thu hoạch dồi dào và hoạt động giao hàng được đẩy nhanh. Tuy nhiên, đây chủ yếu là yếu tố сезон vụ và chưa đủ để đảo chiều xu hướng chung.

Dịch chuyển thị trường và yêu cầu nâng cao giá trị

Trong bối cảnh giá giảm, cấu trúc thị trường xuất khẩu đang có những dịch chuyển đáng chú ý. Liên minh châu Âu tiếp tục giữ vai trò là khu vực tiêu thụ chủ lực của cà phê Việt Nam, với nhiều thị trường ghi nhận tăng trưởng tích cực về lượng nhờ nhu cầu ổn định và lợi thế từ các hiệp định thương mại. Xu hướng tiêu dùng cà phê Robusta tại châu Âu cũng tạo điều kiện thuận lợi cho Việt Nam duy trì thị phần.

Một điểm sáng nổi bật là thị trường Trung Quốc, nơi xuất khẩu cà phê của Việt Nam tăng trưởng mạnh cả về lượng và giá trị trong quý I/2026. Sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, khi cà phê dần thay thế trà tại các đô thị lớn, cùng với sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu, đã tạo ra một dư địa thị trường đáng kể. Trong ngắn hạn, đây là khu vực có thể giúp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường ổn định với nhu cầu lớn và xu hướng đa dạng hóa nguồn cung. Tuy nhiên, tại Anh, cà phê Việt Nam đang đối mặt với thách thức khi thị phần có xu hướng suy giảm. Điều này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong hành vi tiêu dùng, khi người mua ngày càng ưu tiên các sản phẩm chất lượng cao, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững.

Xu hướng này không chỉ diễn ra tại Anh mà còn lan rộng tại nhiều thị trường phát triển. Tăng trưởng của ngành cà phê toàn cầu đang chuyển từ mở rộng về lượng sang gia tăng về giá trị. Các sản phẩm chế biến sâu như cà phê đặc sản, cà phê viên nén hay cà phê pha sẵn ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu dùng.

Trong bối cảnh đó, mô hình xuất khẩu dựa chủ yếu vào cà phê thô của Việt Nam đang bộc lộ những hạn chế. Khi giá thế giới biến động, giá trị xuất khẩu dễ bị ảnh hưởng mạnh, trong khi dư địa nâng cao giá trị gia tăng còn chưa được khai thác đầy đủ.

Dự báo trong quý II/2026, xuất khẩu cà phê có thể chững lại do nguồn cung trong nước giảm dần sau vụ thu hoạch, trong khi nhu cầu từ các thị trường lớn phục hồi chậm. Áp lực từ dư cung toàn cầu và cạnh tranh giá nhiều khả năng vẫn tiếp diễn, khiến triển vọng giá chưa có nhiều cải thiện trong ngắn hạn.

Trước thực trạng trên, yêu cầu tái định vị chiến lược trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Việc đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu sẽ là hướng đi tất yếu. Đồng thời, các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để tiếp cận các thị trường cao cấp.