"Xoay trục" nông sản Việt Nam: Từ chiến lược cận biên đến cuộc chơi thương hiệu toàn cầu

Năm 2026, cuộc "xoay trục" từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế thương hiệu không còn là lựa chọn, mà là sứ mệnh sống còn để nông sản Việt thoát khỏi cái bẫy "giá trị thấp".

Nông sản Việt Nam: Lời nguyền "vô danh" và sự thức tỉnh

Trong suốt chiều dài lịch sử xuất khẩu, nông sản Việt Nam thường xuyên rơi vào tình cảnh "hữu thực vô danh". Cà phê Robusta chiếm tỉ trọng lớn trong tách Espresso của người Ý nhưng cái tên Việt Nam lại mất hút trên bao bì.

Số liệu năm 2025 cho thấy, dù kim ngạch đạt mốc 70 tỷ USD, nhưng có tới gần 70% nông sản Việt vẫn xuất khẩu dưới dạng thô hoặc sơ chế. Điều này đồng nghĩa với việc chúng ta đang "biếu không" phần giá trị gia tăng lớn nhất – bao gồm thương hiệu, thiết kế và cảm xúc – cho các nhà phân phối nước ngoài.

Tuy nhiên, "cơn đau" về giá trị đã tạo ra sự thức tỉnh. Năm 2026, một làn sóng doanh nghiệp nông nghiệp thế hệ mới đang quyết liệt thay đổi cuộc chơi. Họ không còn thỏa hiệp với việc bán sỉ số lượng lớn giá rẻ, mà bắt đầu chăm chút cho những chiếc nhãn hàng hóa (Label) mang đậm bản sắc Việt.

Chất xám – "Phân bón" thượng hạng của hành trình mới

Để xây dựng thương hiệu, nông sản không chỉ cần "ngon" mà cần "thông minh". Hàm lượng chất xám trong mỗi kg nông sản năm 2026 được định nghĩa bằng: Dữ liệu số + Quy trình xanh + Bản sắc văn hóa.

Dữ liệu số: Một thương hiệu mạnh là một thương hiệu minh bạch. Việc áp dụng Blockchain để truy xuất nguồn gốc từ trang trại đến bàn ăn đã giúp gạo, sầu riêng Việt Nam có "hộ chiếu" uy tín tại EU. Khách hàng trả tiền không chỉ cho sản phẩm, mà cho sự an tâm được chứng thực bằng công nghệ.

Quy trình xanh: Thương hiệu nông sản Việt 2026 gắn liền với cam kết Net-Zero. Khi một túi cà phê ghi rõ "Sản xuất từ mô hình nông lâm kết hợp, hấp thụ 2kg CO2", giá trị của nó lập tức vượt xa các đối thủ cạnh tranh chỉ bán hương vị đơn thuần.

Bản sắc văn hóa: Chúng ta đang học cách kể chuyện (Storytelling). Thay vì chỉ nói về chỉ số dinh dưỡng, các doanh nghiệp đang kể về huyền thoại đất đỏ Bazan, về sự cần cù của người nông dân vùng di sản. Thương hiệu lúc này trở thành sứ giả văn hóa.

Chế biến sâu – "Cánh cửa" thoát ly thị trường cận biên

Cuộc chơi thương hiệu sẽ là "lời nói suông" nếu thiếu hệ thống chế biến sâu. Năm 2025-2026 chứng kiến sự bùng nổ của các nhà máy sấy lạnh, chiết xuất công nghệ cao.

Thay vì xuất khẩu thanh long tươi đối mặt với rủi ro hư hỏng và ép giá tại cửa khẩu, các doanh nghiệp đã chuyển sang sản xuất bột thanh long, thanh long sấy thăng hoa, hay thậm chí là rượu vang thanh long. Phân tích kinh tế cho thấy, việc chế biến sâu giúp giá trị sản phẩm tăng từ 300% đến 500%.

Chính sự đầu tư vào hạ tầng chế biến đã giúp nông nghiệp Việt Nam thoát khỏi "lời nguyền" giải cứu mỗi khi vào vụ. Thương hiệu lúc này được bảo chứng bằng chất lượng ổn định và sự tiện lợi – những yếu tố cốt lõi để thâm nhập vào các chuỗi bán lẻ cao cấp như Costco, Walmart hay Amazon.

Liên kết chuỗi – Nền tảng của thương hiệu quốc gia

Một cánh én không làm nên mùa xuân, một doanh nghiệp riêng lẻ không thể làm nên thương hiệu quốc gia. Bài học năm 2026 cho thấy vai trò của các Liên minh HTX và các Hiệp hội ngành hàng trong việc chuẩn hóa chất lượng.

Thương hiệu gạo Việt Nam (Vietnam Rice) hay Cà phê Việt Nam (Vietnam Coffee) chỉ mạnh khi tất cả các thành viên trong chuỗi cung ứng đều tuân thủ một tiêu chuẩn chung. Việc "mạnh ai nấy làm", hạ giá để tranh giành khách hàng đã được thay thế bằng tư duy liên kết. Chính phủ đóng vai trò kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt và nông dân là chủ thể. Sự đồng lòng này đã tạo ra một "sức mạnh mềm" cực lớn, giúp nông sản Việt có vị thế đàm phán tốt hơn trên thị trường quốc tế.

Từ "cánh đồng" đến "kệ hàng" toàn cầu

Hành trình của nông sản Việt năm 2026 là hành trình khẳng định lòng tự trọng của một nền nông nghiệp vươn mình. Chúng ta đang chứng minh rằng, Việt Nam không chỉ có thiên nhiên ưu đãi, mà còn có trí tuệ và khát vọng vươn lên đỉnh cao của chuỗi giá trị.

Khi một người tiêu dùng tại New York hay Tokyo tự hào cầm trên tay sản phẩm nông sản có nhãn hiệu Việt Nam, đó là lúc chúng ta thực sự thành công. "Xoay trục" nông sản không chỉ là một chiến lược kinh tế, đó là cuộc cách mạng về tư duy để đưa Việt Nam trở thành cường quốc nông nghiệp tri thức của tương lai.