Xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng: Bước ngoặt trong quản lý

Bổ sung phạm vi điều chỉnh và định nghĩa pháp lý về vàng miếng

Quy định mới này được đánh giá là một bước ngoặt lớn trong chính sách quản lý thị trường vàng, với tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, ngân hàng thương mại và cả nhà đầu tư.

Trong hơn một thập kỷ qua, thị trường vàng Việt Nam được quản lý theo mô hình tập trung, trong đó Ngân hàng Nhà nước (NHNN) nắm độc quyền sản xuất vàng miếng, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nhập khẩu và xuất khẩu vàng nguyên liệu. Cơ chế này có ưu điểm là giúp ổn định thị trường trong giai đoạn biến động mạnh sau năm 2011, khi giá vàng trong nước từng chênh lệch lớn so với thế giới, song cũng bộc lộ nhiều hạn chế về tính linh hoạt và khả năng đáp ứng nhu cầu thực tế. Việc sửa đổi lần này mở ra cơ hội để thị trường vận hành theo hướng minh bạch, cạnh tranh và hội nhập hơn.

Theo quy định mới, hoạt động sản xuất vàng miếng chính thức được đưa vào phạm vi điều chỉnh, bên cạnh sản xuất, gia công vàng trang sức, mỹ nghệ, mua bán vàng miếng, xuất nhập khẩu và các nghiệp vụ phái sinh liên quan đến vàng. Đồng thời, định nghĩa pháp lý về vàng miếng cũng được cụ thể hóa: đó là sản phẩm được dập thành miếng, có ký mã hiệu của doanh nghiệp và ngân hàng thương mại được NHNN cho phép, cùng với vàng miếng do NHNN tổ chức sản xuất trong từng thời kỳ. Như vậy, thay vì một mô hình tập trung, hệ thống nay chuyển sang cơ chế cấp phép có điều kiện, trong đó nhiều chủ thể đủ năng lực có thể tham gia.

Một điểm đáng chú ý khác là thuật ngữ “tổ chức tín dụng” được điều chỉnh thành “ngân hàng thương mại”. Sự thay đổi này nhằm đồng bộ với Luật Các tổ chức tín dụng, đồng thời thu hẹp đối tượng được phép tham gia sản xuất vàng miếng, chỉ còn ngân hàng thương mại, có quy mô vốn, năng lực quản trị và hệ thống quản lý rủi ro tốt hơn.

Điều kiện cấp phép khắt khe để bảo đảm năng lực

Để tham gia thị trường sản xuất vàng miếng, doanh nghiệp và ngân hàng thương mại phải đáp ứng những điều kiện tài chính và quản trị rất cao. Cụ thể, doanh nghiệp cần vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng, còn ngân hàng thương mại cần vốn điều lệ tối thiểu 50.000 tỷ đồng, kèm theo yêu cầu không vi phạm các quy định về kinh doanh vàng, xây dựng đầy đủ quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và lưu trữ dữ liệu giao dịch. Các điều kiện này vừa mở cửa cho thị trường, vừa bảo đảm rằng chỉ những tổ chức có năng lực tài chính vững mạnh và hệ thống quản lý minh bạch mới được tham gia, hạn chế nguy cơ xuất hiện các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, kém chất lượng.

Một thay đổi quan trọng khác là mọi giao dịch mua bán vàng từ 20 triệu đồng/ngày trở lên phải thực hiện qua tài khoản ngân hàng. Quy định này không chỉ nhằm chống rửa tiền và hạn chế giao dịch tiền mặt quy mô lớn, mà còn giúp tăng cường khả năng giám sát của cơ quan quản lý. Thực tế, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong tài chính – ngân hàng, việc buộc thanh toán qua hệ thống tài khoản cũng khuyến khích người dân và doanh nghiệp sử dụng hạ tầng thanh toán hiện đại, giảm chi phí xã hội từ việc lưu thông tiền mặt.

Ngoài ra, nghị định cũng yêu cầu doanh nghiệp kinh doanh vàng phải lập và sử dụng hóa đơn điện tử, lưu trữ dữ liệu và kết nối thông tin với NHNN. Đây là bước tiến quan trọng nhằm minh bạch hóa chuỗi giao dịch, giảm thiểu tình trạng mua bán không hóa đơn, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ quản lý thị trường.

Không chỉ điều chỉnh về quyền tham gia sản xuất, nghị định mới còn bổ sung hàng loạt trách nhiệm cho các chủ thể được cấp phép. Doanh nghiệp sản xuất vàng miếng phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm, chịu trách nhiệm bảo hành, xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu sản xuất và kết nối thông tin với NHNN. Trong khi đó, doanh nghiệp và ngân hàng thương mại tham gia kinh doanh mua bán vàng miếng phải niêm yết công khai giá mua – bán, không kinh doanh qua đại lý ủy nhiệm, xây dựng quy trình nội bộ rõ ràng và bảo đảm an toàn trong hoạt động. Như vậy, ngoài việc mở rộng quyền, khung pháp lý cũng siết chặt trách nhiệm, bảo đảm thị trường vàng vận hành theo chuẩn mực minh bạch, có kiểm soát.

Hướng tới một thị trường vàng minh bạch và hội nhập

Việc xóa bỏ cơ chế độc quyền được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, giúp giá vàng trong nước tiệm cận hơn với giá thế giới. Trước đây, do độc quyền sản xuất, nguồn cung vàng miếng trong nước nhiều khi hạn chế, khiến giá vàng SJC thường chênh lệch rất lớn so với giá vàng quốc tế, có lúc lên tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng. Khi nhiều doanh nghiệp và ngân hàng thương mại đủ điều kiện được tham gia, khả năng cung ứng sẽ linh hoạt hơn, từ đó hạn chế tình trạng méo mó giá cả.

Bên cạnh đó, việc cho phép ngân hàng thương mại tham gia sản xuất vàng miếng cũng tạo ra kênh kết nối chặt chẽ giữa thị trường vàng và hệ thống tài chính chính thức. Các ngân hàng, với tiềm lực vốn lớn và hệ thống quản trị rủi ro, có thể góp phần điều tiết thị trường tốt hơn so với các doanh nghiệp nhỏ lẻ. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần có cơ chế giám sát chặt chẽ, tránh tình trạng một số doanh nghiệp hoặc ngân hàng chiếm ưu thế quá lớn, tái lập hình thức độc quyền nhóm.

Trong dài hạn, việc xóa bỏ độc quyền sản xuất vàng miếng có thể coi là bước chuẩn bị để thị trường vàng Việt Nam hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế. Khi cơ chế vận hành minh bạch và cạnh tranh, giá vàng trong nước sẽ phản ánh sát hơn cung cầu và biến động toàn cầu. Điều này có lợi cho cả nhà đầu tư và nền kinh tế, bởi hạn chế được tình trạng “vàng hóa” hay dòng vốn chảy bất thường vào vàng do chênh lệch giá.

Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ. Thị trường vàng vốn nhạy cảm với tâm lý và dễ biến động, do đó quá trình triển khai cần đi kèm với công tác truyền thông, giải thích chính sách rõ ràng, tránh gây nhiễu loạn thông tin. Đồng thời, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa NHNN, Bộ Tài chính, cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng để xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả.

Nghị định 232/2025/NĐ-CP đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách quản lý vàng tại Việt Nam, khi lần đầu tiên cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng được xóa bỏ, thay bằng một khung pháp lý dựa trên cấp phép có điều kiện. Với những quy định về vốn, quản trị và minh bạch giao dịch, thị trường vàng được kỳ vọng sẽ vận hành theo hướng cạnh tranh, công khai và gắn kết hơn với hệ thống tài chính chính thức. Song song với cơ hội, vẫn tồn tại những thách thức về giám sát và ổn định thị trường. Việc cân bằng giữa mở cửa và quản lý rủi ro sẽ là chìa khóa để chính sách mới phát huy hiệu quả, góp phần xây dựng một thị trường vàng minh bạch, ổn định và phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.