Xăng E10 trước “giờ G”: Chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng và tăng trưởng xanh

Chủ động nguồn cung ethanol: Nội lực kết hợp hội nhập

Theo quy định tại Thông tư 50/2025/TT-BCT của Bộ Công Thương, từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E10 sẽ được triển khai trên toàn quốc, song song duy trì xăng E5 đến hết năm 2030. Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đồng thời giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Trao đổi về năng lực nguồn cung, Tiến sĩ Đặng Tất Thành, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, Việt Nam hiện có 6 nhà máy ethanol nhiên liệu có thể vận hành với tổng công suất thiết kế khoảng 500.000 m³ mỗi năm. Tuy nhiên, sản lượng này mới đáp ứng được khoảng 40 – 50% nhu cầu ethanol phục vụ pha chế xăng E5 và E10.

Điều đó đồng nghĩa với việc trong giai đoạn đầu, Việt Nam vẫn cần nhập khẩu ethanol. Tuy nhiên, theo ông Thành, nguy cơ thiếu hụt là thấp nhờ khả năng tiếp cận nguồn cung lớn từ Hoa Kỳ và Brazil, hoặc thông qua các trung tâm phân phối khu vực như Singapore và Hàn Quốc. Việc đa dạng hóa nguồn cung được xem là “phao an toàn” trong giai đoạn chuyển đổi.

Ở góc độ dài hạn, các chuyên gia cho rằng việc phát triển vùng nguyên liệu trong nước là yếu tố quyết định. Tiến sĩ Chu Tiến Quang, nguyên Trưởng ban Chính sách phát triển nông thôn (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương), đề xuất mở rộng nguyên liệu sản xuất ethanol sang ngô, phụ phẩm nông nghiệp, cám gạo hoặc gạo phẩm cấp thấp. Cách tiếp cận này không chỉ giảm áp lực đất đai mà còn nâng cao giá trị ngành lúa gạo theo hướng kinh tế tuần hoàn.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, nhấn mạnh cần phát triển giống sắn năng suất cao, xây dựng liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân. Chỉ khi chủ động nguồn nguyên liệu, ngành nhiên liệu sinh học mới thực sự bền vững.

Hạ tầng, công nghệ và doanh nghiệp: Sẵn sàng cho chuyển đổi

Song song với nguồn cung, hệ thống sản xuất và phân phối xăng E10 đang được nâng cấp đồng bộ. Ông Cao Tuấn Sĩ, Giám đốc Nhà máy lọc dầu Dung Quất, thuộc Công ty Cổ phần Lọc Hóa dầu Bình Sơn, cho biết đơn vị đã chủ động nâng cấp hệ thống phối trộn, bảo đảm khả năng cung ứng xăng E10 từ thời điểm triển khai. BSR sẽ tăng cường mua ethanol từ các nhà máy trong nước, đồng thời nhập khẩu khi cần thiết để bảo đảm nguồn nguyên liệu.

Bên cạnh đó, nhà máy đang phối hợp để sớm khởi động lại Nhà máy nhiên liệu sinh học Dung Quất, hướng tới chủ động một phần nguồn ethanol trong nước. Việc bổ sung phụ gia chống phân tách lớp cũng được triển khai nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm theo quy chuẩn kỹ thuật.

Ở khâu phân phối, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam đã rà soát, nâng cấp hệ thống kho, bồn bể và thiết bị phối trộn. Ông Hồ Ngọc Linh, Phó trưởng Phòng Kỹ thuật Xăng dầu của Petrolimex, cho biết tập đoàn đã vận hành 7 kho phối trộn tại các khu vực trọng điểm với công suất khoảng 6 – 6,1 triệu m³ mỗi năm, đồng thời chủ động đào tạo nhân lực và truyền thông tới người tiêu dùng.

Petrolimex cũng đã làm việc với các nhà cung cấp ethanol trong và ngoài nước nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu. Tuy nhiên, ông Linh thừa nhận chi phí nhập khẩu cao vẫn là thách thức, đặc biệt khi nguồn xăng nền đạt chuẩn trong nước mới đáp ứng khoảng 60% nhu cầu.

Trong khi đó, Tổng Công ty Dầu Việt Nam cho biết hiện có 12 cơ sở pha chế xăng sinh học vận hành ổn định trên cả nước. Doanh nghiệp duy trì liên kết với các nhà máy ethanol trong nước để bảo đảm khoảng 50% nhu cầu, phần còn lại nhập khẩu từ các thị trường uy tín, tạo nền tảng ổn định cho nguồn cung.

Lợi ích kinh tế, môi trường và kỳ vọng chính sách

Ở góc độ vĩ mô, việc triển khai E10 mang lại lợi ích đa chiều. Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, cho rằng xăng sinh học giúp tạo đầu ra ổn định cho sắn và các nông sản khác, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu tiểu ngạch, góp phần ổn định thu nhập nông dân.

Đồng thời, mở rộng nhập khẩu ethanol và ngô từ Hoa Kỳ cũng góp phần cân bằng cán cân thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Quan trọng hơn, E10 giúp giảm phát thải khí nhà kính, cải thiện chất lượng không khí đô thị và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng.

Tuy vậy, để quá trình chuyển đổi thành công, chính sách được xem là yếu tố then chốt. Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết cơ quan này đang phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và miễn giảm thuế nhập khẩu ethanol nhằm giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Bộ Công Thương đã xây dựng dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu theo hướng tiệm cận cơ chế thị trường, trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp và cắt giảm thủ tục hành chính. Đồng thời, trong tháng 3 – 4/2026, cơ quan chức năng sẽ tiến hành tổng kiểm tra mức độ sẵn sàng của các doanh nghiệp đầu mối trước khi triển khai.