Việt Nam tăng tốc thu hút nhân tài bán dẫn

Tầm quan trọng của nguồn nhân lực đã được thể hiện rõ nét tại Hội thảo quốc tế “Quản trị nguồn nhân lực chiến lược trong phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam” do Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội (UEB-VNU) tổ chức vào chiều ngày 30/6/2025.

Hội thảo không chỉ làm rõ những yêu cầu và thách thức về nhân lực quản trị chiến lược mà còn hướng tới tìm kiếm các mô hình đào tạo hiệu quả, thúc đẩy sự kết nối chặt chẽ giữa doanh nghiệp - nhà trường - cơ quan quản lý. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ sinh thái phát triển nhân lực toàn diện, đáp ứng mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Anh, Ủy viên thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, các chính sách liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ số, đặc biệt là ngành bán dẫn, là nội dung cốt lõi kiến tạo kỷ nguyên mới cho Việt Nam.

Việc ban hành Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo được xem là bước đi kịp thời nhằm thể chế hóa các chủ trương, chính sách quan trọng của Đảng. Trong đó, Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đóng vai trò nền tảng, mở ra cơ hội lớn cho ngành bán dẫn cũng như các lĩnh vực công nghệ cao khác.

Bà Kim Anh nhấn mạnh, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo được xây dựng với nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, đảm bảo việc phát triển và ứng dụng công nghệ luôn nằm dưới sự giám sát và kiểm soát của con người. Luật này không chỉ bảo đảm quyền tự do nghiên cứu và sáng tạo của các nhà khoa học mà còn có định hướng chiến lược tập trung vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút và trọng dụng nhân tài cả trong và ngoài nước.

Đặc biệt, những cá nhân tham gia hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ nhận được sự hỗ trợ toàn diện về đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu, và được ưu tiên trong bổ nhiệm, tuyển dụng, thu nhập, thuế thu nhập cá nhân, nhà ở, xuất nhập cảnh, cư trú, và cấp giấy phép lao động.

Một điểm đột phá đáng chú ý khác là việc Luật lần đầu tiên quy định về vai trò của “tổng công trình sư” trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Đây là sự học hỏi kinh nghiệm quốc tế, nhằm tạo điều kiện tối đa cho các nhà khoa học đầu ngành.

Tổng công trình sư sẽ được bố trí nhà ở công vụ, phương tiện đi lại, có thẩm quyền điều động nhân lực, quyết định sử dụng kinh phí, bao gồm cả việc mua trực tiếp công nghệ, sản phẩm, thiết bị, hoặc bí quyết công nghệ từ nước ngoài với giá thỏa thuận.

Mặc dù Việt Nam đã có những chính sách tập trung vào phát triển kỹ sư và chuyên gia bán dẫn, ông Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia (NIC), chỉ ra rằng vai trò của các nhà lãnh đạo công nghệ và doanh nghiệp bán dẫn vẫn còn "mờ nhạt" trong các chính sách hiện hành.

Ông phân tích rằng hệ thống giáo dục hiện nay thường chia làm hai hướng: đào tạo kỹ thuật chuyên sâu hoặc các chương trình MBA, nhưng các lãnh đạo công nghệ cần một sự kết hợp đặc biệt: kiến thức kỹ thuật sâu rộng, tư duy chiến lược sắc bén, và khả năng "trò chuyện" hiệu quả với cả nhà đầu tư và thị trường toàn cầu.

Để khắc phục khoảng trống này, ông Thịnh đề xuất một chiến lược đồng bộ và dài hạn. Trước hết, cần xây dựng các chương trình đào tạo liên ngành, kết hợp giữa công nghệ và quản trị chiến lược, trang bị kiến thức về sở hữu trí tuệ, gọi vốn và các xu hướng công nghệ toàn cầu. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác với các trường đại học danh tiếng quốc tế như MIT, Stanford hoặc Harvard, coi đó là khoản đầu tư xứng đáng để tạo ra đội ngũ lãnh đạo cho các công ty công nghệ hàng đầu.

Ngoài ra, lãnh đạo NIC cũng đề xuất tạo cơ hội cho các lãnh đạo trẻ được cọ xát thực tế thông qua các chương trình trao đổi quốc tế, thực tập tại các tập đoàn công nghệ lớn hoặc tham gia các dự án đa quốc gia.

Đặc biệt, ông Thịnh cho rằng cần cân nhắc chính sách đặc thù dành cho nhóm lãnh đạo công nghệ cao là người Việt Nam ở nước ngoài để thu hút và giữ chân nhân tài, với các ưu đãi như miễn thuế thu nhập cá nhân, phân bổ ngân sách nghiên cứu, và quan trọng hơn cả là trao quyền thực sự trong các dự án quốc gia.

Ông Thịnh nhìn nhận, nhiều lãnh đạo tại Việt Nam đã trưởng thành từ các chương trình đào tạo nội bộ, như ở Viettel, FPT... Họ là những ví dụ sinh động cho thấy nếu có môi trường và cơ chế phù hợp, nguồn nhân lực Việt Nam hoàn toàn có thể vươn tầm quốc tế. Tuy nhiên, điều Việt Nam cần không chỉ là một vài cá nhân điển hình, mà là một đội ngũ đông đảo, chất lượng và được ươm tạo liên tục, được "rèn luyện" trong các dự án quy mô lớn, phức tạp, mang tính toàn cầu.

Ngành công nghiệp bán dẫn, nền tảng của đổi mới công nghệ và tăng trưởng kinh tế, đang đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của nhiều ngành công nghệ cao. Việt Nam đang nỗ lực vươn lên để trở thành một mắt xích chiến lược trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, và công tác quản trị nguồn nhân lực sẽ là một trong những vấn đề trọng yếu.

Việt Nam đã thể hiện quyết tâm mạnh mẽ thông qua việc ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định số 1018/QĐ-TTg ngày 21/9/2024) và Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050 (Quyết định số 1017/QĐ-TTg ngày 21/9/2024). Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực chất lượng cao, trong đó có 42.000 kỹ sư, 7.500 thạc sĩ, 500 nghiên cứu sinh và 5.000 chuyên gia về AI phục vụ ngành bán dẫn.

PGS.TS. Nguyễn Anh Thu, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh, sự hợp tác giữa các cơ sở giáo dục, Chính phủ và doanh nghiệp là điều kiện cần thiết để đảm bảo chúng ta có đủ nguồn nhân lực và chính sách phù hợp hỗ trợ ngành công nghiệp chiến lược này. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành cường quốc bán dẫn, vững vàng trong kỷ nguyên công nghệ số toàn cầu.