Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển mô hình ngân hàng mở

Dưới tác động của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, những năm gần đây, lĩnh vực tài chính - ngân hàng đang chuyển mình mạnh mẽ, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong mọi hoạt động nghiệp vụ ngân hàng. Một trong các xu hướng nổi bật đã và đang ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số lĩnh vực tài chính - ngân hàng là ngân hàng mở (Open Banking). Đây cũng là xu hướng toàn cầu quan trọng nhất trong hệ sinh thái ngân hàng trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng.

Theo các chuyên gia, tại thị trường Việt Nam có rất nhiều tiềm năng để phát triển mô hình ngân hàng mở. Trước hết, người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ thanh toán điện tử do có cơ cấu dân số trẻ, trong đó, 64% dân số đang sở hữu smartphone (top 10 quốc gia có lượng người dùng smartphone lớn nhất thế giới). Đồng thời, những năm gần đây thị trường ghi nhận sự tăng trưởng cao của các giao dịch thanh toán điện tử trên điện thoại thông minh.

Tiếp đến, số lượng các Công ty Fintech tại Việt Nam đã tăng gấp 4 lần, từ 39 công ty năm 2015 lên tới hơn 150 công ty vào năm 2021. Điểm đáng chú ý, ngay từ năm 2018, theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước, 72% công ty công nghệ tài chính lựa chọn hợp tác với các ngân hàng trong việc kinh doanh và cung cấp dịch vụ, thay vì bước vào một cuộc cạnh tranh trực tiếp.

Bên cạnh đó, các ngân hàng và công ty fintech đều không ngừng đầu tư nâng cao trình độ, năng lực công nghệ. Một số ngân hàng đã khá “cởi mở” triển khai chia sẻ dữ liệu qua các giao diện chương trình ứng dụng mở (Open Application Programming Interface – Open API). 

Dưới góc độ ngân hàng thương mại, ông Trần Công Quỳnh Lân - Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) cho biết: VietinBank triển khai Open API từ năm 2017. Khi áp dụng áp dụng ngân hàng mở, VietinBank đã thiết lập hệ sinh thái phục vụ tối đa nhu cầu của khách hàng, mở rộng dịch vụ sản phẩm, khai thác tệp khách hành mới. Đặc biệt, trải nghiệm giao dịch tài chính của khách hàng được nâng cao, tiết kiệm chi phí giao dịch qua trung gian, quản lý tài chính tốt hơn.

Tuy nhiên, hiện nay, việc ngân hàng mở hay Open API tại Việt Nam còn mang tính riêng lẻ, phần lớn do ngân hàng và đối tác tự xây dựng dựa trên nhu cầu của nhau và chưa có tiêu chuẩn chung. Đồng thời, chi phí xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin trong dịch vụ tài chính khá lớn. Mặt khác, vấn đề bảo mật thông tin khách hàng của ngân hàng cũng là một thách thức khi phải chia sẻ với bên thứ ba, trong khi đảm bảo an toàn thông tin tài chính của khách hàng vẫn là tiêu chí hàng đầu của các ngân hàng từ trước đến nay. 

Chia sẻ về vấn đề này, ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc, Công ty CP Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho biết, các ngân hàng đang triển khai Open API đem lại dịch vụ tiện ích và hiệu quả tốt cho người dân cũng như khách hàng. Điểm thuận lợi là sự quan tâm của toàn ngành sẽ là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các dịch vụ ngân hàng mở trong tương lai.

Bên cạnh đó, theo ông Long, cần có cơ sở pháp lý rõ ràng, đặc biệt trong việc chia sẻ và bảo mật thông tin. Các ngân hàng và các bên có thể an tâm về việc chia sẻ dữ liệu, dữ liệu nào được chia sẻ, bảo mật. Ngoài ra, hiện các ngân hàng triển khai theo tiêu chuẩn riêng của mình, còn các trung gian thanh toán tự thỏa thuận với nhau. Do đó, để triển khai mạnh trên thị trường, ngoài các quy chuẩn từ các cơ quan quản lý như Ngân hàng Nhà nước, cần hướng tới có một đơn vị vận hành chung, vận hành như một điểm kết nối, đưa ra tiêu chuẩn kỹ thuật chi tiết, tiêu chuẩn về sản phẩm, dịch vụ, tiêu chuẩn vận hành, ứng xử của các bên khi có vấn đề xảy ra.

Ngoài ra, dưới góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Phạm Anh Tuấn - Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, khung khổ pháp lý, trong đó, rà soát, đề xuất nội dung sửa đổi, bổ sung tại Dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) các nội dung về giao dịch điện tử trong hoạt động ngân hàng; bảo mật thông tin, dữ liệu khách hàng, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát việc ứng dụng công nghệ…; tiếp tục nâng cấp phát triển, tăng cường tính an toàn bảo mật và khả năng tích hợp kết nối của các hạ tầng công nghệ của toàn ngành; khuyến khích các tổ chức tín dụng nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và xây dựng, phát triển API mở và kết nối với các đối tác để cung ứng sản phẩm dịch vụ an toàn, tiện ích.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh truyền thông để hướng dẫn khách hàng hiểu rõ về quy trình thực hiện, bảo mật thông tin và nhận biết để phòng, tránh những rủi ro lừa đảo, gian lận; tăng cường cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các bên để kịp thời hỗ trợ xử lý những vướng mắc, sự cố phát sinh trong quá trình sử dụng dịch vụ,