Vị thế mới của công nghiệp điện tử Việt Nam

Đầu tàu dẫn dắt và bước nhảy vọt lịch sử

Trong dòng chảy hối hả của nền kinh tế toàn cầu năm 2025, Việt Nam đã chính thức ghi danh vào lịch sử thương mại quốc tế bằng một con số đầy tự hào. Lần đầu tiên, một nhóm hàng xuất khẩu đơn lẻ đã phá vỡ rào cản 100 tỷ USD, tạo nên một cột mốc sừng sững trên bản đồ tăng trưởng.

Tính đến trung tuần tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện của nước ta đã chạm mốc gần 102 tỷ USD. Đây là con số chưa từng có trong lịch sử ngoại thương, đưa nhóm hàng này trở thành linh hồn và là đầu tàu kéo toàn bộ cỗ xe xuất khẩu Việt Nam băng về đích.

Sự bứt phá này mang dáng dấp của một bước nhảy vọt thần tốc nếu nhìn vào những số liệu so sánh trực diện. Chỉ trong vòng chưa đầy một năm, nhóm hàng điện tử đã tăng trưởng thêm hơn 33,4 tỷ USD so với cùng kỳ năm 2024. Để thấy rõ sự khốc liệt của tốc độ này, hãy nhìn lại toàn bộ năm 2024 khi nhóm hàng này chỉ đạt 72,6 tỷ USD.

Như vậy, chỉ trong khoảng hơn 11 tháng của năm 2025, giá trị xuất khẩu đã tăng thêm gần 30 tỷ USD. Đây là một tỷ lệ tăng trưởng hiếm thấy đối với một nhóm ngành đã có quy mô lớn, phản ánh sự mở rộng mãnh liệt về cả năng lực sản xuất nội tại lẫn nhu cầu tiêu thụ từ thị trường thế giới.

Bức tranh xuất khẩu tổng thể của Việt Nam cũng nhờ đó mà trở nên rực rỡ hơn. Tính đến ngày 15/12/2025, tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước đạt trên 451 tỷ USD, tăng 16,93% so với cùng kỳ năm ngoái.

Trong mức tăng tuyệt đối 65,33 tỷ USD của toàn nền kinh tế, riêng nhóm hàng máy tính và điện tử đã đóng góp một nửa giá trị thặng dư đó. Với đà tăng trưởng hiện tại, nhóm hàng này được dự báo sẽ về đích năm 2025 với con số ấn tượng từ 105,5 đến 106,8 tỷ USD, góp phần quan trọng đưa tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia cán mốc trên 470 tỷ USD.

Sự đảo chiều thứ hạng giữa các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực cũng mang lại nhiều suy ngẫm về sự dịch chuyển cấu trúc kinh tế. Từng có thời gian dài điện thoại và linh kiện chiếm giữ ngôi vương, nhưng đến giữa năm 2023, máy vi tính và điện tử đã chính thức vươn lên dẫn đầu và thiết lập một khoảng cách mênh mông.

Đến giữa tháng 12/2025, kim ngạch điện thoại và linh kiện đạt 54,6 tỷ USD, tức là chỉ bằng khoảng một nửa so với nhóm máy vi tính và điện tử. Sự thay đổi ngôi vị này không đơn thuần là sự hoán đổi về mặt doanh thu mà là tín hiệu rõ nét của việc Việt Nam đang tiến sâu hơn vào phân khúc thiết bị hạ tầng số và linh kiện công nghệ cao, thay vì chỉ tập trung vào thiết bị đầu cuối cá nhân.

Vị thế trung tâm và những trăn trở về nội lực

Đằng sau hào quang của con số trăm tỷ USD là sự hiện diện đậm nét của khối ngoại. Thực tế thống kê cho thấy, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI hiện đóng góp tới 96% tổng kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng máy tính, điện tử và linh kiện.

Những tập đoàn khổng lồ như Samsung, LG, Intel, Foxconn hay các dự án mới từ Fukang Technology đã biến Việt Nam thành một mắt xích trọng yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc duy trì được đà tăng trưởng mạnh tại các thị trường khó tính như Mỹ, Trung Quốc, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe nhất của hệ thống sản xuất tại Việt Nam đã được khẳng định vững chắc.

Tuy nhiên, chính tỷ trọng 96% này lại là một dấu hỏi lớn về tính tự chủ của nền kinh tế. Sự phụ thuộc quá lớn vào khối ngoại đặt ra bài toán về giá trị gia tăng thực chất mà Việt Nam nhận được.

Khi doanh nghiệp nội địa vẫn còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn trong kim ngạch xuất khẩu của nhóm ngành này, chúng ta đang đối mặt với thách thức về việc làm chủ công nghệ lõi. Nếu không sớm nâng cao hàm lượng nội địa hóa và khả năng cung ứng linh kiện của các doanh nghiệp trong nước, thành công trăm tỷ USD sẽ vẫn mang dáng dấp của một công xưởng gia công quy mô lớn thay vì một nền công nghiệp điện tử tự cường.

Dẫu vậy, không thể phủ nhận rằng việc lần đầu tiên có một nhóm hàng xuất khẩu vượt ngưỡng 100 tỷ USD là một cột mốc lịch sử, tái định hình vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghiệp công nghệ cao thế giới.

Thành tựu này mang lại niềm tin lớn cho các nhà đầu tư và tạo ra hàng triệu việc làm trong lĩnh vực kỹ thuật cao là đòn bẩy để Việt Nam thu hút thêm những dự án đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn và trí tuệ nhân tạo trong giai đoạn tiếp theo.

Vấn đề còn lại nằm ở khả năng tận dụng làn sóng này để nâng tầm doanh nghiệp nội. Con số 102 tỷ USD cần được nhìn nhận như một điểm tựa để thúc đẩy chuyển giao công nghệ, hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia.

Khi hàm lượng chất xám và tỷ lệ đóng góp của doanh nghiệp Việt tăng lên, con số trăm tỷ USD mới thực sự trọn vẹn giá trị. Kỷ lục của năm 2025 là khởi đầu cho một chương mới của sự tự chủ công nghệ và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.