Vàng đang trở thành tài sản dự trữ quan trọng của các ngân hàng trung ương, khi đến cuối năm 2025 đã chiếm 27% tổng dự trữ chính thức toàn cầu, vượt trái phiếu Chính phủ Mỹ ở mức 22% và đồng euro 15%; riêng quý I/2026, các ngân hàng trung ương tiếp tục mua thêm 244 tấn vàng.
Trung Quốc là quốc gia nổi bật khi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc thông tin đã tăng dự trữ vàng 22 tháng liên tiếp, lên 76,73 triệu ounce vào cuối tháng 8/2026, trong khi dự trữ ngoại hối đạt 3.438,3 tỷ USD, cho thấy xu hướng đa dạng hóa tài sản dự trữ đang tiếp tục được đẩy mạnh trong bối cảnh thị trường tài chính và địa chính trị nhiều biến động.
Khi vàng vượt qua USD trong cấu trúc dự trữ
Điểm đáng chú ý của thị trường vàng hiện nay là sự thay đổi trong chiến lược dự trữ của các ngân hàng trung ương. Đến cuối năm 2025, vàng chiếm 27% tổng dự trữ chính thức toàn cầu, vượt trái phiếu kho bạc Mỹ ở mức 22% và đồng euro 15%, trong khi giá vàng tăng 30% năm 2024 và 60% năm 2025 đã góp phần làm thay đổi đáng kể tỷ trọng các loại tài sản trong kho dự trữ.
Tuy nhiên, giá tăng không phải nguyên nhân duy nhất thúc đẩy các ngân hàng trung ương gom vàng. Từ năm 2022, lượng mua ròng đạt khoảng 1.082 tấn, năm 2023 đạt 1.037 tấn, năm 2025 khoảng 850 tấn và riêng quý I/2026 tiếp tục tăng thêm 244 tấn, cho thấy đây là xu hướng tích lũy có tính dài hạn thay vì phản ứng trước những biến động ngắn hạn của giá vàng.
Động lực chính là nhu cầu đa dạng hóa tài sản và phòng ngừa rủi ro địa chính trị, đặc biệt sau khi khoảng 300 tỷ USD tài sản dự trữ của Nga bị phong tỏa vào tháng 2/2022, khiến vấn đề an toàn và khả năng kiểm soát tài sản dự trữ được đặt lên rõ ràng hơn. Vàng vật chất được nắm giữ trong nước vì thế có lợi thế riêng khi không phụ thuộc trực tiếp vào hệ thống thanh toán hay tài sản của một quốc gia khác.
Xu hướng này cũng tạo ra khoảng cách rõ giữa các nhóm quốc gia. Mỹ, Đức, Italy và Pháp lần lượt nắm giữ 8.133,5 tấn, 3.350,3 tấn, 2.451,8 tấn và 2.437 tấn vàng, chiếm khoảng 65-69% dự trữ ngoại hối, nhưng phần lớn là lượng vàng tích lũy từ thời kỳ Bretton Woods và hầu như không được bổ sung đáng kể trong nhiều thập kỷ. Ngược lại, Trung Quốc và Nhật Bản mới chỉ dành khoảng 9% và 5% dự trữ ngoại hối cho vàng, tạo dư địa lớn cho việc tăng tỷ trọng tài sản này.
Trung Quốc đang là trường hợp nổi bật nhất. Đến cuối tháng 8/2026, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã tăng dự trữ vàng tháng thứ 22 liên tiếp, bổ sung 650.000 ounce trong tháng và đưa lượng nắm giữ lên 76,73 triệu ounce; trong khi số liệu chính thức đầu năm 2026 ghi nhận 2.313,4 tấn, một số chuyên gia ước tính lượng vàng thực tế có thể lên tới 4.000-5.000 tấn do hoạt động khai thác trong nước và lượng tích lũy của các doanh nghiệp nhà nước không phản ánh đầy đủ trong thống kê chính thức.
Cuộc đua dự trữ dự kiến còn kéo dài
Không chỉ Trung Quốc, nhiều nền kinh tế mới nổi cũng đang tăng tốc tích lũy vàng. Ấn Độ hiện nắm giữ 880,5 tấn nhằm giảm phụ thuộc vào USD và hạn chế rủi ro tỷ giá; Ba Lan tăng lượng vàng từ 103 tấn năm 2018 lên 582 tấn vào quý I/2026 và đặt mục tiêu 700 tấn; Uzbekistan sở hữu 416 tấn sau khi mua thêm 25 tấn trong quý I/2026, đưa vàng lên 87% tổng dự trữ ngoại hối.
Nga cho thấy chiều ngược lại khi bắt đầu bán vàng để đáp ứng nhu cầu tài chính trong nước. Theo Ngân hàng Trung ương Nga, giá trị dự trữ vàng tăng lên 402,7 tỷ USD vào cuối tháng 1/2026 nhờ giá vàng tăng mạnh, dù nước này đã bán 300.000 ounce trong tháng. Sau đó, lượng vàng tiếp tục giảm, còn 73,9 triệu ounce vào ngày 1/5/2026, thấp nhất kể từ tháng 3/2022 và giảm tổng cộng 27,9 tấn trong bốn tháng đầu năm, mức giảm mạnh nhất kể từ năm 2002.
Theo phân tích được Kitco dẫn lại từ Freedom Finance Global, việc bán vàng trước hết nhằm bù đắp thâm hụt ngân sách, vốn lên 4,6 nghìn tỷ ruble vào cuối tháng 3, đồng thời bổ sung nguồn ngoại tệ trong bối cảnh nguồn thu xuất khẩu suy yếu; số vàng bán ra được đổi lấy nhân dân tệ. Bloomberg cũng cho biết Nga đã bán lượng vàng trị giá hơn 4 tỷ USD từ đầu năm đến thời điểm cuối tháng 4.
Giá vàng tăng 30% năm 2024 và 60% năm 2025, lên khoảng 4.000 USD/ounce trong năm 2026, trong khi J.P. Morgan nhận định giá có thể tiến sát 6.000 USD/ounce vào cuối năm; cùng với lực mua dài hạn của các ngân hàng trung ương, đây tiếp tục là yếu tố quan trọng định hình thị trường vàng.
Từ nay đến năm 2030, thị trường có thể sẽ vận động theo ba kịch bản. Kịch bản cơ sở là các ngân hàng trung ương tiếp tục mua ròng trên 1.000 tấn mỗi năm trong giai đoạn 2027-2028, đưa Trung Quốc tiến sát 3.000 tấn, Ba Lan đạt 700 tấn và tỷ trọng vàng trong dự trữ của các nền kinh tế mới nổi lên 20-25%.
Kịch bản thứ hai là một nền kinh tế lớn công bố lượng vàng thực tế cao hơn đáng kể so với số liệu chính thức, qua đó có thể làm thay đổi cấu trúc dự trữ toàn cầu và thúc đẩy các hệ thống thanh toán song phương bằng vàng. Kịch bản thứ ba là giá vàng chịu áp lực giảm nếu các ngân hàng trung ương dừng mua, căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt và niềm tin vào USD phục hồi.
Với xu hướng hiện nay, cuộc đua tích lũy vàng đang chuyển từ câu chuyện giá sang câu chuyện dự trữ, khi các quốc gia không chỉ quan tâm vàng tăng bao nhiêu mà còn muốn tăng tỷ trọng một tài sản có khả năng đa dạng hóa và giảm rủi ro cho kho dự trữ quốc gia.
NHNN ban hành Thông tư số 82/2025/TT-NHNN quy định về trạng thái vàng của các tổ chức tín dụng điều chỉnh hoạt động liên quan đến vàng miếng trong hệ thống ngân hàng.
