UAE mở đường cho hàng Việt tiếp cận Trung Đông, châu Phi

UAE cam kết hướng tới xóa bỏ thuế quan đối với 99% dòng hàng hóa có xuất xứ Việt Nam thuộc phạm vi cam kết. Tuy nhiên, để tận dụng ưu đãi, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn Halal và xây dựng mạng lưới phân phối phù hợp.

Ưu đãi thuế quan đi cùng yêu cầu về xuất xứ

Năm 2025, GDP UAE đạt khoảng 517,7 tỷ USD, trong đó khu vực kinh tế phi dầu mỏ chiếm 77%. Do diện tích đất nông nghiệp chưa tới 1% và dân số có 88,5% là người nước ngoài nhập cư, UAE phải nhập khẩu khoảng 85–90% nhu cầu lương thực, thực phẩm.

Nhu cầu nhập khẩu lớn tạo cơ hội cho nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản, dệt may, giày dép, đồ gỗ và hàng tiêu dùng Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – UAE đạt khoảng 6,55 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt gần 5,91 tỷ USD.

Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại hai chiều chỉ đạt khoảng 3,157 tỷ USD, tăng 0,2% so với cùng kỳ, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang UAE giảm 16,4%. Diễn biến này cho thấy doanh nghiệp cần chủ động khai thác các cam kết của CEPA, đồng thời cải thiện năng lực cạnh tranh và tổ chức lại hoạt động phân phối.

CEPA tạo lợi thế về thuế quan cho hàng hóa Việt Nam, nhưng doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ quy tắc xuất xứ mới được hưởng ưu đãi. Theo Thông tư số 24/2026/TT-BCT, hàng hóa cần đáp ứng một trong ba nhóm tiêu chí, gồm: xuất xứ thuần túy (WO), sản xuất toàn bộ từ nguyên liệu có xuất xứ nội khối (PE) hoặc xuất xứ không thuần túy đáp ứng quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR).

Đối với nhóm hàng áp dụng tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực (QVC), ngưỡng phổ biến là 35% giá xuất xưởng. Quy tắc dung sai De Minimis cho phép tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ lên tới 20% trị giá xuất xưởng, tạo thuận lợi cho những ngành sử dụng nhiều nguyên liệu nhập khẩu như dệt may và giày dép.

Doanh nghiệp cần kiểm tra mã HS, xác định quy tắc xuất xứ áp dụng cho từng sản phẩm và lưu giữ hồ sơ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất. C/O mẫu UAE-VN được vận hành trên hệ thống eCoSys, có thời hạn hiệu lực một năm. Cơ chế cấp hồi tố C/O cũng được áp dụng đối với các lô hàng phát sinh từ ngày hiệp định có hiệu lực theo quy định.

Một điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là các công đoạn gia công giản đơn không đủ để xác lập xuất xứ. Theo Điều 11 Thông tư số 24/2026/TT-BCT, những thao tác như bảo quản sơ bộ, cấp đông, đóng gói, dán nhãn, phân loại, xay xát ngũ cốc hoặc pha loãng bằng nước không được công nhận là căn cứ xác lập xuất xứ, kể cả khi có sự thay đổi mã HS trên danh nghĩa.

Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát quy trình sản xuất trước khi khai báo xuất xứ. Việc chỉ hoàn thiện bao bì hoặc thực hiện công đoạn sơ chế đơn giản không bảo đảm hàng hóa đủ điều kiện hưởng ưu đãi CEPA.

Halal và mạng lưới phân phối quyết định khả năng mở rộng thị trường

Đối với nông sản và thực phẩm, tiêu chuẩn Halal là yêu cầu quan trọng khi tiếp cận UAE. Doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào, chế biến, phòng ngừa nhiễm chéo đến lưu kho và vận chuyển. Chứng nhận Halal phải được cơ quan có thẩm quyền của UAE công nhận theo quy định để sản phẩm thuộc diện bắt buộc đủ điều kiện lưu thông.

Bên cạnh Halal, doanh nghiệp cần đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch, chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Những yêu cầu này đòi hỏi doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống kiểm soát nội bộ, hoàn thiện hồ sơ sản phẩm và duy trì tính nhất quán giữa các lô hàng.

Hiệp định CEPA mở rộng cơ hội xuất khẩu nông sản, thực phẩm chế biến, dệt may, giày dép và hàng tiêu dùng Việt Nam sang UAE, tạo bàn đạp tiếp cận thị trường Trung Đông và châu Phi. Ảnh: AI

Theo ông Trương Xuân Trung, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại UAE, doanh nghiệp cần lựa chọn thị trường mục tiêu và phân kỳ kế hoạch mở rộng thay vì dàn trải nguồn lực. UAE nên được sử dụng làm địa bàn thử nghiệm sản phẩm, đánh giá nhu cầu và xây dựng quan hệ với nhà nhập khẩu trước khi mở rộng sang các thị trường khác.

Lợi thế của UAE nằm ở hệ thống cảng biển, logistics và hoạt động tái xuất. Năm 2025, tổng kim ngạch thương mại phi dầu khí của nước này đạt khoảng 1.050 tỷ USD, trong đó xuất khẩu và tái xuất đạt khoảng 228 tỷ USD. Theo tài liệu được cung cấp, khoảng 80% lượng hàng hóa nhập khẩu tại các đầu mối trung chuyển của UAE được tái xuất sang các thị trường thứ ba ở Trung Đông, châu Phi và châu Á.

Với lợi thế này, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận UAE trước, sau đó từng bước mở rộng sang các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Trung Đông và châu Phi. Lộ trình cần gắn với từng nhóm hàng, năng lực cung ứng và nhu cầu của đối tác tại mỗi thị trường.

Ông Trương Xuân Trung cũng khuyến nghị doanh nghiệp chuyển từ các giao dịch đơn lẻ sang quan hệ cung ứng dài hạn với nhà nhập khẩu chuyên ngành, hệ thống bán lẻ khu vực, đơn vị logistics tại các khu thương mại tự do và sàn thương mại điện tử xuyên biên giới. Tùy năng lực tài chính, doanh nghiệp có thể xuất khẩu trực tiếp, hợp tác với đơn vị trung gian bản địa hoặc từng bước đầu tư hạ tầng kho vận tại UAE.

Tuy nhiên, doanh nghiệp phải tính đầy đủ chi phí vận chuyển, lưu kho và phân phối, đồng thời thẩm định năng lực pháp lý của đối tác. Hàng hóa Việt Nam xuất sang UAE rồi tái xuất sang nước thứ ba không mặc nhiên được hưởng ưu đãi thuế quan theo CEPA. Vì vậy, cần xác định rõ thị trường tiêu thụ cuối cùng và chuẩn bị chứng từ phù hợp.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Công Thương và Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) đang triển khai hoạt động cung cấp thông tin thị trường, tập huấn tiêu chuẩn Halal, kết nối nhà nhập khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, triển lãm tại UAE, Trung Đông và châu Phi.

CEPA tạo thêm lợi thế về thuế quan, nhưng khả năng mở rộng xuất khẩu phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị của từng doanh nghiệp. Việc tuân thủ quy tắc xuất xứ, đáp ứng tiêu chuẩn thị trường và thiết lập quan hệ phân phối dài hạn sẽ quyết định khả năng chuyển ưu đãi từ hiệp định thành đơn hàng và doanh thu thực tế. Doanh nghiệp cần bắt đầu từ thị trường UAE, củng cố năng lực cung ứng rồi mở rộng theo lộ trình phù hợp để hạn chế chi phí và rủi ro.