Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn công nghệ chống hàng giả

Cuộc chiến chống lại vấn nạn này không chỉ là bảo vệ doanh nghiệp chân chính, mà còn là bảo vệ sức khỏe, niềm tin của người tiêu dùng và uy tín của nền kinh tế số quốc gia. Giải pháp then chốt đang được đẩy mạnh chính là hoàn thiện khung pháp lý và ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, hai mũi nhọn chiến lược để hàng giả không còn chỗ đứng.

Mặc dù các cơ quan chức năng đã nỗ lực kiểm soát, đặc biệt là tại khâu đầu tiên là kiểm tra, giám sát hàng hóa nhập khẩu, nhưng hiệu quả thực thi vẫn bị giảm sút nghiêm trọng do sự chưa thống nhất trong quy định pháp luật.

Vấn đề cốt lõi, như Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng chỉ ra là sự thiếu vắng một khái niệm hàng giả chung, mang tính bao quát và có giá trị pháp lý cao. Khi pháp luật chỉ liệt kê các hành vi vi phạm dựa trên tiêu chí khác nhau hàm lượng hoạt chất, nhãn mác, xuất xứ, sự chồng chéo và mâu thuẫn là điều khó tránh khỏi.

Ví dụ điển hình là sự khác biệt trong xác định thuốc giả giữa Luật Dược và Nghị định 98/2020/NĐ-CP, khiến lực lượng chức năng lúng túng, thậm chí bị mâu thuẫn trong quá trình xử lý.

Sự thiếu đồng bộ này không chỉ là rào cản hành chính mà còn là lỗ hổng pháp lý để tội phạm lợi dụng. Khi hàng giả ngày càng được làm tinh vi, giả cả về chất lượng và công nghệ sản xuất, việc nhận diện dựa trên các quy chuẩn cũ trở nên vô cùng khó khăn, đòi hỏi sự thống nhất khẩn cấp về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn chất lượng và một cơ chế giám định hàng hóa liên ngành đồng bộ.

Việc xây dựng một Cơ sở dữ liệu quốc gia về hàng hóa, kết nối thông tin giữa Hải quan, Công thương, Y tế và các bộ, ngành khác là yêu cầu tối thượng để đạt được sự kiểm soát toàn diện.

Cùng với việc vá lại các lỗ hổng pháp lý, ứng dụng công nghệ được xem là giải pháp then chốt mang tính đột phá. Trong đó, Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử là công cụ giúp cả cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra, xác thực thông tin sản phẩm.

Quan điểm khi người tiêu dùng có thể trở thành người kiểm định, hàng giả sẽ không còn chỗ đứng là một tầm nhìn chiến lược. Công nghệ truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp cơ quan quản lý phân tích dữ liệu lớn để nhận diện rủi ro sớm, mà còn trao quyền năng xác thực trực tiếp cho người mua. Điều này tạo ra một hàng rào miễn dịch chủ động và hiệu quả hơn nhiều so với các biện pháp kiểm tra bị động truyền thống.

Đặc biệt, trong lĩnh vực TMDĐT, sự bùng nổ đi kèm với nguy cơ hàng giả, hàng nhái tràn lan đã đòi hỏi một sự chuyển dịch tư duy quản lý từ bị động sang chủ động.

Dự thảo Luật Thương mại điện tử mới đã thể hiện quyết tâm này với việc nâng cao trách nhiệm của Chủ nền tảng khi yêu cầu xác thực điện tử danh tính người bán và kiểm duyệt tự động thông tin hàng hóa trước khi hiển thị.

Mở rộng trách nhiệm liên đới, kéo các đơn vị logistics, tổ chức thanh toán và nền tảng livestream vào hệ sinh thái trách nhiệm, yêu cầu họ phối hợp ngăn chặn và báo cáo vi phạm.

Quy định này không chỉ là một bước tiến pháp lý quan trọng mà còn là sự thừa nhận vai trò của công nghệ và dữ liệu lớn. Việc thành lập nền tảng quản lý TMDĐT và cơ sở dữ liệu liên ngành sẽ giúp các cơ quan chức năng sử dụng dữ liệu lớn để cảnh báo và xử lý vi phạm hiệu quả hơn.

Cuộc chiến chống hàng giả, hàng nhái không chỉ mang tính kinh tế đơn thuần, mà là cuộc chiến để củng cố niềm tin thị trường và nâng cao uy tín quốc gia. Trong bối cảnh nhập sâu rộng, việc để hàng giả, hàng nhái hoành hành sẽ làm xói mòn lòng tin của nhà đầu tư, người tiêu dùng quốc tế và làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế.

Để thành công, luật pháp cần được hướng dẫn chi tiết, đi kèm với áp dụng công nghệ mạnh mẽ và trên hết là sự phối hợp quyết liệt, đồng bộ của tất cả các bên liên quan.

Chỉ khi xây dựng được một hành lang pháp lý vững chắc và một hệ thống truy xuất nguồn gốc phủ rộng, biến mỗi sản phẩm trở thành một thông điệp minh bạch, khi đó, hàng giả mới thực sự không còn chỗ đứng trong đời sống kinh tế.