Tranh chấp hợp đồng bảo hiểm: Hợp đồng “lắt léo” hay thói quen của khách hàng ỷ lại vào nhân viên tư vấn?

Trong thời gian qua đã xảy ra nhiều sự việc liên quan đến tranh chấp hợp đồng bảo hiểm giữa khách hàng với các công ty kinh doanh bảo hiểm gây tranh cãi và ồn ào dư luận. Điển hình gần đây như vụ diễn viên Ngọc Lan tố bị công ty bảo hiểm lừa 7 tỉ đồng. Trước việc đó, dư luận đã xảy ra nhiều ý kiến khác nhau về lỗi do công ty bảo hiểm đưa ra hợp đồng bảo hiểm dài cả trăm trang, “lắt léo” câu chữ về điều khoản, điều kiện khiến khách hàng như lạc vào “ma trận ngôn từ”, đến khi hiểu rõ vấn đề thì “sự đã rồi, thiệt phải chịu”. Nhưng cũng có những ý kiến trái chiều cho rằng lỗi của người mua bảo hiểm hạn chế hiểu biết và không đọc kỹ hợp đồng nên khi xảy ra tranh chấp thì “ bút sa, gà chết” nên phải chấp nhận thiệt thòi.

Cần đọc kỹ hợp đồng trước khi ký

Trao đổi với Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư về việc trên, Luật sư Đỗ Xuân Đăng, Văn phòng Luật sư An Đức phân tích, phát sinh tranh chấp là do không thỏa mãn điều kiện mà người mua kỳ vọng, ở đây chưa nói tới việc ai đúng ai sai, nhưng cần phải xem xét dưới góc độ pháp luật trong trường hợp này. Với một văn bản phức tạp như hợp đồng bảo hiểm, người mua bảo hiểm cần phải xem xét một cách kỹ lưỡng nhất để có thế hiểu và nắm rõ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, thực tế rất hiếm khách hàng làm được điều này, bởi ngay cả những người làm bảo hiểm đôi khi còn chưa hiểu hết, chỉ sau khi có sự kiện phát sinh thì mới nhận thấy việc tư vấn viên nói và hợp đồng bảo hiếm có sự khác biệt. Do đó, chỉ tới khi sự kiện xảy ra, người mua bảo hiểm yêu cầu thanh toán thì bên bán bảo hiểm mới nói rõ, giải thích kĩ từng trường hợp khó hiểu mà họ đã đặt ra, nhằm mục đích trốn tránh nghĩa vụ thanh toán..

                   

Qua câu chuyện trên và nhiều trường hợp tương tự khác, chúng ta đều nhận thấy có 2 luồng thông tin đối lập từ khách hàng và từ công ty bảo hiểm, bởi bên nào cũng muốn bảo vệ lý lẽ của mình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều đại lý bảo hiểm, tư vấn viên bảo hiểm chưa thực sự tư vấn kỹ cho khách hàng để họ chọn sản phẩm phủ hợp nhất cho mình và mâu thuẫn cũng phát sinh từ đây.

Việc dư luận cho rằng công ty bảo hiểm đưa ra hợp đồng bảo hiểm dài cả trăm trang, “lắt léo” câu chữ về điều khoản, điều kiện khiến khách hàng như lạc vào “ma trận ngôn từ”, đến khi hiểu rõ vấn đề thì “sự đã rồi, thiệt phải chịu”, Luật sư Đăng cho biết thêm,  bản chất mối quan hệ giữa bên mua bảo hiểm và bên bán bảo hiểm là quan hệ dân sự thông qua việc giao kết hợp đồng. Vì vậy, thường xảy ra những tranh chấp về các nghĩa vụ thanh toán, tranh chấp về thời hạn của hợp đồng hay là các tranh chấp liên quan đến điều khoản thanh toán, các bên bán bảo hiểm thường “cài cắm” những điều khoản khó hiểu hoặc dài dòng, nhằm đặt những phạm vi, điều kiện bảo hiểm không rõ ràng, rồi nói với người mua rằng đó chỉ là những điều khoản phụ, không quan trọng.

Hợp đồng “lắt léo” hay thói quen ỷ lại vào tư vấn?

Bảo hiểm nhân thọ là lĩnh vực phức tạp, để có thể hiểu được cần phải có nhiều thời gian, trong khi rủi ro thì luôn đến bất ngờ, cho nên có điều kiện thì nên tham gia bảo hiểm sớm. Điều cần lưu ý đối với người tham gia bảo hiểm nhân thọ là khi mua cần phải được bên bán bảo hiểm tư vấn một cách đầy đủ và chính xác nhất cho từng loại sản phẩm, khả năng về tài chính khi mua và quyền lợi khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra, quyền lợi khi đảo hạn hợp đồng, cung cấp thông tin về sức khỏe, tài chính một cách đầy đủ và trung thực... để tránh rủi ro sai sót, ảnh hưởng tới quyền lợi sau này. Do đó, người mua cần lưu ý tới những điều khoản loại trừ trong hợp đồng bảo hiểm do bên bán thường bám vào các điều khoản này để từ chối thanh toán.

“Công ty bảo hiểm thường có các mẫu Hợp đồng dự thảo trước và đưa cho khách hàng nghiên cứu nếu đồng ý thì ký hợp đồng dựa trên nguyên tắc thỏa thuận. Khách hàng có quyền đưa ra ý kiến sửa đổi, bổ sung hợp lý, có lợi cho mình vào dự thảo, nếu phía công ty không đồng ý thì không ký hợp đồng. Khách hàng không đủ kiến thức để hiểu toàn bộ hợp đồng thì cần tham vấn chuyên môn đầy đủ trước khi quyết định. Quyền quyết định việc tham gia bảo hiểm hay không và tham gia với doanh nghiệp bảo hiểm nào vẫn do bên tham gia bảo hiểm quyết định. Vì vậy, người tham gia bảo hiểm càng cần nghiên cứu kỹ thông tin để tham gia bảo hiểm với doanh nghiệp nào họ cảm thấy có lợi cho minh nhất”. Luật sư Đăng chia sẻ.  

Ở một ý kiến khác, theo một chuyên gia về bảo hiểm cho biết, chúng ta cũng phải thừa nhận ý nghĩa nhân văn nhất của mua bảo hiểm là để chuyển giao rủi ro, phòng tránh rủi ro chứ không phải là tiết kiệm hay đầu tư. Vì vậy người mua không nên có ý định rút bảo hiểm quá sớm. Và chúng ta phải hiểu rõ cơ chế vận hành của quỹ hiểm rằng tiền bảo hiểm đóng vào khoảng 2 năm đầu là để công ty chi trả cho hoa hồng đại lý, chi phí vận hành, trích lập quỹ dự phòng, và các năm tiếp theo số tiền này mới được đem đi đầu tư. Và tỷ lệ lãi theo tình hình kinh doanh của công ty bảo hiểm đó. Vì vậy về bản chất, không có chuyện công ty bảo hiểm nào lại lừa khách hàng.

Người tham gia bảo hiểm cần có kiến thức hiểu biết cơ bản về bảo hiểm và hiểu nắm rõ đc trách nhiệm và nghĩa vụ của mình khi tham gia. Việc này  giống như trong sống trong một đất nước thì cần phải nắm rõ hiến pháp và pháp luật. Việc khách hàng phó mặc toàn bộ vào đại lý và các tư vấn viên và không đọc hợp đồng bảo hiểm một cách rõ ràng và không nắm rõ các điều khoản là thói quen cần thay đổi. Việc hợp đồng mẫu dài nhiều trang của các đơn vị kinh doanh bảo hiểm đưa ra thì người mua bảo hiểm phải đọc và yêu cầu đại lý tư vấn về các quyền lợi chính, điều  khoản  loại trừ không được bảo hiểm và trách nhiệm của người được bảo hiểm là gì? Yêu cầu đại lý nói rõ và viết rõ các điều khoản quan trọng cần lưu ý trong hợp đồng trước khi ký - một chuyên gia bảo hiểm chia sẻ.

Qua những quan điểm trên, để tránh xảy ra tranh chấp, bên mua bảo hiểm cần sử dụng dịch vụ tư vấn chuyên môn về bảo hiểm và pháp luật trước khi ký kết hợp đồng. Bên bán bảo hiểm cũng cần phải đào tạo, huấn luyện đầy đủ cho nhân viên tư vấn, bán bảo hiểm để đủ khả năng phân tích, giải thích các yêu cầu của bên mua. Nghiêm cấm các hành vi chèo kéo, dối trá, lạm dụng khi bán hàng. Tư vấn viên cần nâng cao năng lực, chuyên môn, cần giải thích trung thực, cặn kẽ các thông tin về sản phẩm bảo hiểm, đảm bảo rằng khách hàng đã hiểu rõ về từng nội dung, điều khoản trong hợp đồng, các quyền lợi được quy định trong hợp đồng bảo hiểm dự định mua, sản phẩm phải phù hợp với nhu cầu của khách hàng...

“Người tham gia bảo hiểm cần có kiến thức, hiểu sản phẩm, cần kiểm soát tài chính , phân chia thu nhập thành nhiều phần  trước khi mua bảo hiểm. Số tiền bảo hiểm không làm ảnh hưởng đến các chi phí sinh hoạt cố định, chỉ nên chiếm 1 phần nhỏ trong khoản tiền tiết kiệm hoặc tái đầu tư tiêu dùng. Mua bảo hiểm với phí đóng quá lớn trong thời gian lâu dài sẽ thành áp lực tài chính, gây bất ổn trong cuộc sống” chuyên gia về bảo hiểm chia sẻ kinh nghiệm.