TP. Hà Nội: Nỗ lực đẩy mạnh các hoạt động, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất trên địa bàn

Quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 18/NQ-TƯ là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai; thống nhất quản lý theo hướng nâng cao trách nhiệm, phân cấp, phân quyền về địa phương và kiểm tra, giám sát, kiểm soát chặt chẽ của Trung ương; giảm đầu mối, giảm trung gian, gắn với cải cách hành chính, giảm phiền hà, tiêu cực; phát huy tốt hơn nữa nguồn tài nguyên đất, đưa nguồn tài nguyên đất đai vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người dân, nhà đầu tư và Nhà nước...

Ngày 17/03/2023, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 37/NQ-CP về Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TƯ ngày 16-6-2022 của Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về “Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất, tạo động lực đưa nước ta trở thành nước phát triển có thu nhập cao”.

Ngày 28/03/2023, UBND thành phố Hà Nội ban hành Văn bản số 804/UBND-TNMT thực hiện Nghị quyết số 37/NQ-CP, UBND thành phố giao các sở, ban, ngành và UBND các quận, huyện, thị xã theo nhiệm vụ có trách nhiệm thực hiện nghiêm, hiệu quả Nghị quyết số 37/NQ-CP; giao Sở Tài nguyên và Môi trường rà soát, cập nhật, tổng hợp các nội dung nhiệm vụ của UBND thành phố để ban hành kế hoạch triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TƯ. Đáng chú ý, đến năm 2025, thành phố quy hoạch, phân bổ chỉ tiêu đất đai đáp ứng nhu cầu phát triển mạng lưới kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, bền vững, hiện đại, dễ tiếp cận, thuận lợi, đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân; phát triển hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ, kho bãi, hạ tầng thương mại, trung tâm logistic trên cơ sở định hướng của Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô, Quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Thành phố cũng tổ chức thực hiện hiệu quả Quy hoạch giao thông vận tải Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; lập quy hoạch chi tiết hai bên các tuyến đường vành đai 4 - vùng Thủ đô, vành đai 5 - vùng Thủ đô để khai thác hiệu quả quỹ đất phụ cận các dự án hạ tầng kỹ thuật và hai bên đường tuyến đường để đấu giá quyền sử dụng đất tạo nguồn thu cho ngân sách.

Cùng với đó, thành phố sẽ hoàn thiện các quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất; hoàn thiện cơ chế xác định giá đất; cơ chế, chính sách tài chính về đất đai; hoàn thiện các quy định pháp luật có liên quan đến thị trường bất động sản, trong đó có thị trường quyền sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý, sử dụng đất nông nghiệp…Qua đó, thành phố Hà Nội đã thực hiện nhiều nội dung quản lý nhà nước về đất đai, đặc biệt, trên các lĩnh vực quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; kiểm soát, quản lý sử dụng quỹ đất; quản lý tài chính về đất đai và giá đất; việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất… Những nội dung này góp phần phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, phục vụ quá trình phát triển đô thị Hà Nội một cách bền vững.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý nhà nước về đất đai ở Hà Nội vẫn gặp một số khó khăn. Thị trường đất đai trên địa bàn Hà Nội hình thành chưa đồng bộ và vận hành thiếu ổn định, xảy ra hiện tượng đầu cơ và tăng giá đột biến, gây hậu quả tiêu cực tới phân bổ nguồn lực và phân hóa thu nhập của dân cư. Có thể nói, giá đất đầu cơ và lũng đoạn là hệ quả độc quyền của những nhóm lợi ích, hình thành và lớn mạnh từ sự buông lỏng quản lý nhà nước về đất đai.

Nguyên nhân chủ yếu làm cho công tác giải phóng mặt bằng vô cùng khó khăn là do mức đền bù thấp hơn quá nhiều so với giá thị trường. Việc duy trì quá lâu cơ chế hai giá trong tính bồi thường giải phóng mặt bằng và hạch toán chi phí đất đai đầu vào cho các doanh nghiệp thuê đất, công tác bồi thường thu hồi đất giải phóng mặt bằng gặp nhiều khó khăn, mâu thuẫn. Công tác quản lý nhà nước về đất đai thời gian qua dựa vào cơ chế hai giá, đó là giá do Nhà nước quy định rất thấp so với giá thị trường, làm thất thoát nguồn lực lớn và cơ bản của xã hội. Ngoài ra, do không tính đủ các chi phí đầu vào là đất đai nên các dự án không thể hạch toán, kinh doanh hiệu quả. Cũng do định giá bồi thường quá thấp, nên người dân có thái độ bất hợp tác, khiếu kiện liên miên không có hồi kết; trong khi các dự án phát triển kinh tế - xã hội không thể khởi công được hoặc bị kéo dài. Có dự án gặp vướng mắc do quá chồng chéo, mâu thuẫn giữa nhiều cơ chế, trải qua nhiều nhiệm kỳ lãnh đạo mà vẫn chưa hoàn thành. Điều này gây tổn thất lớn cho xã hội, bởi chi phí phát sinh bị đội lên nhiều lần, công trình chậm đưa vào khai thác để phục vụ dân sinh và kinh tế. Ngoài vấn đề chi phí tăng do dự án kéo dài, còn nguyên nhân do quy hoạch, quản lý đất đai chưa tốt, khiến giá cả và thị trường đất đai biến động mạnh với những “cú sốc” giá chóng mặt.

Khắc phục những bất cập trong chính sách quản lý đất đai

Ngày 19/10/2022, Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) TP Hà Nội đã chủ trì Hội nghị "Tập huấn công tác chuyên môn lĩnh vực tài nguyên và môi trường trên địa bàn TP”. Qua đó, những vấn đề liên quan đến quản lý đất đai ở quận, huyện, thị xã được đưa ra giải đáp, hướng dẫn. Tại hội nghị tập huấn, các đơn vị, chi cục của Sở Tài nguyên và Môi trường tập trung thông tin về 5 nội dung cần triển khai trong thời gian tới, gồm: Công tác thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, đấu giá quyền sử dụng đất, chuyển mục đích sử dụng đất trồng lúa, công tác giải phóng mặt bằng; Hướng dẫn công tác bảo vệ môi trường, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm hành chính lĩnh vực đất đai; Công tác xác định giá đất; Dự án chậm triển khai, việc quản lý, sử dụng đất nông nghiệp, đất nông nghiệp công ích; công tác thanh tra, giải quyết đơn thư, vi phạm hành chính về đất đai; Dự án tổng thể, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ gia đình cá nhân, cho cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng; triển khai thực hiện Quyết định 26 của UBND thành phố. Hội nghị được tổ chức nhằm phổ biến kịp thời, đầy đủ những quy định pháp luật mới thuộc lĩnh vực TN&MT; tập huấn công tác chuyên môn, nghiệp vụ, trao đổi, đề xuất tháo gỡ vướng mắc, bất cập trong thực thi pháp luật của từng lĩnh vực, trong đó, đặc biệt là lĩnh vực đất đai; tiếp thu ý kiến phản hồi của các tổ chức, cá nhân đặc biệt là từ cơ sở, để làm cơ sở đề xuất xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh các báo cáo của phòng, ban chuyên môn, Hội nghị cũng nhận được nhiều ý kiến thắc mắc, khó khăn trong lĩnh vực quản lý đất đai cần được giải đáp, hướng dẫn tại địa phương. Qua đó, các đề xuất kiến nghị được nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc để làm cơ sơ cho việc đề xuất xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về TN&MT đảm bảo tính thực tiễn, khả thi và hiệu quả.

Ngày 25/5, UBND TP Hà Nội ban hành kế hoạch số 154/KH-UBND về việc tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm trong quản lý, sử dụng đất nông nghiệp; xử lý việc lấn, chiếm và xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, đất rừng tại các quận, huyện, thị xã trên địa bàn TP. Mục đích nhằm khắc phục những tồn tại hạn chế trong công tác quản lý, sử dụng đất nông nghiệp; Xử lý việc lấn, chiếm đất nông nghiệp, đất rừng tại các quận, huyện, thị xã; làm rõ trách nhiệm quản lý Nhà nước về đất đai của UBND cấp xã, cấp huyện và các tổ chức được giao quản lý, sử dụng đất nông nghiệp, đất rừng để xảy ra tình trạng lấn, chiếm, xây dựng trái phép, gây thất thoát lãng phí trong sử dụng dụng tài nguyên đất.

Tiếp tục nâng cao chất lượng công tác quản lý nhà nước về đất đai, đặc biệt trong quản lý, sử dụng đất nông nghiệp, đất nông nghiệp công ích, đất công; thực hiện có hiệu quả việc quản lý đất đai theo đúng quy định của pháp luật, đảm bảo công khai, minh bạch, phù hợp với thực tế của Thành phố, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Nâng cao ý thức trách nhiệm quản lý, sử dụng tài sản công

Bên cạnh đó, Hà Nội sẽ khắc phục triệt để tình trạng nhà, đất không được theo dõi, quản lý; sử dụng không đúng mục đích, không để lãng phí, sai phạm, lấn chiếm, chuyển đổi, sử dụng sai mục đích hoặc để hoang hóa. Theo Sở Xây dựng Hà Nội, với tổng diện tích nhà 178.148 m2, diện tích đất 155.156 m2, hiện nay có 801 địa điểm (803 hợp đồng) tập trung chủ yếu tại 4 quận nội thành do Công ty TNHH MTV Quản lý và Phát triển nhà Hà Nội quản lý cho thuê; các địa điểm còn lại do UBND quận Hà Đông, UBND thị xã Sơn Tây và Công ty TNHH MTV Kinh doanh và Dịch vụ nhà Hà Nội quản lý, sử dụng cho thuê.

Qua kiểm tra rà soát, việc quản lý Nhà nước đối với quỹ nhà chuyên dùng vẫn còn nhiều tồn tại, hạn chế kéo dài. Nhiều trường hợp sai phạm phải xử lý theo quy định của pháp luật; hiệu quả sử dụng, hiệu quả kinh tế thấp không tương xứng với giá trị và số lượng nhà đất.

Để làm tốt việc này, UBND TP Hà Nội yêu cầu các sở, ban, ngành, đoàn thể, đơn vị; UBND quận, huyện, thị xã, doanh nghiệp nhà nước thuộc TP thực hiện khẩn trương, đồng bộ các giải pháp giải quyết dứt điểm việc kê khai hồ sơ nhà đất, kiểm tra hiện trạng, phương án đề xuất, phê duyệt phương án và kiểm tra thực tế tình hình quản lý, sử dụng nhà đất sau khi phương án sắp xếp được phê duyệt theo quy định pháp luật về quản lý tài sản công, đất đai và pháp luật có liên quan.

Bên cạnh đó, TP Hà Nội quán triệt thực hiện nghiêm túc, quyết liệt các Nghị định của Chính phủ; Thông tư của Bộ Tài chính; chỉ đạo của UBND TP; hướng dẫn của Sở Tài chính và Kế hoạch về việc sắp xếp lại, xử lý nhà, đất do đơn vị xây dựng. Cụ thể, việc theo dõi, ghi số các địa điểm nhà, đất đã ký hợp đồng thuê nhà, các địa điểm chưa ký hợp đồng thuê nhà chưa đảm bảo đầy đủ, không cập nhật kịp thời biến động; việc thiết lập, bổ sung hoàn thiện hồ sơ đối với từng địa điểm nhà thuê chậm nên nhiều điểm chưa có hồ sơ.