Tín dụng cho hợp tác xã: Mắt xích còn mỏng trong bài toán tổ chức lại sản xuất nông nghiệp An Giang

Tín dụng HTX: Khoảng trống nằm giữa dòng vốn và tổ chức sản xuất

Nhìn từ các con số tín dụng, An Giang không phải địa bàn thiếu vốn cho nông nghiệp. Đến cuối tháng 8/2026, dư nợ tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh đạt 161.909 tỷ đồng, tăng 4,71% so với cuối năm 2025.

Cũng tại thời điểm này, dư nợ theo chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn theo Nghị định 55/2015/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung đạt 149.240 tỷ đồng, tăng 4,20% so với cuối năm 2025 và chiếm 52,8% tổng dư nợ tín dụng toàn tỉnh.

Trong khi đó, tín dụng trực tiếp cho khu vực HTX lại ở một quy mô hoàn toàn khác. Đến cuối tháng 8/2026, toàn Khu vực 15 có 8 HTX đã và đang vay vốn ngân hàng, doanh số cho vay trực tiếp trong năm đạt 49 tỷ đồng, dư nợ 48 tỷ đồng. Riêng An Giang có 5 HTX, doanh số cho vay trong năm 42 tỷ đồng và dư nợ còn 36 tỷ đồng. Khoảng cách giữa hai con số không chỉ phản ánh quy mô vay vốn của HTX còn nhỏ. Nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn về cách dòng tín dụng đang đi vào quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp.

Bởi nếu HTX được kỳ vọng là trung tâm tập hợp nông hộ, xây dựng vùng nguyên liệu, tổ chức sản xuất, sơ chế, chế biến và kết nối thị trường, nhưng vốn trực tiếp dành cho chủ thể này vẫn rất mỏng, thì khả năng HTX đảm nhiệm vai trò “hạ tầng tổ chức” của nền nông nghiệp sẽ khó được phát huy đầy đủ.

Không phải thiếu tiền, mà thiếu một cấu trúc để tiền đi qua

An Giang có một nền sản xuất nông nghiệp quy mô lớn, nhu cầu vốn lớn và dòng tín dụng nông nghiệp đã hình thành khá rõ. Nhưng phần lớn dòng tiền vẫn được hấp thụ bởi các chủ thể sản xuất, kinh doanh khác nhau.

HTX, trong khi đó, lại đang được yêu cầu làm một việc khó hơn nhiều so với sản xuất đơn thuần tổ chức hàng trăm hộ nông dân thành một vùng sản xuất có tiêu chuẩn, có dữ liệu, có đầu ra và có khả năng tham gia chuỗi giá trị.

Muốn làm được việc đó, HTX phải có vốn, không chỉ vốn cho vật tư đầu vào. Mà còn là vốn để đầu tư máy móc, nhà kho, hệ thống sơ chế, bảo quản, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, vốn lưu động thu mua nông sản và thậm chí vốn đầu tư cho chế biến. Đó là những khoản vốn có quy mô, kỳ hạn và phương thức đánh giá rủi ro khác với một khoản vay phục vụ một vụ sản xuất.

Vì thế, vấn đề không đơn giản là “ngân hàng có cho HTX vay hay không”. Câu hỏi quan trọng hơn là: HTX đã được nhìn nhận như một chủ thể tài chính của cả chuỗi giá trị hay vẫn chủ yếu được nhìn như một pháp nhân có quy mô nhỏ?

HTX càng mạnh, hiệu ứng tín dụng càng lớn: Nếu một hộ nông dân vay vốn để mở rộng sản xuất, tác động của khoản vay chủ yếu nằm trong phạm vi hộ đó. Nhưng một HTX vay vốn để đầu tư kho bảo quản, máy móc sơ chế hoặc vốn thu mua, tác động có thể lan tới hàng trăm thành viên. Đây chính là lý do HTX có thể trở thành một “điểm khuếch đại” của tín dụng nông nghiệp.

Một khoản vốn cho HTX không nhất thiết chỉ tạo ra doanh thu cho HTX. Nó có thể giúp giảm chi phí đầu vào cho thành viên, nâng chất lượng sản phẩm, giảm tổn thất sau thu hoạch, tăng khả năng thương lượng với doanh nghiệp và kéo dài thời gian chờ bán.

Hiệu quả của đồng vốn vì thế cần được nhìn rộng hơn dư nợ của một pháp nhân. Một đồng vốn đi vào đúng HTX có thể tạo ra dòng giá trị cho cả vùng nguyên liệu phía sau nó. Đây cũng là logic phù hợp với định hướng mới của An Giang.

Theo Đề án phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh không đặt trọng tâm đơn thuần vào việc tăng số lượng HTX mà chuyển sang nâng chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh; phấn đấu trên 60% HTX được xếp loại khá, tốt và ít nhất 50% HTX tham gia liên kết theo chuỗi giá trị.

Trong nông nghiệp, tỉnh đặt mục tiêu hình thành tối thiểu 4 HTX hoặc liên hiệp HTX đầu tàu. Nhưng để trở thành “đầu tàu”, HTX không thể chỉ có thêm thành viên.

HTX phải có bảng cân đối tài chính đủ khỏe, năng lực quản trị đủ tốt và dòng tiền đủ rõ để huy động được vốn.

Bài toán tín dụng nằm ở năng lực hấp thụ vốn

Ở góc nhìn ngân hàng, việc HTX tiếp cận vốn khó hơn không hoàn toàn nằm ở phía cung tín dụng. Một HTX có thể thiếu tài sản bảo đảm, năng lực quản trị hạn chế, sổ sách tài chính chưa minh bạch, phương án kinh doanh chưa đủ thuyết phục hoặc đầu ra chưa ổn định. Đó đều là những yếu tố khiến ngân hàng phải tính toán rủi ro.

Vì vậy, muốn dòng vốn chảy mạnh hơn vào HTX, không thể chỉ đặt vấn đề mở rộng hạn mức tín dụng. HTX phải tự nâng “chất lượng tín dụng” của chính mình.

Đề án của An Giang đã đặt ra những mục tiêu khá cụ thể: đến năm 2030, khoảng 25 - 30% cán bộ quản lý HTX có trình độ cao đẳng, đại học; tối thiểu 70% HTX có cán bộ trẻ tham gia quản lý; trên 90% HTX ứng dụng phần mềm quản lý hoặc kế toán số.

Nhìn dưới góc độ tài chính, đây không chỉ là mục tiêu về nhân sự hay chuyển đổi số.

Đó là quá trình tạo ra dữ liệu và tính minh bạch, hai yếu tố ngày càng quan trọng trong đánh giá tín dụng.

Một HTX có dữ liệu sản xuất, doanh thu, chi phí, dòng tiền, hợp đồng đầu ra và lịch sử giao dịch rõ ràng sẽ có một “hồ sơ tín dụng” khác hoàn toàn với một HTX vận hành chủ yếu dựa vào kinh nghiệm.

Vốn phải đi vào phần tạo giá trị, không chỉ phần tạo sản lượng

Một điểm khác cần được nhìn nhận là tín dụng nông nghiệp không nên chỉ được đo bằng khả năng mở rộng diện tích hoặc sản lượng.

Nếu vốn tiếp tục chủ yếu chảy vào khâu sản xuất nguyên liệu, trong khi các mắt xích sau thu hoạch, chế biến và thương mại vẫn yếu, giá trị gia tăng mà nông dân nhận được sẽ bị giới hạn, đây là nơi HTX có thể tạo ra khác biệt.

Đề án của An Giang định hướng HTX tham gia từ cung ứng đầu vào, tổ chức sản xuất đến sơ chế, chế biến và tiêu thụ. Các mô hình HTX Ngã Bát, HTX Kênh 10 được lựa chọn hoàn thiện theo hướng đảm nhiệm các khâu đầu vào, sơ chế, chế biến và đầu ra trong chuỗi giá trị; HTX Nông nghiệp Tân Hưng được định hướng phát triển nông, lâm, thủy sản bền vững.

Nếu vốn tín dụng chỉ tài trợ cho sản xuất, nhưng không tài trợ được cho những mắt xích giúp sản phẩm giữ lại nhiều giá trị hơn, nền nông nghiệp vẫn có thể tăng sản lượng mà chưa chắc tăng tương ứng thu nhập.

Ngược lại, nếu HTX có khả năng vay vốn đầu tư vào sơ chế, bảo quản, chế biến và thương mại, giá trị của cả vùng nguyên liệu có thể được nâng lên.

Đây là sự chuyển dịch từ “tín dụng cho cây trồng, vật nuôi” sang “tín dụng cho chuỗi giá trị”.

Dữ liệu tín dụng cho thấy dư địa còn rất lớn

Nhìn rộng ra Khu vực 15, đến cuối tháng 9/2026, huy động vốn của các tổ chức tín dụng đạt khoảng 199.800 tỷ đồng, tăng 9,62% so với cuối năm 2025 và tăng 12,91% so với cùng kỳ. Dư nợ tín dụng đạt khoảng 126.500 tỷ đồng, tăng 2,11% so với cuối năm 2025.

Tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn đến cuối tháng 9 ước đạt 237.000 tỷ đồng, tăng 5,82% so với cuối năm 2025. Đáng chú ý, tín dụng xuất khẩu đến cuối tháng 9 ước đạt 16.100 tỷ đồng, tăng 35,62% so với cuối năm 2025.

Những con số này cho thấy dòng vốn đã có xu hướng đồng hành với sản xuất và thương mại.

Nhưng tín dụng cho doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao đến cuối tháng 8 mới đạt 22 tỷ đồng trong toàn Khu vực 15, giảm 57,05% so với cuối năm 2025. Tại An Giang cũng ở mức 22 tỷ đồng, giảm 42,29%.

Trong khi đó, chính An Giang lại đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 125 HTX ứng dụng công nghệ cao, 90 - 95% HTX được đào tạo về chuyển đổi số và 100% sản phẩm chủ lực của HTX được định hướng áp dụng truy xuất nguồn gốc điện tử.

Khoảng cách giữa mục tiêu và dòng vốn hiện hữu vì thế khá rõ.

Nếu không có những sản phẩm tín dụng phù hợp cho đầu tư công nghệ, chế biến, kho bảo quản, số hóa và chuyển đổi xanh, mục tiêu nâng cấp HTX sẽ khó chỉ dựa vào vốn tự có.

An Giang đang đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 973 HTX, trên 60% HTX hoạt động khá, tốt và ít nhất một nửa tham gia liên kết chuỗi giá trị. Tỉnh cũng muốn hình thành ít nhất 4 HTX hoặc liên hiệp HTX đầu tàu trong nông nghiệp.

Để những mục tiêu này trở thành năng lực kinh tế thực sự, HTX phải bước qua một ngưỡng quan trọng: từ tổ chức tập hợp nông dân trở thành tổ chức có khả năng huy động và sử dụng vốn hiệu quả.

Đích đến không phải là thêm dư nợ: Đề án phát triển kinh tế tập thể của An Giang dự kiến tổng nhu cầu kinh phí giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 285.701 triệu đồng, huy động từ ngân sách nhà nước, vốn đối ứng HTX, vốn góp thành viên, tín dụng và các nguồn hợp pháp khác.

Nhưng mục tiêu cuối cùng của chính sách không nên được đo bằng số tiền đã giải ngân. An Giang đang chuyển từ tư duy “có thêm HTX” sang “có HTX đủ mạnh”.

Với tín dụng, bước chuyển tương ứng cũng cần diễn ra: từ cho vay phục vụ sản xuất sang tài trợ cho năng lực tổ chức sản xuất.

Khi HTX đủ sức đứng giữa nông dân, ngân hàng, doanh nghiệp và thị trường, dòng vốn sẽ không còn chỉ chảy vào từng mùa vụ. Nó bắt đầu chảy vào một cấu trúc kinh tế mới của nông nghiệp An Giang.