Tiết kiệm điện bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Áp lực cung ứng trước các kỷ lục tiêu thụ mới

Những ngày nắng nóng đỉnh điểm của mùa hè đang liên tiếp thiết lập các kỷ lục mới về tiêu thụ điện, đặt hệ thống điện quốc gia trước áp lực vận hành chưa từng có. Theo số liệu từ ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công thuộc Bộ Công Thương, công suất cực đại của hệ thống điện thời gian gần đây đã vượt ngưỡng 58.000 MW, trong khi sản lượng điện tiêu thụ có những ngày cán mốc trên 1 tỷ kWh.

Sự gia tăng đột biến này một mặt phản ánh đà phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, mặt khác báo động về những thách thức lớn trong việc cân đối cung cầu năng lượng của quốc gia.

Để đối phó với áp lực vận hành trước mắt, các giải pháp đảm bảo nguồn nhiên liệu đầu vào đã được triển khai quyết liệt. Theo Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Ngô Sơn Hải, dù biến động của thị trường thế giới ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ cũng như giá nhiên liệu, EVN đã chủ động chỉ đạo tất cả các đơn vị phát điện phối hợp với nhà cung cấp để điều chỉnh lại kế hoạch điều độ than và khí ngay từ tháng 3 năm 2026.

Nhờ vậy, nguồn cung nhiên liệu cơ bản vẫn được đảm bảo trong giai đoạn cao điểm nắng nóng. Tuy nhiên, ông Ngô Sơn Hải cũng lưu ý rằng, bên cạnh việc đủ nhiên liệu, hệ thống còn phụ thuộc lớn vào độ sẵn sàng và hiệu suất vận hành của các tổ chức máy phát điện.

Về lâu dài, hệ thống năng lượng quốc gia vẫn phải đối mặt với một chuỗi bài toán đa mục tiêu vô cùng phức tạp từ cả yếu tố tự nhiên lẫn con người. Biến đổi khí hậu với nguy cơ xuất hiện hiện tượng El Nino đe dọa trực tiếp đến sản lượng của các nhà máy thủy điện, trong khi biến động địa chính trị thế giới liên tục đẩy chi phí các loại nhiên liệu nhập khẩu phục vụ cho nhiệt điện tăng cao.

Thêm vào đó, cam kết quốc tế về chuyển dịch năng lượng xanh đòi hỏi hệ thống phải gia tăng tỷ trọng nguồn năng lượng tái tạo. Song, đặc tính phụ thuộc nhiều vào thời tiết của điện gió và điện mặt trời lại vô tình đẩy công tác dự báo, điều độ lưới điện vào thế khó.

Mặt khác, các giải pháp mở rộng nguồn cung dài hạn như đẩy nhanh tiến độ đầu tư nhà máy mới và nâng cấp hệ thống lưới điện truyền tải hiện đang vấp phải áp lực khổng lồ từ công tác giải phóng mặt bằng cũng như các thủ tục pháp lý. Khi nguồn cung mới chưa thể hoàn thiện ngay lập tức để bù đắp dòng năng lượng thiếu hụt, việc chủ động điều tiết nhu cầu sử dụng từ phía hạ nguồn thông qua các giải pháp tiết kiệm điện trở thành công cụ tối ưu, khả thi nhất để bảo vệ an toàn cho toàn bộ hệ thống điện quốc gia.

Từ khuyến khích đến bắt buộc thực thi pháp lý

Trước những thách thức mang tính hệ thống đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã được nâng tầm thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của chính sách năng lượng quốc gia. Định hướng chiến lược này được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị với mục tiêu cắt giảm từ 8% đến 10% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường.

Đáng chú ý, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi đã chuyển dịch căn bản về tư duy điều hành thay vì chỉ dừng lại ở mức độ khuyến khích hay tuyên truyền đơn thuần, cơ chế mới tăng cường tối đa trách nhiệm thực thi mang tính bắt buộc, buộc các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp lớn phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ tiêu tiêu hao năng lượng.

Để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua rào cản về chi phí đầu tư công nghệ ban đầu, Bộ Công Thương đang tích cực phối hợp với các bộ ngành mở rộng hành lang tín dụng xanh, trái phiếu xanh và xây dựng Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.

Việc chuyển đổi các dây chuyền sản xuất cũ kỹ sang công nghệ thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản lý điện năng không chỉ giúp giảm hóa đơn tiền điện mà còn là chiếc chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp vượt qua các bộ tiêu chuẩn khắt khe như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu hay Thỏa thuận xanh châu Âu để duy trì khả năng xuất khẩu.

Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, việc thúc đẩy các mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) cùng mạng lưới chuyên gia kiểm toán năng lượng sẽ giúp tối ưu hóa chi phí vận hành cho từng nhà máy. Tiết kiệm điện giờ đây không còn là sự hy sinh tăng trưởng hay giải pháp ứng phó tạm thời mà chính là năng lực cốt lõi để bảo vệ chuỗi cung ứng, nâng cao sức cạnh tranh toàn cầu và củng cố vững chắc nền tảng an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.