Tích hợp AI thiết lập lộ trình cho giao thông và logistics xanh

Trụ cột công nghệ trong mạch máu lưu thông của nền kinh tế

Giao thông vận tải và logistics không đơn thuần là hạ tầng kỹ thuật phục vụ nhu cầu đi lại hay vận chuyển hàng hóa, mà đóng vai trò là phương thức vận hành, là huyết mạch lưu thông của toàn bộ nền kinh tế.

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam liên tục duy trì mức tăng trưởng cao, làn sóng đô thị hóa mạnh mẽ cùng thu nhập người dân cải thiện đã kéo theo nhu cầu khổng lồ về các phương thức dịch chuyển thông minh, an toàn. Việc cắt giảm chi phí logistics và chi phí giao thông xã hội hiện là một trong những nhân tố cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chia sẻ tại Hội thảo về chủ đề di chuyển, trí tuệ nhân tạo và xã hội mới đây, Giáo sư Tiến sĩ Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thấu hiểu các thách thức công nghệ. Mục tiêu là đảm bảo những đổi mới phải được triển khai đồng bộ, đúng nhịp độ và trình tự để mang lại lợi ích chung.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Anh Dương, đại diện Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, khẳng định việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) chính là nền tảng vững chắc để xây dựng mô hình đô thị thông minh và hệ sinh thái di chuyển thân thiện với môi trường.

Không chỉ thay đổi diện mạo giao thông đô thị, AI đang tái cấu trúc sâu sắc năng lực ngành logistics thông qua làn sóng chuyển đổi số. Bằng cách tích hợp AI cùng các công nghệ đỉnh cao như Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), chuỗi khối (Blockchain) và điện toán đám mây, các doanh nghiệp vận tải có thể tối ưu hóa vận hành một cách mạnh mẽ.

Từ việc triển khai trợ lý ảo chăm sóc khách hàng, phân tích rủi ro, dự báo nhu cầu thị trường cho đến việc tối ưu hóa lịch trình và điều hướng tuyến đường động theo thời gian thực, AI đang chứng minh vai trò không thể thay thế trong việc định hình các chuỗi cung ứng xanh.

Hóa giải các nút thắt đồng bộ

Mặc dù tiềm năng mang lại là cực kỳ to lớn, song hành trình đưa AI vào thực tế giao thông và logistics tại Việt Nam vẫn đang vấp phải những rào cản không nhỏ. Đó là tình trạng phân mảnh dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, áp lực chi phí đầu tư hạ tầng số, chi phí chuyển đổi công nghệ quá lớn đối với các doanh nghiệp vận tải vừa và nhỏ, cùng sự chênh lệch đáng kể về năng lực thể chế giữa các địa phương. Để dọn đường cho công nghệ, Chính phủ đã liên tục ban hành nhiều chính sách chuyển hướng chiến lược.

Hệ thống văn bản pháp lý đang dần hoàn thiện với Quyết định 127 năm 2021 về Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030, Quyết định 21 năm 2026 xếp AI vào danh mục công nghệ chiến lược ưu tiên. Riêng lĩnh vực giao thông và chuỗi cung ứng, các Đề án ứng dụng IoT tại Quyết định 2692 năm 2025, Chiến lược phát triển dịch vụ logistics tại Quyết định 2229 năm 2025 và mới nhất là Quyết định 456 năm 2026 về xây dựng trung tâm dữ liệu điều hành giao thông giai đoạn 2026 - 2030 đã tạo ra hành lang hành chính rất rõ ràng.

Việc thiết kế toàn diện, bao trùm có thể mất thêm thời gian ở giai đoạn đầu, nhưng đó là cách tốt nhất để tránh những sai lầm tốn kém và bảo đảm lợi ích công nghệ đến được với tất cả mọi người.

Nhìn nhận từ kinh nghiệm chuyển đổi của các quốc gia trong khu vực, ông Erlanggasakti Putra, Chuyên viên phân tích chương trình của Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng (TFGI), lưu ý ba vấn đề cốt lõi mà Việt Nam cần cân nhắc. Đầu tiên là mức độ sẵn sàng của hạ tầng kỹ thuật, từ việc nâng cấp lưới điện quốc gia cho đến hệ thống trạm sạc an toàn.

Thứ hai là tốc độ thích ứng của lực lượng lao động trước làn sóng tự động hóa. Cuối cùng và quan trọng nhất là tính bao trùm của công nghệ, đảm bảo các dịch vụ di chuyển thông minh mới phải tiếp cận được với số đông, từ người thu nhập thấp, người cao tuổi cho đến cư dân khu vực nông thôn.

Để hiện thực hóa mục tiêu giao thông thông minh và logistics xanh, các chuyên gia kiến nghị Việt Nam cần ưu tiên xây dựng một nền tảng dữ liệu di chuyển tích hợp, có hệ thống để phục vụ chung cho các đô thị.

Song song đó, cần sớm thiết lập các hành lang logistics dựa trên nền tảng AI và mạnh dạn áp dụng cơ chế thử nghiệm chính sách đối với các dịch vụ di chuyển mới. Khi các rào cản về hạ tầng được tháo gỡ đồng thời tính bao trùm xã hội được đảm bảo, AI sẽ thực sự trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy Việt Nam tiến nhanh vào kỷ nguyên phát triển bền vững.