Thương mại điện tử từ tăng trưởng nóng đến phát triển bền vững

Sự dịch chuyển quyền lực trên bản đồ mua sắm trực tuyến

Năm 2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi thị trường thương mại điện tử Việt Nam chứng kiến những con số tăng trưởng ấn tượng bất chấp những biến động kinh tế toàn cầu. Theo báo cáo từ YouNet ECI, tổng giá trị giao dịch trên 4 nền tảng lớn nhất gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đã chạm mốc 458,16 nghìn tỷ đồng, tăng tới 26% so với năm 2024. Với quy mô thị trường vượt ngưỡng 32 tỷ USD, Việt Nam hiện đứng trong nhóm 3 quốc gia dẫn đầu khu vực ASEAN và sở hữu tốc độ tăng trưởng nhanh nhất khối.

Sự bứt phá này không chỉ nằm ở những con số tổng quát mà còn thể hiện qua sự thay đổi sâu sắc về thị phần. Shopee vẫn giữ vững ngôi vương với 57,5% thị phần, nhưng tiêu điểm thực sự lại thuộc về TikTok Shop. Nền tảng này đã ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu kỷ lục 93%, đẩy thị phần từ 26,9% lên 39,6% chỉ trong vòng một năm.

Ngược lại, những cái tên từng đình đám một thời như Lazada và Tiki đang phải đối mặt với sự sụt giảm nghiêm trọng, lần lượt chỉ còn giữ 5,7% và 1% thị phần. Điều này cho thấy sự lên ngôi của mô hình mua sắm kết hợp giải trí (Shoppertainment), nơi các video ngắn và livestream trở thành thỏi nam châm thu hút người tiêu dùng.

Thương mại điện tử hiện không còn là một kênh bán hàng phụ trợ mà đã trở thành trụ cột của kinh tế số, chiếm tỷ trọng trên 25% doanh thu toàn ngành. Theo định hướng của Chính phủ, con số này dự kiến sẽ đạt tối thiểu 35% vào năm 2030. Tuy nhiên, khi quy mô càng lớn, áp lực về việc quản lý và vận hành hệ thống càng trở nên nặng nề hơn, đòi hỏi một tư duy phát triển mới không chỉ nhanh mà phải bền.

Xây dựng hệ sinh thái minh bạch

Ông Bùi Trung Kiên - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) nhận định rằng từ năm 2026, thị trường sẽ chính thức bước vào giai đoạn phát triển bền vững. Giai đoạn này không còn ưu tiên cho những mô hình kinh doanh tự phát, chớp nhoáng mà tập trung vào các đơn vị có chiến lược bài bản. Những vấn nạn như hàng kém chất lượng, tình trạng bùng hàng hay thiếu minh bạch trong thanh toán đang dần bị đào thải bởi sự khắt khe của người tiêu dùng và sự hoàn thiện của khung pháp lý.

Một trong những yếu tố then chốt để định hình hệ sinh thái bền vững chính là sự minh bạch về thuế và pháp luật. Các chính sách mới ban hành gần đây đã giúp chuẩn hóa hoạt động của các sàn, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo sân chơi công bằng cho mọi đối tượng tham gia.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số được xem là giải pháp sống còn. AI không chỉ giúp các sàn quản lý hàng triệu đơn hàng mỗi ngày mà còn hỗ trợ các hộ kinh doanh cá thể tối ưu hóa quy trình bán hàng đa kênh (Omnichannel), từ việc theo dõi dữ liệu đến quản lý dòng tiền.

Để hệ sinh thái vận hành đồng bộ, cần có sự bắt tay chặt chẽ giữa ba bên: cơ quan quản lý, nền tảng thương mại và các đơn vị trung gian thanh toán. Các sàn lớn hiện đã thống nhất với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số về quy chuẩn chất lượng hàng hóa cũng như thời hạn thanh toán minh bạch.

Sự tham gia của các tổ chức tài chính giúp giám sát dòng tiền một cách chính xác, loại bỏ các rủi ro về lừa đảo trực tuyến. Tại những thành phố lớn như TPHCM, nơi 70-80% mặt hàng tiêu dùng và làm đẹp đã được giao dịch online, niềm tin của người dân chính là tài sản lớn nhất cần được bảo vệ.

Trong tương lai, vai trò của các hiệp hội như VECOM sẽ ngày càng quan trọng hơn trong việc kết nối cộng đồng người bán với cơ quan nhà nước. Việc nâng cao đạo đức kinh doanh và nhận thức pháp luật cho các chủ shop, hộ kinh doanh sẽ giúp thị trường giảm bớt những xung đột không đáng có.

Khi công nghệ AI được phổ cập hóa để phục vụ ngay cả những tiểu thương nhỏ nhất, thương mại điện tử Việt Nam sẽ thực sự trở thành một môi trường kinh doanh an toàn, hiện đại và là động lực chính thúc đẩy nền kinh tế số quốc gia phát triển trường tồn.