Thương mại điện tử bứt tốc, quản trị số đứng trước yêu cầu mới

Thị trường tăng trưởng trên 25%

Năm 2025 được đánh giá là năm ghi nhận nhiều dấu ấn bứt phá của lĩnh vực thương mại điện tử. Theo Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số Lê Hoàng Oanh, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam ước đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng trưởng trên 25%, chiếm xấp xỉ 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ. Con số này phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ của tiêu dùng sang môi trường số, đồng thời cho thấy thương mại điện tử đang từng bước đóng góp vào kết quả chung của xuất khẩu và cán cân thương mại quốc gia.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô thị trường, năm 2025 còn chứng kiến khối lượng công việc rất lớn trong xây dựng và hoàn thiện thể chế. Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đã tham gia góp ý, trực tiếp xây dựng gần 100 văn bản quy phạm pháp luật ở nhiều cấp độ khác nhau, từ luật, nghị định đến thông tư và các quyết định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm theo kịp tốc độ phát triển nhanh của thị trường số, đồng thời tạo khung pháp lý rõ ràng cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Trong năm qua, Cục đã tiếp nhận và xử lý hơn 6.000 hồ sơ đăng ký, thông báo website và ứng dụng thương mại điện tử, bình quân khoảng 25 hồ sơ mỗi ngày, bảo đảm tiến độ, chất lượng và không phát sinh khiếu nại. Việc phân cấp thủ tục hành chính cho địa phương từ giữa năm 2025 cũng đặt ra nhiều thách thức trong bối cảnh nhân lực và năng lực triển khai ở cơ sở còn hạn chế, song Cục đã hỗ trợ 34 địa phương tiếp nhận và vận hành tương đối thông suốt.

Đáng chú ý, công tác kiểm tra, giám sát thị trường thương mại điện tử tiếp tục được siết chặt. Gần 50.000 sản phẩm vi phạm đã bị yêu cầu gỡ bỏ, khoảng 13.000 gian hàng vi phạm bị ngăn chặn trên môi trường số. Hoạt động hậu kiểm được tăng cường, kết nối chặt chẽ hơn với cơ quan thuế và các đơn vị liên quan, cho thấy xu hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu và phối hợp liên ngành. Song song đó, khoảng 60 lớp đào tạo, tập huấn thương mại điện tử được tổ chức trên cả nước với gần 10.000 học viên, góp phần nâng cao nhận thức và năng lực thực thi chính sách ở cả khu vực công và tư.

Vai trò đầu mối chuyển đổi số

Một điểm nhấn khác trong năm 2025 là vai trò đầu mối chuyển đổi số của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số trong toàn Bộ Công Thương. Với khoảng 200 nhiệm vụ được giao trong năm, từ xây dựng khung dữ liệu đến vận hành hệ thống, Cục đã duy trì hoạt động 24/7 của các hệ thống thông tin nội bộ, bảo đảm thông suốt khoảng 300 thủ tục hành chính với khối lượng hồ sơ rất lớn mỗi ngày. Việc hỗ trợ hàng nghìn lượt yêu cầu của tổ chức, cá nhân, tổ chức các cuộc họp trực tuyến trong và ngoài nước, đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh thông tin tuyệt đối cho thấy áp lực quản trị số ngày càng lớn nhưng cũng ngày càng chuyên nghiệp.

Bước sang năm 2026, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số xác định sáu nhóm nhiệm vụ trọng tâm, trong đó ưu tiên hoàn thiện thể chế với việc ban hành nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thương mại điện tử; triển khai Kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030; tăng cường quản lý, kiểm tra, hậu kiểm và xây dựng cơ sở dữ liệu thương mại điện tử, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ giám sát thị trường. Đồng thời, chuyển đổi số ngành Công Thương sẽ được thúc đẩy theo hướng quản lý dựa trên dữ liệu, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền và đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới gắn với xuất khẩu.

Đặc biệt, năm 2026 được xác định là năm cao điểm về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực kinh tế số, với mục tiêu hoàn tất ký kết Hiệp định khung ASEAN về kinh tế số, kết thúc đàm phán chương thương mại điện tử trong Hiệp định ASEAN – Canada, khởi động các vòng đàm phán mới và nâng cấp cam kết trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đánh giá cao những kết quả mà lĩnh vực thương mại điện tử và kinh tế số đạt được trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn. Thứ trưởng nhấn mạnh năm 2026 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, đòi hỏi các đơn vị phải chủ động, quyết liệt hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Theo Thứ trưởng, ưu tiên hàng đầu là sớm đưa Luật Thương mại điện tử vào cuộc sống thông qua việc ban hành nghị định hướng dẫn, đồng thời triển khai hiệu quả Kế hoạch phát triển thương mại điện tử quốc gia theo định hướng xanh, bền vững, bao trùm. Bên cạnh đó, vai trò đầu mối chuyển đổi số của Cục cần tiếp tục được khẳng định, gắn với nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung và bảo đảm kết nối, liên thông dữ liệu giữa các hệ thống.

Trong bối cảnh thị trường số phát triển nhanh và phức tạp, yêu cầu tăng cường quản lý, đấu tranh chống hàng giả, hàng kém chất lượng và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được đặt ra rõ nét hơn bao giờ hết. Song song với đó là nhiệm vụ nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ các vùng khó khăn và nhóm yếu thế tham gia hiệu quả vào thương mại điện tử.