Thực trạng hàng giả trên nền tảng số và yêu cầu siết chặt quản lý thị trường

Thay vì chỉ nhìn nhận vụ việc như một đợt kiểm tra đột xuất, trường hợp này phản ánh rõ những thách thức quản lý trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh và mô hình hộ kinh doanh ngày càng phức tạp. Những yếu tố đó tạo ra một môi trường thuận lợi để hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc len vào chuỗi cung ứng và tiếp cận người tiêu dùng với tốc độ lớn hơn trước.

Tại phố Hoàng Công Chất thuộc phường Phú Diễn (Hà Nội), lực lượng kiểm tra ghi nhận một cơ sở kinh doanh quần áo thể thao đã hoạt động từ giữa năm 2025 nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký hộ kinh doanh theo quy định. Chủ điểm bán là ông Dương Tấn Rine, đại diện được ủy quyền tại thời điểm kiểm tra là bà Nguyễn Thị Diệu Tuyết. Dù kinh doanh dạng hộ gia đình, điểm bán này có lượng hàng hóa lớn bất thường so với mô hình kinh doanh truyền thống tại khu vực. Khi đoàn công tác làm việc, cơ sở không xuất trình được giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Điều này cho thấy sự phổ biến của tình trạng hoạt động kinh doanh không phép tại một số khu vực, đặc biệt khi chủ cơ sở tận dụng tính linh hoạt của mô hình hộ kinh doanh để tránh thủ tục pháp lý và né tránh sự giám sát.

Kiểm tra lô hàng, lực lượng chức năng phát hiện 5.200 bộ quần áo thể thao mang nhãn hiệu Nike, 1.200 bộ gắn nhãn hiệu Adidas và 14 sản phẩm in nhãn Puma. Tất cả đều không có hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Các chi tiết in ấn, thêu, bao bì và chất liệu cho thấy nhiều dấu hiệu không trùng khớp với tiêu chuẩn của sản phẩm chính hãng. Điều này cho phép cơ quan chức năng bước đầu xác định lô hàng có dấu hiệu giả mạo theo các quy định về sở hữu trí tuệ. Toàn bộ hàng hóa sau đó được niêm phong và đưa về kho tang vật để phục vụ quá trình xác minh tiếp theo.

Một điểm đáng chú ý khác là phần lớn sản phẩm tại cơ sở không được bày bán trực tiếp cho khách vãng lai mà được phân phối qua các nền tảng thương mại điện tử. Đây là xu hướng phổ biến trong thời gian gần đây, khi các cơ sở nhỏ lẻ tận dụng mô hình bán hàng trực tuyến để tiếp cận khách hàng, giảm chi phí vận hành và mở rộng phạm vi tiêu thụ. Tuy nhiên, điều này đồng thời làm tăng độ phức tạp trong công tác quản lý, bởi hàng giả dễ dàng di chuyển qua các kênh đa tầng, ẩn mình trong hàng trăm nghìn gian hàng số.

Nếu như trước đây hàng giả chủ yếu xuất hiện ở các chợ truyền thống hoặc cửa hàng nhỏ trong ngõ phố, thì hiện nay chúng đang dịch chuyển mạnh sang thương mại điện tử. Việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn khi mỗi điểm bán có thể vận hành nhiều gian hàng trên các sàn khác nhau, kết hợp dịch vụ vận chuyển của bên thứ ba để giảm khả năng truy vết. Trường hợp tại phường Phú Diễn là minh chứng cho một xu hướng rộng hơn: các chủ thể kinh doanh nhỏ ngày càng chuyên nghiệp hóa hoạt động phân phối nhưng lại đứng ngoài hệ thống pháp lý chính thức.

Bối cảnh quản lý thị trường năm 2025 cũng đặt thêm áp lực lên các cơ quan chức năng. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 397/NQ-CP về phòng chống hàng giả, buôn lậu và gian lận thương mại đến năm 2030, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ kiểm soát chặt thị trường truyền thống và môi trường kinh doanh số. Việc thực thi nghị quyết buộc lực lượng quản lý thị trường phải triển khai các chiến dịch kiểm tra phối hợp với ngành công an, an ninh mạng và các đơn vị chuyên trách khác. Hoạt động kiểm tra tại phố Hoàng Công Chất là một phần của đợt triển khai này. Theo đại diện cơ quan kiểm tra, việc phát hiện hàng nghìn sản phẩm giả mạo tại một cơ sở nhỏ cho thấy các đối tượng đã tận dụng mô hình hộ kinh doanh để hoạt động bên ngoài hệ thống giám sát chính thức, tạo nên những “điểm trũng” trong quản lý.

Bên cạnh yếu tố pháp lý, nhu cầu thị trường cũng đóng vai trò thúc đẩy tình trạng hàng giả phát triển. Người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng các sản phẩm thời trang thể thao mang thương hiệu quốc tế nhưng không phải ai cũng sẵn sàng chi trả mức giá cao cho sản phẩm chính hãng. Điều này tạo ra khoảng trống thị trường cho hàng nhái giá rẻ, mà các cơ sở sản xuất – phân phối nhỏ lẻ nhanh chóng lấp đầy. Sự phổ biến của hình thức bán hàng trực tuyến khiến việc tiếp cận khách hàng càng dễ dàng, đồng thời gia tăng rủi ro với người mua khi họ khó có khả năng kiểm chứng nguồn gốc sản phẩm.

Bên dưới bề nổi của thị trường, vấn đề hàng giả còn kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế. Thứ nhất, nó làm suy giảm uy tín của thương hiệu chính hãng đang kinh doanh tại Việt Nam, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và hợp tác quốc tế. Thứ hai, hàng giả thường đi kèm chất lượng kém, tác động tiêu cực đến trải nghiệm và niềm tin của người tiêu dùng, làm giảm mức độ sẵn sàng chi trả cho sản phẩm hợp pháp. Thứ ba, việc kinh doanh không đăng ký gây thất thu thuế, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh thiếu công bằng giữa doanh nghiệp chính quy và các cơ sở hoạt động ngoài luồng. Những tác động này cộng hưởng với nhau, làm méo mó cấu trúc thị trường và cản trở quá trình phát triển kinh tế dựa trên tuân thủ pháp luật và tiêu chuẩn chất lượng.