Thúc đẩy sản xuất kinh doanh hiệu quả đối với doanh nghiệp nhà nước

Ngày 29/5/2025, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc ký Công điện số 77/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về các giải pháp thúc đẩy sản xuất kinh doanh hiệu quả đối với doanh nghiệp nhà nước.

Theo công điện, trong bối cảnh nền kinh tế thế giới tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro, thúc đẩy tăng trưởng gắn với ổn định kinh tế vĩ mô đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Hoạt động sản xuất kinh doanh của một số doanh nghiệp nhà nước vẫn còn gặp nhiều khó khăn, có dấu hiệu mất an toàn về tài chính, vướng mắc về thể chế, cơ chế, quản trị và hiệu quả đầu tư.

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế vĩ mô 8% trở lên trong năm 2025, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai thực hiện việc giao chỉ tiêu tăng trưởng năm 2025 đối với các doanh nghiệp nhà nước.

Đồng thời, Bộ Tài chính rà soát, đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp; tăng cường thực hiện việc giám sát tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước theo thẩm quyền, quy định pháp luật, bảo đảm sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, minh bạch, trong đó, kịp thời cảnh báo các doanh nghiệp có dấu hiệu mất an toàn tài chính.

Thủ tướng Chính phủ giao Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chỉ đạo hệ thống tín dụng cung ứng vốn kịp thời, hợp lý, đúng quy định cho các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước, nhất là trong các lĩnh vực then chốt, hạ tầng chiến lược. Đồng thời, tiếp tục cải cách thủ tục cho vay, tăng cường kiểm soát rủi ro, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nhà nước tiếp cận vốn tín dụng.

Cùng với đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chủ động, tích cực nắm bắt các khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước để kịp thời có giải pháp tháo gỡ, thúc đẩy sản xuất kinh doanh theo thẩm quyền. Trường hợp vượt thẩm quyền, khẩn trương báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Thủ tướng yêu cầu khẩn trương thực hiện có kết quả và chịu trách nhiệm về việc giao chỉ tiêu tăng trưởng cho các doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý, theo dõi, đôn đốc việc thực hiện, góp phần bảo đảm mục tiêu tăng trưởng cả nước năm 2025 đạt 8% trở lên.

Đồng thời, Thủ tướng cũng yêu cầu tăng cường giám sát tài chính và đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý; kịp thời cảnh báo, chỉ đạo doanh nghiệp có giải pháp ngăn chặn, khắc phục các rủi ro, yếu kém; chỉ đạo, hỗ trợ các Tập đoàn, Tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý triển khai các dự án đầu tư lớn, quan trọng; trong đó, đẩy nhanh tiến độ và đảm bảo chất lượng. Thủ tướng cũng yêu cầu phổ biến Công điện này đến các Tập đoàn, Tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước thuộc phạm vi quản lý bảo đảm thực hiện nhất quán, hiệu quả.

Bên cạnh đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Tập đoàn, Tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực; tập trung nguồn lực vào lĩnh vực kinh doanh chính, đầu tư các dự án lớn, trọng tâm, trọng điểm, có tính lan tỏa, tạo động lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, kiên quyết khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, dàn trải, kém hiệu quả. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản trị và nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí. Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong việc bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, gắn trách nhiệm với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ được giao…

Trong bối cảnh kinh tế thế giới diễn biến phức tạp và mục tiêu tăng trưởng với quyết tâm cao của Việt Nam, vai trò của DNNN càng trở nên quan trọng trong việc bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, dẫn dắt thị trường và thực hiện các mục tiêu chiến lược quốc gia.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, nhiều tập đoàn, tổng công ty nhà nước hiện đang gặp khó khăn trong quá trình triển khai đầu tư do các quy định pháp luật còn rườm rà, bất cập, đặc biệt là liên quan đến phạm vi đầu tư vốn, thẩm quyền quyết định dự án và thủ tục phê duyệt theo Luật 69.

Theo các chuyên gia kinh tế và phản ánh của các doanh nghiệp, hiện nay, DNNN còn loay hoay bởi thủ tục phức tạp, khiến họ mất đi tính linh hoạt, phải xin ý kiến, chờ thẩm định và phê duyệt trong nhiều tháng ngay cả với những khoản đầu tư từ nguồn vốn tích lũy của chính họ, dẫn đến chậm trễ trong nắm bắt cơ hội đầu tư, nhất là trong các ngành công nghiệp chiến lược và công nghệ cao.

Để không tạo ra sự chậm trễ và ảnh hưởng đến năng lực đổi mới, sáng tạo của DNNN, TS Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) khẳng định: “Tâm thế của người soạn thảo Luật nên chuyển từ tư duy kiểm soát sang tư duy hỗ trợ. Luật phải đóng vai trò là công cụ phát triển, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động, đặc biệt là trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy đầu tư công, chuyển đổi năng lượng và phát triển hạ tầng chiến lược”.

Theo vị chuyên gia này, quy định hiện hành đang làm lẫn lộn và không phân biệt được về mặt pháp lý tài sản của doanh nghiệp và tài sản nhà nước. Trong doanh nghiệp, chỉ có vốn doanh nghiệp mà không có vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

TS Cung cũng nhấn mạnh vai trò then chốt của DNNN trong các lĩnh vực mà khu vực tư nhân hoặc FDI ít tham gia, như năng lượng, quốc phòng - an ninh, hạ tầng lớn... Do đó, việc gỡ bỏ các rào cản pháp lý và thủ tục cho các DNNN trong lĩnh vực này là một yêu cầu cấp bách đối với khát vọng tăng trưởng của đất nước.